Οι άνθρωποι χωρίζονται σε δύο ακόμα κατηγορίες, ανάμεσα στα τόσα άλλα σύνολα και υποσύνολα στα οποία αρέσκονται να καταδύονται: σε αυτούς που ζουν για τις Απόκριες και σε εκείνους που τις μισούν. Σε αυτούς που πίνουν μαυροδάφνη σαν να μην υπάρχει αύριο στο Καρναβάλι της Πάτρας και σε εκείνους που κοροϊδεύουν τη φάση αναπαράγοντας τη φράση «λιλιπούτιοι, μικροί καρναβαλιστές» με την ανάλογη, προβλεπέ αχαϊκή ντοπιολαλιά. Ωστόσο, όλοι έχουν χορέψει το «κετελαπόνγκο» έστω και μία φορά στη ζωή τους, θέλοντας και μη.
Η μεταμφίεση, από την άλλη, δεν είναι απλώς ένα αστείο καπέλο ή μια φούξια, καρέ περούκα -είναι μια κουφόπιετα στην ταυτότητα. Ο Ρώσος φιλόσοφος Μιχαήλ Μπαχτίν, στο έργο του Rabelais and His World, περιγράφει το καρναβάλι ως μια στιγμή ανατροπής της ιεραρχίας, μια ριζοσπαστική πράξη, μια προσωρινή ανατροπή της τάξης, όπου όλα επιτρέπονται και όλα επανανοηματοδοτούνται: ο βασιλιάς γίνεται γελωτοποιός και ο γελωτοποιός βασιλιάς. Το γέλιο σηματοδοτεί την αντίσταση. Το σώμα, με τις υπερβολές και τις ατέλειές του, επιστρέφει στο κέντρο του σύμπαντος.
Από τον Διόνυσο μέχρι τον Σαίξπηρ, η «μουτσούνα» δεν ήταν ποτέ απλώς αξεσουάρ. Στις βακχικές τελετές και κατόπιν στο αρχαίο δράμα, η μεταμφίεση επέτρεπε την υπέρβαση της συμφωνίας. Ο άνθρωπος γινόταν κάτι άλλο για να μεταφέρει μηνύματα στην άρχουσα τάξη -να πει τα ανείπωτα.
Στη Μάσκα του Κόκκινου Θανάτου του Έντγκαρ Άλαν Πόε, ο αποκριάτικος χορός μετατρέπεται σε αλληγορία θανάτου. Η μάσκα δεν κρύβει απλώς, αποκαλύπτει μια αλήθεια που θέλουμε να αποφύγουμε.
Από τον Διόνυσο μέχρι τον Σαίξπηρ, η «μουτσούνα» δεν ήταν ποτέ απλώς αξεσουάρ. Στις βακχικές τελετές και κατόπιν στο αρχαίο δράμα, η μεταμφίεση επέτρεπε την υπέρβαση της συμφωνίας. Ο άνθρωπος γινόταν κάτι άλλο για να μεταφέρει μηνύματα στην άρχουσα τάξη -να πει τα ανείπωτα.
Στη «Δωδέκατη Νύχτα» και στο «Όπως Αγαπάτε» οι ήρωες του Ουίλιαμ Σαίξπηρ αλλάζουν φύλο και ρόλους, αποκαλύπτοντας ότι η ταυτότητα είναι ρευστή, θεατρική, ευαίσθητη, πολυδιάστατη.
Στο «Φάντασμα της Όπερας» του Γκαστόν Λερού η μάσκα γίνεται σύμβολο προστασίας, επιθυμίας και τραύματος. Στις Απόκριες, όμως, η μάσκα γίνεται παιχνίδι. Κι ίσως αυτό ταράσσει το coolness μας -δεν ταιριάζει με το A.P.C. μακό μας και Ami Paris κέντημα στο μέρος της καρδιάς.
Μέρος της ενηλικίωσης είναι να παίζουμε με μια ειρωνική απόσταση, να είμαστε «μέσα στο αστείο» αλλά όχι το ίδιο το αστείο.
Το Halloween, σαν κερασάκι στην τούρτα, εξαγώγιμο και κινηματογραφικό, συνδέθηκε με franchises όπως Η Νύχτα με τις Μάσκες του Τζον Κάρπεντερ, αποκτώντας σκοτεινό, στιλάτο κύρος. Οι δικές μας Απόκριες, με σερπαντίνες και λαϊκό ξεφάντωμα, μοιάζουν «παλιακές» παραβλέποντας το αριστοφανικό του πράγματος.
Ξεχνώντας το Life on Mars του Ντέιβιντ Μπόουι, ο οποίος με τις περσόνες και τα κοστούμια του, έκανε τη μεταμφίεση τέχνη. Το ίδιο και η Lady Gaga, που μετέτρεψε το camp σε υψηλή αισθητική. Όταν η μεταμφίεση γίνεται performance art, τη χειροκροτούμε. Όταν όμως γίνεται αυθόρμητο γλέντι στη γειτονιά, την κοιτάμε αφ’ υψηλού.
Χρειαζόμαστε το διονυσιακό στοιχείο για να αντέξουμε το απολλώνιο, όπως θα έλεγε ο Νίτσε. Κι όπως, επίσης, έγραψε στο Πέρα από το Καλό και το Κακό, «κάθε βαθύ πνεύμα χρειάζεται μια μάσκα».
Οι Απόκριες δεν υπόσχονται κύρος. Δεν έχουν τη σοβαρότητα ενός φεστιβάλ τύπου Sonar ούτε το πολιτισμικό κεφάλαιο μιας παράστασης στο Barbican. Δεν έχουν καν τη ντελιριακή παράκρουση της σάμπας του Καρναβαλιού του Ρίο ντε Τζανέιρο ή το μεγαλείο του Χορού του Δόγη της Βενετίας. Σε μια κοινωνία που διψά για αυτοβελτίωση, παραγωγικότητα και «προσωπικό brand», το να ντυθείς κάτι γελοίο μοιάζει σαν να παραδέχεσαι δημόσια την ήττα σου. Ευτυχώς ο Batman και ο Joker δε σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο.
Χρειαζόμαστε το διονυσιακό στοιχείο για να αντέξουμε το απολλώνιο, όπως θα έλεγε ο Νίτσε. Κι όπως, επίσης, έγραψε στο Πέρα από το Καλό και το Κακό, «κάθε βαθύ πνεύμα χρειάζεται μια μάσκα».
Επιμύθιο: Το «Μάσκαρα γκρέκο μάσκαρα» του τίτλου δεν είναι μια ελληνική έκφραση με συγκεκριμένο νόημα. Είναι στίχος του Γιάννη Μηλιώκα στο ομώνυμο τραγούδι του 1990 και διαβάζεται με όποιο τρόπο θέλει ο καθένας -είναι ένας στίχος μεταμφιεσμένος:
Τσίρκο, παράγκα, φίρμα γκρέκα
τέμπο, μουργέλα, αγγαρεία
γκράντε μαέστρο καλαμπόρτζο
ράτσα μπαρούφα, ομελέτα, ιστορία
γκράντε μαέστρο καλαμπόρτζο
ράτσα μπαρούφα, ομελέτα, ιστορία.
Μασκαρά, γκρέκο μασκαρά
μασκαρά, γκρέκο μασκαρά
