Σε μια ιστορική καμπή για τη Μέση Ανατολή, οι ΗΠΑ προχωρούν σε μια θεαματική αλλαγή στρατηγικής, επιτρέποντας στο Ιράν την άμεση επανέναρξη των πωλήσεων πετρελαίου.
Η κίνηση αυτή αποτελεί το πρώτο, άμεσο οικονομικό δέλεαρ της Ουάσιγκτον προς την Τεχεράνη με σκοπό τον οριστικό τερματισμό του πολέμου, την ώρα που τα πρώτα ιρανικά δεξαμενόπλοια σπάνε πανηγυρικά τον αμερικανικό αποκλεισμό στον Κόλπο του Ομάν.
Η πρόβλεψη για την άρση των κυρώσεων στις πωλήσεις πετρελαίου τίθεται σε ισχύ αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας αυτή την εβδομάδα και καλύπτει επίσης τις απαραίτητες υπηρεσίες –συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών συναλλαγών, των μεταφορών και της ασφάλισης– που απαιτούνται για τη διευκόλυνση των πωλήσεων, ανέφεραν άνθρωποι που γνωρίζουν τη συμφωνία.
- Ακούστε το podcast του Βήματος «Είναι αυτό το τέλος του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν;»
Τα πρώτα τάνκερ έσπασαν τον αποκλεισμό
Η μη κερδοσκοπική οργάνωση «United Against Nuclear Iran» δήλωσε ότι ένα ιρανικό υπερδεξαμενόπλοιο που μετέφερε αργό πετρέλαιο, το Diona, απέπλευσε από το λιμάνι Τσαμπαχάρ, πέρασε τον αμερικανικό αποκλεισμό και έπλεε έξω από τον Κόλπο του Ομάν την Τρίτη, έχοντας ενεργοποιημένο τον πομπό εντοπισμού θέσης του. Ήταν η πρώτη τέτοια διέλευση από την έναρξη του αμερικανικού αποκλεισμού τον Απρίλιο.
Λίγο αργότερα, ένα δεύτερο υπερδεξαμενόπλοιο, το Hero II, πέρασε επίσης τον αποκλεισμό, σύμφωνα με την οργάνωση και τα δεδομένα εντοπισμού πλοίων της MarineTraffic.
Ένα προσχέδιο του μνημονίου συναντίληψης που εξέτασε η Wall Street Journal περιγράφει λεπτομερώς τις πωλήσεις πετρελαίου, μαζί με την υπόσχεση -μετά από περαιτέρω διαπραγματεύσεις στο μέλλον- για εκτεταμένη άρση των κυρώσεων, αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και χρηματοδότηση δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανασυγκρότηση.
Ο όρος για τα Στενά του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε την Τρίτη 16/6 ότι παρόλο που το Ιράν θα λάβει εκ των προτέρων ανακούφιση από τις κυρώσεις για τις πωλήσεις πετρελαίου, η διατήρηση αυτής της ελάφρυνσης θα συνδεθεί με τη συμμόρφωση του Ιράν στις αμερικανικές απαιτήσεις για ζητήματα όπως το άνοιγμα των στρατηγικών Στενών του Ορμούζ και το πυρηνικό του πρόγραμμα. Η Τεχεράνη δεν θα αποκτούσε ακόμη άμεση πρόσβαση στα παγωμένα κεφάλαια δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το μνημόνιο συναντίληψης, το οποίο η κυβέρνηση αναφέρει ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν υπέγραψαν ηλεκτρονικά την Κυριακή και θα οριστικοποιήσουν αυτή την εβδομάδα, περιλαμβάνει μια παρατεταμένη παύση των εχθροπραξιών (συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου), αίρει τον αμερικανικό και ιρανικό αποκλεισμό στα Στενά και προετοιμάζει το έδαφος για εκτεταμένες συνομιλίες σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι πολιτικές αντιδράσεις
Πολλοί νομοθέτες και πολιτικοί αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ αντιτίθενται στην παροχή οικονομικής ελάφρυνσης στο Ιράν και στη μείωση της πίεσης του αμερικανικού αποκλεισμού προτού εξασφαλιστούν σημαντικές παραχωρήσεις.
Το να επιτραπεί στο Ιράν να εξάγει το πετρέλαιό του σημαίνει υποχώρηση σε ένα βασικό σημείο πίεσης των ΗΠΑ, το οποίο όμως ο Λευκός Οίκος ένιωσε ότι πιθανότατα έπρεπε να θυσιάσει για να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, δήλωσε ο Φαρζίν Ναντίμι, ειδικός σε θέματα Ιράν και ανώτερος συνεργάτης του Washington Institute.
«Ο Λευκός Οίκος πιστεύει ότι αυτού του είδους τα “γλυκαντικά” απαιτούνται για να αναγκάσουν το Ιράν να κάνει παραχωρήσεις, καθώς διαφορετικά θα ήταν πολύ δύσκολο να πειστεί το Ιράν να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις», δήλωσε ο Ναντίμι. Πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιβάλουν εκ νέου τον αποκλεισμό τους στις ιρανικές εξαγωγές, εφόσον διατηρούν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις στην περιοχή.
Πακέτο μαμούθ 300 δισ. δολαρίων για την ανασυγκρότηση
Η συμφωνία προβλέπει πολύ μεγαλύτερη οικονομική ελάφρυνση εάν το Ιράν συμμορφωθεί με τις αμερικανικές απαιτήσεις για την καταστροφή του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του και τη διάλυση του πυρηνικού του προγράμματος.
Μεταξύ των διατάξεών της είναι ένα περιφερειακό ταμείο ανασυγκρότησης και ανάπτυξης για το Ιράν, ώστε να αποκατασταθούν οι ζημιές που προκλήθηκαν από τον πόλεμο.
Σε ενημέρωση της Δευτέρας, ανώτεροι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσαν ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν συζήτησαν τη δημιουργία ενός ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τον σκοπό αυτό. Ανέφεραν επίσης ότι συζήτησαν την άρση των κυρώσεων και την αποκατάσταση της πρόσβασης της Τεχεράνης σε μέρος των παγωμένων κεφαλαίων της, τα οποία εκτιμώνται σε 100 δισεκατομμύρια δολάρια.
«Θα είμαστε πρόθυμοι να φανούμε εξαιρετικά γενναιόδωροι στο άνοιγμα της οικονομίας τους και στην παροχή ελάφρυνσης από τις κυρώσεις», δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους. «Οπότε θα έλεγα ότι τα πάντα είναι στο τραπέζι και ταυτόχρονα τίποτα δεν είναι στο τραπέζι, εάν αυτό δεν συνοδεύεται από πραγματικά αποτελέσματα».
Ωστόσο, ο Πρόεδρος Τραμπ ξεκαθάρισε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι οι ΗΠΑ δεν θα συνεισφέρουν οικονομικά στο ταμείο των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το «φάντασμα» της συμφωνίας Ομπάμα
Το ζήτημα των οικονομικών οφελών για το Ιράν είναι ένα από τα πιο ευαίσθητα στην προσπάθεια του Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο.
Ο Τραμπ είχε επικρίνει δριμύτατα τον πρώην πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα επειδή έστειλε μετρητά αεροπορικώς στο Ιράν μετά τη θέση σε ισχύ της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, τον επόμενο Ιανουάριο. Ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία εκείνη κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του.
Η άδεια για πωλήσεις πετρελαίου θα μπορούσε να αποδειχθεί ένα πιο εύπεπτο μέσο για την παροχή οικονομικής ανακούφισης στο Ιράν. Επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να δώσει στο Ιράν ένα απτό οικονομικό κίνητρο που θα βοηθούσε παράλληλα στη μείωση των παγκόσμιων τιμών ενέργειας, δήλωσε η Σίμα Σάιν, πρώην κορυφαία αξιωματούχος της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών Μοσάντ και νυν στέλεχος του Ινστιτούτου Σπουδών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ.
Η συμφωνία περιλάμβανε ήδη την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ, σημείο στο οποίο το Ιράν πιθανότατα θα ξαναρχίσει έτσι κι αλλιώς τις εκτεταμένες επιχειρήσεις λαθρεμπορίου πετρελαίου, δήλωσε η Σάιν. «Είναι καλύτερα να το νομιμοποιήσεις και να επωφεληθείς από αυτό», πρόσθεσε.
Ο γρίφος των 100 δισεκατομμυρίων των «παγωμένων» κεφαλαίων
Βάσει του μνημονίου συναντίληψης, οι ΗΠΑ είναι επίσης πρόθυμες να δώσουν στο Ιράν πρόσβαση σε ορισμένα από τα παγωμένα κεφάλαιά του για πληρωμές που θα καθορίζονται από την κεντρική τράπεζα του Ιράν, ανέφεραν κάποιες από τις πηγές.
Οι ΗΠΑ έχουν κάποια ευελιξία σχετικά με την αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων και θα μπορούσαν να δώσουν στο Ιράν πρόσβαση πριν από την ολοκλήρωση μιας τελικής συμφωνίας για το πυρηνικό και άλλα ζητήματα, δήλωσε μία από τις πηγές.
Το Ιράν έχει δηλώσει ότι ήθελε περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια προκαταβολικά και 24 δισεκατομμύρια δολάρια κατά τη διάρκεια της 60ήμερης διαπραγμάτευσης που θα άνοιγε με μια αρχική συμφωνία.
Το Ιράν διαθέτει περιουσιακά στοιχεία ύψους περίπου 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων στα οποία δεν έχει πρόσβαση λόγω των αμερικανικών κυρώσεων, κυρίως έσοδα από παλαιότερες πωλήσεις πετρελαίου και αποθεματικά. Αν και είναι λιγότερο επικερδή από την άρση των κυρώσεων, τα περιουσιακά στοιχεία που μεταφέρονται στο Ιράν δεν μπορούν να ανακτηθούν, ενώ οι κυρώσεις μπορούν να επιβληθούν εκ νέου, καθιστώντας το όφελος πιο μόνιμο.
Ο όγκος των παγωμένων χρημάτων βρίσκεται στο εξωτερικό, ιδίως στην Κίνα, προερχόμενος από έσοδα πετρελαίου που δημιουργήθηκαν επί σειρά ετών και δεν μπορούν να μεταφερθούν στο υπό κυρώσεις τραπεζικό σύστημα της Τεχεράνης.
Υπάρχουν περίπου 6 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιρανικά έσοδα που η κυβέρνηση Μπάιντεν επέτρεψε να μεταφερθούν στο Κατάρ σε σχέση με μια ανταλλαγή κρατουμένων το 2023, και ακόμη 1 δισεκατομμύριο δολάρια που τηρούνται στο Ομάν. Και τα δύο ποσά περιορίστηκαν αργότερα ανεπίσημα μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023. Τέλος, το Ιράν έχει επίσης περίπου 15 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιρακινές τράπεζες από πωλήσεις ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.
