Καθώς ο Τρίτος Πόλεμος του Κόλπου ολοκληρώνει τη δεύτερη εβδομάδα του, η διαχείριση της ενεργειακής κρίσης, ο ρόλος της Ρωσίας και οι προσδοκίες του ιρανικού λαού είναι ζητήματα που απασχολούν την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ποια κατεύθυνση θα πρέπει να έχει η εξωτερική πολιτική της.
Ο Γκούντραμ Βολφ, οικονομολόγος και συνεργάτης του Ινστιτούτου Bruegel στις Βρυξέλλες, μίλησε στο Βήμα για τον πόλεμο και τις επιπτώσεις του στην Ευρώπη.
Ποιες είναι οι άμεσες επιπτώσεις για την ΕΕ από τον πόλεμο στον Ιράν και τι μπορούν να κάνουν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες;
Η επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν προκάλεσε ένα τεράστιο παγκόσμιο σοκ αβεβαιότητας. Πρόκειται πιθανώς για τη μεγαλύτερη διαταραχή του παγκόσμιου εφοδιασμού σε πετρέλαιο στην ιστορία και το χειρότερο είναι ότι υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα για το πόσο θα διαρκέσει. Ενώ οι ΗΠΑ διαθέτουν τεράστια αεροπορική υπεροχή, ενέργειες των Ιρανών, όπως η τοποθέτηση θαλάσσιων ναρκών ή οι επιθέσεις μέσω μικρών drones, μπορούν να γίνουν σχετικά εύκολα με περιορισμένες στρατιωτικές δυνατότητες. Ανησυχώ λοιπόν ότι τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να είναι κλειστά για εβδομάδες, όχι για μέρες.
Βασικό μέλημα για τους ευρωπαίους ηγέτες πρέπει να είναι η διαχείριση των επιπτώσεων από το ενεργειακό σοκ. Η επιρροή μας σε αυτόν τον πόλεμο είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Είναι σημαντικό να παραμείνουμε σαφείς ως προς το μήνυμα που εκπέμπουμε, όταν λέμε ότι αυτός ο πόλεμος δεν είναι προς το συμφέρον μας αλλά μάλλον βοηθά τη Ρωσία. Θα πρέπει επίσης να παροτρύνουμε τον Ντόναλντ Τραμπ να ολοκληρώσει αυτόν τον πόλεμο το συντομότερο δυνατό και να αποδεχτεί μια συμβιβαστική λύση, μαζί με την Τεχεράνη.
Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο πόλεμος δημιουργεί μια ευκαιρία για τη Ρωσία, ενώ άλλοι δίνουν έμφαση στην απομείωση της ισχύος ενός συμμάχου της Μόσχας. Ποια είναι η δική σας άποψη;
Υπάρχουν δύο δυνάμεις που παίζουν ρόλο. Από τη μια πλευρά, το Ιράν είναι σύμμαχος της Ρωσίας και οι στρατιωτικές του δυνατότητες υποβαθμίζονται με ταχύ ρυθμό αυτή τη στιγμή. Από την άλλη πλευρά, οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου παρέχουν απροσδόκητα οφέλη στη Ρωσία. Νομίζω ότι αυτή τη στιγμή κυριαρχεί η δεύτερη δύναμη και η Ρωσία είναι καθαρός ωφελούμενος. Μιλάμε για δισεκατομμύρια δολάρια κέρδος τα οποία ο Πούτιν μπορεί να χρησιμοποιήσει για να συνεχίσει να τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η κατάσταση θα επιδεινωθεί περαιτέρω εάν αρθούν οι κυρώσεις κατά των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου. Μια τέτοια εξέλιξη θα υπονόμευε τη συλλογική μας ευρωπαϊκή ασφάλεια. Θα είναι ακόμη πιο σημαντικό τα ευρωπαϊκά έθνη να υιοθετήσουν μια ισχυρή και συνεπή πολιτική για τις κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένου του ρωσικού σκιώδους στόλου.
Τι μπορεί να κάνει η ΕΕ για τον ιρανικό λαό και τις δημοκρατικές του φιλοδοξίες; Ιράκ και Αφγανιστάν παραμένουν φρέσκα στη μνήμη μας, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία τείνει να ασκεί περαιτέρω πίεση για την υιοθέτηση μιας μη παρεμβατικής στάσης.
Οι ΗΠΑ χρειάστηκαν 20 χρόνια για να αντικαταστήσουν τους Ταλιμπάν με τους… Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Το γενικό μάθημα είναι σαφές: η έξωθεν αλλαγή καθεστώτος είναι δύσκολη και πολλές προσπάθειες για την προώθηση της δημοκρατίας έχουν οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερες δυσκολίες για τους πολίτες, καθώς οι παλαιές δομές εξουσίας που απομένουν ριζοσπαστικοποιούνται ακόμη περισσότερο. Αμφιβάλλω αν έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος όσον αφορά την αλλαγή καθεστώτος – αντίθετα, συμπεραίνουμε ότι οι αντιδραστικές δυνάμεις παραμένουν εδραιωμένες στην εξουσία. Ο πόλεμος έχει παραλύσει τις ικανότητες του Ιράν να εκτοξεύει πυραύλους στο Ισραήλ – αλλά η ακούσια συνέπεια μπορεί κάλλιστα να είναι ότι οι ιρανικές ριζοσπαστικές δυνάμεις θα είναι πλέον ακόμη πιο αποφασισμένες να οπλιστούν με πυρηνικά. Σε κάθε περίπτωση, είναι εξαιρετικά δύσκολο να δούμε ένα λαμπρότερο μέλλον για την περιοχή.
