H κατά Σαίξπηρ ανάλυση του φαινομένου Τραμπ

«Ριχάρδος Γ’», σαν να λέμε… Ντόναλντ Τραμπ. Στις αρχές της δεκαετίας του 1590 ο Σαίξπηρ έγραψε ένα έργο γύρω

«Ριχάρδος Γ’», σαν να λέμε… Ντόναλντ Τραμπ. Στις αρχές της δεκαετίας του 1590 ο Σαίξπηρ έγραψε ένα έργο γύρω από ένα κεντρικό ερώτημα: Πώς μπορεί μια μεγάλη χώρα να καταλήξει να κυβερνάται από έναν ψυχοπαθή;
Αυτό το περίφημο θεατρικό έργο φωτίζει κάποιες πτυχές των αμερικανικών εκλογών του 2016, σύμφωνα με τον Στίβεν Γκρίνμπλατ, καθηγητή Φιλολογίας στο Χάρβαρντ, ο οποίος εξηγεί στους «New York Times» τους παραλληλισμούς με τον Τραμπ. Ακολουθούν αποσπάσματα από το άρθρο του:
«Ο Ριχάρδος Γ’ εξερευνά το πώς αυτό το απεχθές, διεστραμμένο τέρας ανήλθε στον αγγλικό θρόνο, ενώ η φαυλότητά του ήταν εμφανής σε όλους. Δεν ήταν μυστικό ο απύθμενος κυνισμός, η σκληρότητα και η κακοπιστία του, ούτε υπήρχε κάποιος λόγος για να πιστέψει κανείς ότι ο Ριχάρδος θα μπορούσε να κυβερνήσει αποτελεσματικά τη χώρα.
Η επιτυχία του στην απόκτηση του στέμματος εξαρτήθηκε από έναν θανατηφόρο συνδυασμό διαφορετικών αλλά εξίσου αυτοκαταστροφικών αντιδράσεων από τους γύρω του. Από όσους, εκούσια ή ακούσια, του άνοιξαν τον δρόμο για την εξουσία. Το έργο τοποθετεί αυτές τις αντιδράσεις σε συγκεκριμένους χαρακτήρες – στη Λαίδη Αν, στον Λόρδο Χέιστινγκς, στον Κόμη του Μπάκιγχαμ και ούτω καθεξής – αλλά καταφέρνει επίσης να δείξει ότι αυτοί οι χαρακτήρες ενσαρκώνουν τη συλλογική αποτυχία μιας ολόκληρης χώρας.
Κατ’ αρχάς υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι όλα θα συνεχιστούν με έναν κανονικό τρόπο, ότι οι υποσχέσεις θα τηρηθούν, οι συμμαχίες θα τιμηθούν και οι βασικοί θεσμοί θα είναι σεβαστοί. Ο Ριχάρδος είναι τόσο προφανώς και γκροτέσκα ακατάλληλος για την υπέρτατη θέση της εξουσίας που τον βγάζουν από το μυαλό τους, θεωρούν αδιανόητο να γίνει βασιλιάς. Η εστίασή τους είναι πάντα σε κάποιον άλλο, ώσπου είναι πια πολύ αργά. Δεν συνειδητοποιούν εγκαίρως ότι αυτό που φαινόταν αδύνατο συμβαίνει στην πραγματικότητα. Βασίζονται σε μια δομή που αποδεικνύεται απροσδόκητα εύθραυστη.

Δεύτερον, υπάρχουν εκείνοι που δεν μπορούν να πιστέψουν ότι ο Ριχάρδος είναι τόσο κακός όσο φαίνεται να είναι.

Βλέπουν πολύ καλά ότι έχει κάνει αυτό ή εκείνο το άθλιο πράγμα, αλλά έχουν μια περίεργη τάση για λήθη, σαν να ήταν σκληρή δουλειά να θυμηθούν πόσο φρικτός είναι. Νιώθουν μια ακαταμάχητη έλξη για να ομαλοποιούν ό,τι δεν είναι φυσιολογικό.

Τρίτον, υπάρχουν εκείνοι που αισθάνονται φοβισμένοι ή αδύναμοι μπροστά στον εκφοβισμό και στην απειλή της βίας. Βοηθάει ότι ο Ριχάρδος είναι ένας πάρα πολύ πλούσιος και προνομιούχος άνδρας, που έχει συνηθίσει να περνάει πάντα το δικό του, ακόμα και όταν αυτό παραβαίνει κάθε ηθικό κανόνα.

Τέταρτον, υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι μπορούν να επωφεληθούν από την άνοδο του Ριχάρδου στην εξουσία. Βλέπουν πολύ καλά πόσο καταστροφικός είναι, αλλά είναι σίγουροι ότι θα μείνουν ασφαλείς μπροστά στο κύμα του κακού ή ότι θα μπορέσουν να βγάλουν κάποιο κέρδος από αυτό. Αυτοί οι σύμμαχοι και οπαδοί τον βοηθάνε να ανέλθει βήμα προς βήμα, συνεργάζονται στη βρώμικη δουλειά του και βλέπουν τα θύματα να πληθαίνουν με ψυχρή αδιαφορία.

Πέμπτον, και ίσως πιο παράξενο απ’ όλα, υπάρχουν και εκείνοι που νιώθουν μια ευχαρίστηση στην απελευθέρωση αυτής της σωρευμένης επιθετικότητας, στο μαύρο χιούμορ σε όλα αυτά, στο να λες ανοιχτά τα απερίγραπτα. Δεν είναι απαραίτητο να κοιτάξουμε γύρω μας για να βρούμε ανθρώπους που ενσαρκώνουν αυτή την κατηγορία. Είμαστε εμείς, το κοινό, που γοητευόμαστε ξανά και ξανά από την καμαρωτή αισχρότητα του κακοποιού, από την αδιαφορία του προς τους συνήθεις κανόνες της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, από τα ψέματα που φαίνεται να είναι αποτελεσματικά, ακόμη και αν κανείς δεν τα πιστεύει, από τη σαγηνευτική δύναμη της μεγάλης ασχήμιας. Κάτι μέσα μας απολαμβάνει κάθε λεπτό από τη φρικτή άνοδό του στην εξουσία.

Σιωπή και αποχή φέρνουν το τέρας στην εξουσία

Σε αντίθεση με τον Μάκβεθ, ο Ριχάρδος Γ’ δεν απεικονίζει μια βίαιη κατάληψη της εξουσίας. Αντ’ αυτού υπάρχει η προσέλκυση της λαϊκής ψήφου, μαζί με μια απατηλή εμφάνιση θρησκευτικής ευλάβειας, συκοφαντίες των αντιπάλων και υπερβολή της απειλής για την εθνική ασφάλεια. Ο Σαίξπηρ προφανώς θέλει να τονίσει το στοιχείο της συναίνεσης στην άνοδο του Ριχάρδου.

Υπάρχουν και πολλοί μέσα στο πλήθος που είτε από αδιαφορία είτε από φόβο είτε από την καταστροφικά εσφαλμένη πεποίθηση ότι δεν υπάρχει πραγματική διαφορά μεταξύ του Ριχάρδου και των εναλλακτικών λύσεων μένουν σιωπηλοί. Δεν μιλάνε – απλώς δεν ψηφίζουν -, και αυτό είναι αρκετό για να φέρει το τέρας στην εξουσία».

HeliosPlus

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk