Η δήλωση του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ (8/7) στο πλαίσιο της συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ότι η Ουκρανία θα λάβει την άδεια να παράγει συστήματα αναχαίτισης Patriot δίνει ελπίδες στους Ουκρανούς, οι οποίοι ικανοποιούν έτσι μια μακρά επιθυμία να μπορούν να παράγουν το προηγμένο αυτό σύστημα πυραύλων αναχαίτισης. Μαζί με μια υπόσχεση για 80 δισεκατομμύρια δολάρια σε αμυντική βοήθεια από το ΝΑΤΟ, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι έφυγε από την Άγκυρα με ένα πράσινο φως για να κατασκευάζει η Ουκρανία τα δικά της αναχαιτιστικά συστήματα Patriot, καθώς και με υποσχέσεις του Προέδρου Τραμπ να επισκεφθεί την Ουκρανία ή να συμβάλουν οι ΗΠΑ σε μεταπολεμικές εγγυήσεις ασφάλειας ιδίως ως προς τον εναέριο χώρο.
Το χάσμα ανάμεσα στην άδεια και την πραγματική παραγωγή
Τι σημαίνει, όμως, αυτό στην πράξη; Πόσο άμεσο είναι το πέρασμα από την άδεια στην εκπλήρωση της παραγωγής; Υπάρχει περίπτωση να πρόκειται και για υπεκφυγή, όπως δείχνει η εκφραστική του Αμερικανού Προέδρου Τραμπ σε δηλώσεις κατά τη συνάντηση με τον Πρόεδρο Ζελένσκι, όπως: «Θα σας δώσουμε την άδεια να φτιάχνετε Patriot. Αυτό είναι κουλ. Έτσι δεν θα μπορείτε να παραπονιέστε ότι δεν σας δίνουμε αρκετά». Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν υπήρξε πιο συγκεκριμένος, όπως λ.χ. αν τελεί σε συνεννόηση με τις αμερικανικές παρασκευάστριες εταιρίες Lockheed Martin και Raytheon (RTX Corporation), αν και αναφέρθηκε γενικά σε πίεση που χρειάζεται να ασκηθεί προς εταιρείες.
Γιατί άλλαξε το κλίμα. Ο ρόλος του πολέμου με το Ιράν
Σε κάθε περίπτωση, εκτιμήθηκε από την ουκρανική πλευρά η πλήρης αλλαγή τόνου σε σχέση με προηγούμενες συναντήσεις του με τον Πρόεδρο Ζελένσκι. «Τελικά αναπτύξαμε μια καλή σχέση. Είναι δύσκολο να το πιστέψει κανείς», ήταν η χαρακτηριστική δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ. Καίρια είναι η πιθανή εμβάθυνση της συνεργασίας ΗΠΑ και Ουκρανίας στη συμπαραγωγή εξοπλισμού, πόσω μάλλον που θεωρείται ως ασύνηθες να μοιράζονται οι ΗΠΑ ευαίσθητη τεχνολογία με εμπόλεμες χώρες. Η αλλαγή στάσης κατέστη δυνατή λόγω αφενός της ειδικής σημασίας της Ουκρανίας και αφετέρου των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Οι ΗΠΑ παράγουν μόλις 60 Patriot τον μήνα, με το κάθε αναχαιτιστικό μέσο να κοστίζει τουλάχιστον 3 εκατομμύρια δολάρια. H παραγωγικότητα αναμένεται βεβαίως να ενταθεί στο προσεχές διάστημα. Πάντως η χρήση συστημάτων Patriot στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή ήταν τόσο έντονη, ώστε οι ΗΠΑ δεν αναμένεται να έχουν αναπληρώσει επαρκώς τα αποθέματά τους πριν το 2028.
Ιαπωνία και Γερμανία τα δύο προηγούμενα
Δύο χώρες, η Ιαπωνία και η Γερμανία διαθέτουν ήδη αυτήν την άδεια, όμως η πραγματική παραγωγή των πυραύλων Patriot δεν ήρθε τόσο γρήγορα όσο έχει ανάγκη σήμερα η Ουκρανία και μάλιστα σε μια περίοδο όπου τα αποθέματα των εν λόγω πυραύλων έχουν πέσει λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Στην Ιαπωνία η άδεια είχε δοθεί ήδη το 2005, προκειμένου να είναι σε θέση να αντιμετωπίζει τα πυραυλικά προγράμματα της Βόρειας Κορέας, σε συνεργασία πάντα με τους κατασκευαστές Lockheed Martin και Raytheon (RTX Corporation). Η κατασκευή, όμως, των πυραύλων του συστήματος Patriot, που ονομάζονται PAC-3, χρειάστηκε 3 χρόνια για να υλοποιηθεί. Σήμερα η Ιαπωνία κατορθώνει να παράγει 30 περίπου Patriot ετησίως. Από το 2023 μάλιστα μεταπωλεί μέρος τους στις ΗΠΑ, μεταξύ άλλων και για να διατεθούν στο μέτωπο της Ουκρανίας.
Στη Γερμανία η άδεια είχε δοθεί το 2022 από την κυβέρνηση Μπάιντεν ύστερα από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ακολούθησε συμβόλαιο το 2024, σύμφωνα με το οποίο γερμανικό εργοστάσιο στο Σρόμπενχαουζεν θα παρέχει έως και 1000 αναχαιτιστικά μέσα επίσης σε χώρες, όπως η Ρουμανία, η Ολλανδία και η Ισπανία. Η πραγματική παραγωγή αναχαιτιστικών μέσων, ωστόσο, δεν αναμένεται πριν το 2027. Από τη στιγμή πάντως που αρχίσει να λειτουργεί κανονικά το γερμανικό πρόγραμμα παρασκευής αναχαιτιστικών μέσων, μέρος τους θα μπορεί να διοχετεύεται και στην Ουκρανία. Εξάλλου, η παραγωγή των Patriot στη Γερμανία, -ή σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα-, θα είναι πιθανότατα αναγκαία, ώστε να μην αποτελέσει ο τόπος κατασκευής των Patriot στόχο ρωσικών πληγμάτων, όπως θα συνέβαινε αν το εργοστάσιο βρισκόταν στην Ουκρανία.
Ο παράγων χρόνος
Το μεγάλο πρόβλημα παραμένει ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που δείχνει σημάδια πιθανής αναζωπύρωσης, μειώνει τα παγκόσμια αποθέματα των πυραύλων των συστημάτων Patriot και δημιουργεί ζήτηση που υπερβαίνει κάθε δυνατότητα παραγωγής. Σε αυτό το διεθνές περιβάλλον, η δυνατότητα της Ουκρανίας να παράγει δικά της Patriot διαφαίνεται ως μια απολύτως αναγκαία συνθήκη, πλην το ερώτημα παραμένει κατά πόσο είναι και ικανή για μια αποτελεσματική και έγκαιρη παραγωγή αναχαιτιστικών μέσων. Για τα διαφορετικά στάδια της παραγωγής χρειάζεται συντονισμός δεκάδων προμηθευτών. Η Ιαπωνία το κατόρθωσε σε καιρό ειρήνης, ενώ η Γερμανία βασίζεται σε ήδη υπάρχουσα συνεργασία με τους παρόχους. Η Ουκρανία αρχίζει σχεδόν από το μηδέν εν μέσω των εξαιρετικά απαιτητικών συνθηκών του πολέμου.
«Δε ρωτάμε πλέον τι μπορούμε να κάνουμε για την Ουκρανία, αλλά τι μπορούμε να μάθουμε από αυτήν»
Κατά τα άλλα, η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα πιστοποίησε το γεγονός ότι η Ουκρανία έχει μετατραπεί από παραλήπτη ντρόουνς σε προμηθευτή, καθώς έκλεισε συμβόλαια παροχής ντρόουνς με την Εσθονία, τη Δανία και την Ολλανδία, ενώ ακόμη και οι ΗΠΑ σκέφτονται να προσχωρήσουν σε ένα παρόμοιο συμβόλαιο. Η ουκρανική αυτή επιτυχία ευνοεί την υποψηφιότητά της στο ΝΑΤΟ, καθώς αποδεικνύει τη σημασία της για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. «Πλέον το ερώτημα δεν είναι τι μπορούμε να κάνουμε για την Ουκρανία, αλλά τι μπορούμε να μάθουμε από την Ουκρανία», ήταν η χαρακτηριστική δήλωση του Ολλανδού πρωθυπουργού Ρομπ Γιέτεν που πιστοποιεί τη σημασία των ντρόουνς στους σύγχρονους πολέμους, ένα πεδίο όπου η Ουκρανία βρίσκεται στην πρωτοπορία διεθνώς.
