«Βατοκρυμμένη. Έτσι αποκαλούσε η μητέρα μου μια γυναίκα, απέναντι, μονίμως μουτρωμένη, που δεν την έβλεπε το φως του ήλιου, δε χαμογελούσε ποτέ, δεν έλεγε καλημέρα, δεν άντεχε το βάρος της ζωής της. Κοιτούσε πάντα υπό γωνία, με το βλέμμα του περιστεριού, φοβική και αγριεμένη, θυμωμένη και γδαρμένη. Kαχύποπτη και ψευτομπλαζέ.
»Αυτή η γυναίκα δε γεννήθηκε έτσι. Δε μεγάλωσε με τα αγκαθωτά βάτα γύρω της. Δεν ονειρεύτηκε τη ζωή στη σκιά. Αυτή η γυναίκα έγινε έτσι. Οι γονείς της; Το περιβάλλον της; Οι λάθος σύντροφοι; Οι ανίκητοι φόβοι της; Ό,τι κι αν έφταιξε, σήμερα παλεύουμε για να βγει αυτή η γυναίκα από την ανασφαλή κρυψώνα της. Όλες μαζί. Χέρι με χέρι. Θα την τραβήξουμε στο φως».
Αυτή η ανάμνηση του 2021 εμφανίστηκε ξανά στον τοίχο του φέισμπουκ μου -μια σκέψη που είχα καταγράψει την αντίστοιχη Ημέρα της Γυναίκας. Και μετά αντήχησαν στα αυτιά τα λόγια της αιώνιας Λιλής Ζωγράφου:
«Γυναίκες, μιλώ ακούστε. Να σας σερβίρω ένα βασιλόπουλο είναι αδύνατο φυσικά. Εκείνο που μπορώ να κάνω για σας είναι να σκοτώσω το βασιλόπουλο. Και τη Σταχτοπούτα. Αυτή η ξευτελισμένη, αυτή η δούλα που δεν έχει ίχνος περηφάνιας και ρεαλισμού, α, δε μου ξεφεύγει» έγραφε η Ελληνίδα δημοσιογράφος, συγγραφέας και ένθερμη υποστηρίκτρια του γυναικείου κινήματος συνεχίζοντας:
«Αν ξαναγινόμουν είκοσι χρόνων θα ξεκινούσα από τις κορφές των βουνών, αντάρτης, ληστής, πειρατής, ν’ ανοίξω τα μάτια εκείνων που δέχονται αδιαμαρτύρητα τη μοίρα τους, όσο και κείνων που εθελοτυφλούν. Όχι, η επανάστασή μου δε θα στρεφόταν κατά του καταστημένου και του συστήματός του, αλλά εναντίον εκείνων που το ανέχονται. Θα σκότωνα, θα τσάκιζα την κακομοιριά, την υποταγή, την ταπεινοφροσύνη. Η γη έτσι κι αλλιώς δε χωρά άλλους ταπεινούς και καταφρονεμένους. Όπως δε χωρά άλλα φερέφωνα προκάτ επανάστασης».
Οι ταινίες Θέλμα και Λουίζ και Για Όλα Φταίει το Γκαζόν παρουσιάζουν γυναίκες που αμφισβητούν ανοιχτά τους κοινωνικούς ρόλους που τους επιβάλλονται.
Η ζωή παίζει περίεργα παιχνίδια και σε ένα γύρισμα της τύχης, τις προάλλες, έπεσα πάνω σε ένα άρθρο του 2023 στην El Pais, το οποίο παρουσιάζει το παρασκήνιο της ταινίας Θέλμα και Λουίζ, απολύτως σχετική με το θέμα μας.
Μια από τις πιο αξιομνημόνευτες σκηνές της ταινίας είναι το ερωτικό κάδρο μεταξύ των χαρακτήρων του Μπραντ Πιτ και της Τζίνα Ντέιβις, μια κινηματογραφική στιγμή που πλέον χαρακτηρίζεται ως εμβληματική και η οποία μετέτρεψε τον ηθοποιό σε σύμβολο του σεξ. Μάλιστα, ο Ρίντλεϊ Σκοτ δούλεψε σκληρά πάνω σε αυτή τη σκηνή προκειμένου να δείξει πραγματικά την οικειότητα μεταξύ των χαρακτήρων.
Η Σούζαν Σάραντον θυμήθηκε τα γυρίσματα της σκηνής της Ντέιβις κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξής της στο ET: «Θυμάμαι την Τζίνα, που επέστρεψε μετά τη σκηνή την επόμενη μέρα και είπε: “Γλυκιά μου, ίσως να μην κοιτάζουν τον φωτισμό μας, αλλά ο Ρίντλεϊ ήταν εκεί μέσα και τον ψέκαζε και ο φωτισμός ήταν πάνω του”. Φρόντιζαν να πάρουν κάθε ίχνος sexiness ή ό,τι άλλο από τον Μπραντ Πιτ που θα μπορούσε να υπάρχει». Ο ίδιος ο Πιτ αναλογίστηκε αργότερα τη σκηνή: «Η Τζίνα ήταν τόσο γλυκιά και ευγενική και λεπτή στους τρόπους. Αυτή η ερωτική σκηνή, νομίζω, κράτησε δύο μέρες γυρισμάτων. Με φρόντισε».
Η ταινία μετατρέπει μια φαινομενικά απλή ιστορία φυγής σε σύμβολο αντίστασης απέναντι στον σεξισμό και την ανισότητα. Η Σάραντον και η Ντέιβις δεν υποδύθηκαν απλώς δύο γυναίκες που τρέπονται σε φυγή. Υποδύθηκαν δύο αρχέτυπα που σπάνε τη βιτρίνα της «καλής κοπέλας».
Και μετά, σαν μια πομπική ή λιτανεύουσα πορεία της σκέψης, πέρασε από τους νευρώνες του μυαλού μου η άλλη ταινία, επίσης συμβατή με την ακολουθία της ημέρας: Η γαλλική κωμωδία Για Όλα Φταίει το Γκαζόν. Λογικό, ε;
Οι ταινίες Θέλμα και Λουίζ και Για Όλα Φταίει το Γκαζόν παρουσιάζουν γυναίκες που αμφισβητούν ανοιχτά τους κοινωνικούς ρόλους που τους επιβάλλονται. Στο Θέλμα και Λουίζ δύο γυναίκες εγκαταλείπουν την καταπιεστική καθημερινότητά τους και ξεκινούν ένα ταξίδι ελευθερίας, διεκδικώντας τον έλεγχο της ζωής και του σώματός τους σε έναν κόσμο που τις υποτιμά.
Η ταινία μετατρέπει μια φαινομενικά απλή ιστορία φυγής σε σύμβολο αντίστασης απέναντι στον σεξισμό και την ανισότητα. Η Σάραντον και η Ντέιβις δεν υποδύθηκαν απλώς δύο γυναίκες που τρέπονται σε φυγή. Υποδύθηκαν δύο αρχέτυπα που σπάνε τη βιτρίνα της «καλής κοπέλας».
Αντίστοιχα, το Για Όλα Φταίει το Γκαζόν χρησιμοποιεί το χιούμορ και την υπερβολή για να σατιρίσει τα στερεότυπα γύρω από το φύλο, τη σεξουαλικότητα, την ταυτότητα και τη συζυγική σχέση, την αξία της αυτοαποδοχής και της προσωπικής ελευθερίας. Η ιστορία ξεκινά με τον Λοράν να απατά συστηματικά τη Λολί στην Αβινιόν. Η εμφάνιση της Μαριζό, η οποία χαλάει το αυτοκίνητό της και μένει στο σπίτι τους, αλλάζει τις ισορροπίες.
Η παρουσία της Μαριζό πυροδοτεί μια άμεση και αναπάντεχη ερωτική έλξη με τη Λολί, ανατρέποντας τα πάντα στη σχέση του ζευγαριού.
Το γκαζόν, αυτό το τακτοποιημένο, περιποιημένο, καταπράσινο σύμβολο της «σωστής» ζωής, το σπίτι με την αυλή, το χαμόγελο της καλής συζύγου, τα παιδιά καθαρά, το φαγητό στην ώρα του, ένα χαλί ευπρέπειας που κρύβει από κάτω του σκόνη, θυμό και ανεκπλήρωτες επιθυμίες.
Παρόλο που και οι δύο ταινίες έχουν πλέον αποκτήσει καλτ χαρακτήρα, συνεχίζουν να εμπνέουν γιατί μιλούν για θέματα που παραμένουν επίκαιρα: την αυτοδιάθεση, την αλληλεγγύη μεταξύ γυναικών και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ζει χωρίς κοινωνικούς περιορισμούς.
Επιμύθιο: «Παίρνεις ό,τι συμβιβάστηκες» λέει η Λουίζ. Καμία βατοκρυμμένη, λοιπόν.
