Μουσική εσωστρέφεια λόγω έλλειψης πόρων στο Φεστιβάλ Αθηνών

Πριν από μερικά χρόνια ο σουπερστάρ βιολονίστας Τζόσουα Μπελ, σχεδόν μεταμφιεσμένος, δέχθηκε να δώσει ένα μίνι «ρεσιτάλ» στο μετρό της Ουάσιγκτον για τις ανάγκες μιας δημοσιογραφικής έρευνας η οποία κατέκτησε τελικά το βραβείο Πούλιτζερ.

Πριν από μερικά χρόνια ο σουπερστάρ βιολονίστας Τζόσουα Μπελ, σχεδόν μεταμφιεσμένος, δέχθηκε να δώσει ένα μίνι «ρεσιτάλ» στο μετρό της Ουάσιγκτον για τις ανάγκες μιας δημοσιογραφικής έρευνας η οποία κατέκτησε τελικά το βραβείο Πούλιτζερ. «Μπορεί ένας από τους διασημότερους μουσικούς του κόσμου και ένα πολύτιμο Στραντιβάριους να μας αποσπάσουν για ένα λεπτό από την καθημερινότητά μας; Εχουμε στ’ αλήθεια χρόνο να απολαύσουμε λίγη ομορφιά;» ήταν κάποια από τα ερωτήματά της. Οσο για τα αποτελέσματα, ήταν αποκαρδιωτικά αποδεικνύοντας πόσο απαρατήρητα μπορούν να περνούν κάποιες φορές τα σημαντικά πράγματα, ακόμη κι αν βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής…
Στην Ελλάδα της κρίσης και των σκληρών περικοπών οι παραπάνω προβληματισμοί, ίσως ελαφρώς παραλλαγμένοι, μοιάζουν εξαιρετικά επίκαιροι. Σε μια εν γένει ζοφερή οικονομική – και όχι μόνο – ατμόσφαιρα πόσος «χώρος» απομένει άραγε για τη λεγόμενη κλασική μουσική; Από το εφετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών που ανακοινώθηκε την περασμένη Δευτέρα (το σύνολο των εκδηλώσεων στο www.tovima.gr) απουσιάζουν παντελώς τα μεγάλα διεθνή ονόματα τα οποία κάποτε «παρήλαυναν» από το Ηρώδειο, αν όχι εν αφθονία, τουλάχιστον επαρκώς.

Το γεγονός σχολίασε ο πρόεδρος και καλλιτεχνικός διευθυντής της διοργάνωσης κ. Γιώργος Λούκος απαντώντας σε σχετική ερώτηση: «Οταν μαθαίνεις τι χρήματα έχεις στη διάθεσή σου πέντε μήνες πριν από το Φεστιβάλ, δεν μπορείς ούτε να διανοηθείς να προσεγγίσεις μια μεγάλη ορχήστρα που κλείνει το πρόγραμμά της χρόνια πριν…» είπε συγκεκριμένα. Στο πλαίσιο αυτό το «κενό» θα καλύψουν τα εγχώρια σύνολα, η παρουσία των οποίων την εφετινή χρονιά είναι αυξημένη, γεγονός που παρέχει την ευκαιρία για μια «χαρτογράφηση» του αντίστοιχου χώρου σε μια περίοδο περικοπών και ευρύτερου επανακαθορισμού. Με αφορμή λοιπόν το διπλό «παρών» που δίνουν εφέτος η Εθνική Λυρική Σκηνή, η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, η Καμεράτα αλλά και το ντεμπούτο του νεαρού συνόλου μουσικής δωματίου Kyklos, το οποίο φιλοδοξεί να φέρει νέο αέρα στον χώρο, οι καλλιτεχνικοί διευθυντές θέτουν ερωτήματα και αναζητούν απαντήσεις.

Καμεράτα: από τα βραβεία στον κίνδυνο «λουκέτου»


Τους προσεχείς μήνες η «ατζέντα» της Καμεράτα περιλαμβάνει σημαντικές εμφανίσεις στο εξωτερικό, με αποκορύφωμα την παρουσία της στα περίφημα Proms του BBC. Η προγραμματισμένη για τις 2 Αυγούστου συναυλία της στο Λονδίνο σηματοδοτεί την πρώτη εμφάνιση μιας ελληνικής ορχήστρας σε ένα από τα διασημότερα θερινά φεστιβάλ της Ευρώπης. Με την προϋπόθεση βέβαια ότι ως τότε θα εξακολουθεί να υπάρχει, αφού το τελευταίο διάστημα έξι από τους 16 μουσικούς της και το σύνολο των διοικητικών υπαλλήλων βρίσκονται σε επίσχεση εργασίας διεκδικώντας δεδουλευμένα έξι μηνών. «Η Καμεράτα διανύει τη δυσκολότερη φάση στην πορεία της την ίδια στιγμή που από καλλιτεχνικής απόψεως βρίσκεται στο δυναμικότερο σημείο της» λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του συνόλου Γιώργος Πέτρου περιγράφοντας ένα ακόμη παράδοξο της σημερινής ελληνικής κοινωνίας… Ταυτόχρονα επιμένει να γραφτεί το «ευχαριστώ» του στον Γιώργο Λούκο καθώς το εφετινό διπλό «παρών» της Καμεράτα στο Φεστιβάλ (με την όπερα του Χάσε «Σιρόης, ο βασιλιάς της Περσίας» στις 24 και 25/6 στο Μέγαρο και με «πειραγμένα» κομμάτια των Beatles στο Ηρώδειο στις 17/7) κατά τη γνώμη του εκφράζει την εμπιστοσύνη του προέδρου της διοργάνωσης στους θεσμούς…

«Η Καμεράτα δεν είναι κρατικοδίαιτος οργανισμός ούτε διεκδικεί την αποκλειστική «υιοθεσία» από κανέναν»
λέει και συνεχίζει: «Λίγα χρήματα χρειάζονται για την επιβίωσή της, κι όμως και αυτά δυστυχώς δεν μπορούν να βρεθούν. Προς το παρόν το μόνο που υπάρχει είναι σκέψεις και ενθαρρυντικές διαθέσεις, τίποτε συγκεκριμένο».
Οπως εξηγεί ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ορχήστρας, η Καμεράτα είναι σύνολο επιχορηγούμενο σε έναν βαθμό. «Πέρυσι πήραμε 230.000 ευρώ και την περίοδο που ο «Αλέξανδρος» του Χέντελ θριάμβευε στο εξωτερικό και μεταξύ άλλων διακρίσεων ψηφιζόταν ως η καλύτερη παραγωγή όπερας από τους τηλεθεατές του μουσικού καναλιού Mezzo, μας ανακοίνωσαν περικοπή της τάξεως του 40%. Πέφτουμε, δηλαδή, στα 130.000 ευρώ. Νομίζω ότι όλο αυτό υπερβαίνει το θέμα Καμεράτα, ορχήστρες κτλ. Τίθεται πλέον το ερώτημα αν έχουμε ανάγκη τον πολιτισμό, αν θέλουμε να συνεχίσει να υπάρχει σε αυτή τη χώρα…».
Ο Γιώργος Πέτρου λέει πως αυτή τη στιγμή ό,τι χρειάζεται προκειμένου να συνεχίσει τη δραστηριότητά της η Ορχήστρα είναι μια γενναία απόφαση στήριξης από κάποιον φορέα, αρχής γενομένης από το ΥΠΠΟ, προκειμένου να επιστρέψουν οι εργαζόμενοι οι οποίοι βρίσκονται σε επίσχεση στη δουλειά τους. «Νομίζω ότι οι 160.000 ευρώ που είναι τα χρωστούμενα στους μουσικούς είναι ένα ποσό το οποίο μπορεί να βρεθεί. Από εκεί και πέρα και από τη στιγμή που θα έχουμε και πάλι τη δυνατότητα να συνεχίσουμε τις δικές μας παραγωγές ώστε να έχουμε έσοδα, θα διαχειριστούμε και τα συσσωρευμένα χρέη μερικών εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ που υπάρχουν έναντι προμηθευτών, έξτρα μουσικών, συνεργατών κτλ.».
ΚΟΑ: αισιοδοξία και δυσκολίες


Διπλή παρουσία στο εφετινό Φεστιβάλ και για την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών μέσα από δύο διαφορετικές συναυλίες. Στις 23/6 το Ηρώδειο θα μετατραπεί σε… θερινό κινηματογράφο, όπου το κοινό θα παρακολουθήσει το αριστούργημα του Τσάρλι Τσάπλιν «Ο Χρυσοθήρας» (1925) με τη «ζωντανή» συνοδεία της ΚΟΑ υπό τον Μίλτο Λογιάδη. Στις 8/7 η ΚΟΑ φιλοξενεί τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νοτιοδυτικής Γερμανίας, της οποίας βασικός αρχιμουσικός είναι ο Βασίλης Χριστόπουλος από το 2005. Στο πρώτο μέρος του προγράμματος το γερμανικό σύνολο θα ερμηνεύσει τη Συμφωνία αρ. 41, επονομαζομένη «του Διός» του Μότσαρτ, ενώ στο δεύτερο μέρος οι δύο ορχήστρες θα ενωθούν σε ένα μεγάλο σχήμα που θα παρουσιάσει τη «Συμφωνία των Αλπεων» του Ρίχαρντ Στράους. Σχολιάζοντας τη σημερινή κατάσταση της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών ο καλλιτεχνικός διευθυντής Βασίλης Χριστόπουλος λέει πως βρίσκεται σε φάση ανοδική, αισιόδοξη, αλλά ταυτόχρονα πολύ δύσκολη.
«Η Ορχήστρα είναι δέσμια σημαντικών προβλημάτων» συνεχίζει παρακάτω ο αρχιμουσικός. «Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 27 κενές οργανικές θέσεις μονίμων μουσικών. Υστερα από προσπάθειες ενάμιση χρόνου θα καλυφθούν άμεσα μόλις τρεις. Με όλα αυτά τα κενά που έχουμε αναγκαζόμαστε να συνεργαζόμαστε με έκτακτους μουσικούς, πράγμα που επιβαρύνει πολύ τον προϋπολογισμό μας, ενώ μας υποχρεώνει και σε καλλιτεχνικούς συμβιβασμούς». Στα προβλήματα της ορχήστρας ο Βασίλης Χριστόπουλος συγκαταλέγει επίσης τη διαρκώς συρρικνούμενη επιχορήγηση: από το 1.850.000 ευρώ που ελάμβανε η ΚΟΑ το 2008, λέει, εφέτος έχει πέσει στις 500.000 ευρώ, όταν ένα μεσαίο ευρωπαϊκό σύνολο λαμβάνει περίπου τα τριπλάσια. «Από αυτά τα χρήματα πρέπει να καλύψουμε όλα μας τα έξοδα εκτός από τη μισθοδοσία των μουσικών, η οποία καταβάλλεται από το υπουργείο» λέει ο αρχιμουσικός. «Οφείλουμε να ανταποκριθούμε στις αμοιβές των προσκεκλημένων καλλιτεχνών, τα ενοίκια των γραφείων, τη μισθοδοσία του διοικητικού προσωπικού, την αγορά και επισκευή οργάνων, τα έξοδα μετακινήσεων, τις ανάγκες μας σε μουσικό υλικό, τα εκπαιδευτικά προγράμματα, τα πάντα… Κοινό νου να έχει κάποιος αντιλαμβάνεται ότι αυτά τα χρήματα είναι κάτω από τα ελάχιστα» συνεχίζει.
Παρ’ όλα αυτά και καθώς η θητεία του βαίνει προς το τέλος της – ως την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν έχει ακόμη κάποιο νέο περί της ανανέωσής της ή μη -, ο Βασίλης Χριστόπουλος δηλώνει αισιόδοξος για το άμεσο μέλλον της Ορχήστρας. Η σεζόν πηγαίνει καλά, τα δύο προηγούμενα χρόνια υπήρξε άνοδος των εσόδων από εισιτήρια της τάξεως του 90% (για την εφετινή περίοδο τα στοιχεία δεν είναι ακόμη διαθέσιμα αφού βρίσκεται ακόμη εν εξελίξει), ενώ πέρα από αυτή καθαυτή την άνοδο του επιπέδου της ορχήστρας, η οποία έχει επισημανθεί πανταχόθεν, ο ίδιος υπογραμμίζει ιδιαίτερα το εκπαιδευτικό και κοινωνικό έργο της: «Εχουμε παίξει παντού: σε σχολεία, αναμορφωτήρια, φυλακές, κέντρα απεξάρτησης, κέντρα εκπαίδευσης ατόμων με ειδικές ανάγκες, έχουμε δώσει σεμινάρια στην επαρχία… Γενικά προσπαθούμε να αλλάξουμε την εικόνα της Ορχήστρας και χαίρομαι όταν η προσπάθειά μας αναγνωρίζεται».

Kyklos: η κλασική μουσική στα χρόνια της κρίσης


Kyklos, το σύνολο μουσικής δωματίου, με έργα Μάλερ στο Φεστιβάλ Αθηνών (Φωτογραφία: Στάθης Ζαλίδης)

Ενα πρόγραμμα με έργα Μάλερ θα παρουσιάσει στο ντεμπούτο του στο Φεστιβάλ Αθηνών το νεαρό σύνολο μουσικής δωματίου Kyklos. Το σχήμα «γεννήθηκε» μόλις πέρυσι, σε πείσμα των δύσκολων καιρών που διανύουμε, έχοντας δύο σημαντικά ονόματα στο «τιμόνι» του: τον δεξιοτέχνη κρουστών Δημήτρη Δεσύλλα και τον συνθέτη Γιώργο Κουμεντάκη. Σύντομο το διάστημα της ζωής του, κι ωστόσο έχει ήδη δώσει σημαντικά δείγματα γραφής. «Ισως πέρασε ο καιρός που μια ορχήστρα μπορούσε να βασιστεί στο ρεπερτόριο, στο καλό επίπεδο των μουσικών και στον καλό μαέστρο. Τα τρία αυτά είναι πολύ σημαντικά στοιχεία, αλλά στις ημέρες μας είναι μόνο η βάση του οικοδομήματος» λέει ο Γιώργος Κουμεντάκης. Προσθέτει πως κατά τη γνώμη του ο σημερινός ρόλος της κάθε ορχήστρας θα πρέπει να είναι επίσης κοινωνικός, τοποθετώντας τη μουσική στο κέντρο της ζωής, αμέσως μετά εκπαιδευτικός και τέλος «ανοιχτός» σε συνεργασίες με τις υπόλοιπες τέχνες αλλά και την επιστήμη και την τεχνολογία.


«Ολα αυτά ενδεχομένως να βοηθήσουν στο να επανακάμψει το κοινό εντός και εκτός των αιθουσών και ίσως ενεργοποιηθούν και ομάδες με διαφορετικό προφίλ που πιστεύουν ότι η κλασική μουσική δεν τους αφορά καθώς τη θεωρούν μουσειακό είδος. Το λέω αυτό γιατί, όπως φαίνεται, το κράτος δεν θα συνεχίσει να στηρίζει οικονομικά τη μουσική, οπότε οι οικονομικοί πόροι προκειμένου να συνεχίσουν να επιβιώνουν τα σύνολα θα πρέπει να εξευρεθούν από τη συρρίκνωση των λειτουργικών τους συνόλων αφενός, τις συγχωνεύσεις και τη συστέγαση συγγενικών φορέων αφετέρου και πάνω απ’ όλα από τον ίδιο τον ακροατή που θα πρέπει να ξανακερδίσουμε πείθοντάς τον να καταθέσει τον οβολό του».
Ο συνθέτης θεωρεί ότι ο Kyklos έχει τέτοια χαρακτηριστικά. Ωστόσο αισθάνεται πως είναι ακόμη νωρίς. «Χρειάζεται χρόνος για να καταλάβουμε ότι οι προθέσεις που είχαμε όταν πρωτοξεκινήσαμε έγιναν πράξη και ότι όλα τα μέλη του συνόλου κινούνται στην ίδια γραμμή αντίληψης και ιδεολογίας» λέει και συνεχίζει: «Χρήματα δεν έχουμε, γι’ αυτό υπολογίζουμε στη μουσική αξία των μελών του συνόλου, ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή θα αποκτήσουμε ένα κοινό που θα καταλάβει την αξία ύπαρξης της ομάδας μας και θα μας στηρίξει με την παρουσία και το εισιτήριό του. Τη σχέση με το φιλόμουσο κοινό θα πρέπει να τη χτίσουμε εξαρχής, γιατί δυστυχώς η ως τώρα νοοτροπία στη χώρα μας ήταν αυτή της δωρεάν συμμετοχής προσκεκλημένων ατόμων που σου έκαναν τη χάρη να σε ακούσουν… Μιλάμε πάντα για ένα φθηνό εισιτήριο που σέβεται απόλυτα την τσέπη των Ελλήνων την εποχή της φτώχειας… Χρειάζεται χρόνος για να βιώσουμε την τέχνη και να την κάνουμε αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας. Η απόλαυση εν είδει «αρπαχτής» στη μουσική είναι εύκολα καταναλώσιμη και δεν αφήνει καμία παρακαταθήκη».

ΕΛΣ: έντονη παρουσία σε μια δυναμική στιγμή
Με δύο παραγωγές συμμετέχει και η Εθνική Λυρική Σκηνή στο εφετινό Φεστιβάλ Αθηνών. Στις 13, 14, 15 και 17 Ιουνίου θα παρουσιάσει στο Ηρώδειο τον «Ντον Τζιοβάνι» του Μότσαρτ σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά, ο οποίος με την παραγωγή αυτή κάνει το ντεμπούτο του στην όπερα επί ελληνικού εδάφους ενώ τον Ιούλιο (στις 27 και 29-31) τη «σκυτάλη» θα πάρει ο «Οθέλλος» του Βέρντι που θα ανέβει επίσης στο ρωμαϊκό ωδείο με την υπογραφή του διεθνούς σκηνογράφου και σκηνοθέτη Γιάννη Κόκκου. «Η παρουσία της ΕΛΣ στο Φεστιβάλ ποτέ δεν ήταν τόσο μεγάλη και εύχομαι πραγματικά την επόμενη χρονιά να έχουμε και μια τρίτη παραγωγή, του μπαλέτου αυτή τη φορά» λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του οργανισμού Μύρων Μιχαηλίδης.
Αναφερόμενος στις εφετινές παραστάσεις, εκφράζει την πεποίθηση ότι θα συζητηθούν αμφότερες ενώ ως κοινό μεταξύ τους σημείο αναφέρει την εκτεταμένη συμμετοχή ελλήνων λυρικών ερμηνευτών οι οποίοι κάνουν σημαντική καριέρα στο εξωτερικό: ανάμεσά τους, ο βαρύτονος Δημήτρης Τηλιακός που θα εμφανιστεί στον ρόλο του Ντον Τζιοβάνι, η σοπράνο Μυρτώ Παπαθανασίου ως Ντόνα Αννα στην ίδια παράσταση αλλά και η επίσης σοπράνο Αλεξία Βουλγαρίδου, η οποία θα ερμηνεύει τη Δυσδεμόνα στον Οθέλλο.
Η δυναμική πορεία της Λυρικής τα τελευταία χρόνια έχει επισημανθεί επανειλημμένως. Το άλμα της από τον κίνδυνο του λουκέτου στην πρωτοπορία της πολιτιστικής ζωής και δη στην καρδιά της κρίσης είναι αναμφίβολα αξιοθαύμαστο: οι εντυπωσιακές πληρότητες στο «Ολύμπια» αλλά και στο Μέγαρο και στο Ηρώδειο, οι χιλιάδες κόσμου στα δωρεάν δρώμενα στο μετρό, σε δρόμους, σε πλατείες έχουν συμβάλει αποφασιστικά στην επαφή του όπερας με το λεγόμενο ευρύ κοινό. Προτού, μάλιστα, εκπνεύσει το 2013, και με το βλέμμα στραμμένο στο νέο της «σπίτι» στο φαληρικό Δέλτα, η ΕΛΣ παρουσίασε και τους βασικούς άξονες του προγραμματισμού της για την επόμενη πενταετία.

«Ο σκοπός μας είναι να περάσει στην Πολιτεία το μήνυμα ότι το καλό δεν πρέπει να χαλάσει»
λέει ο Μύρων Μιχαηλίδης. Και συνεχίζει: «Δεν συμφωνώ με το σύστημα των οριζόντιων περικοπών. Αν μιλάμε για μεγάλους πολιτιστικούς οργανισμούς, στην Ελλάδα αυτοί που υπάρχουν είναι μετρημένοι στα δάχτυλα. Η άποψή μου είναι ότι πρέπει να στηριχθούν. Δεν μπορούμε να στηρίζουμε 150 φορείς. Ας γίνει ένας έλεγχος ποιοι είναι όλοι αυτοί, τι έργο παράγουν, τι κοινωνική απήχηση έχουν και βάσει αυτών των κριτηρίων ας γίνουν οι αντίστοιχες επιλογές. Στην περίοδο της κρίσης πρέπει να τονωθεί η δημιουργικότητα. Ανάπτυξη δεν είναι το αποτέλεσμα των μειώσεων αλλά των δράσεων» υπογραμμίζει ο αρχιμουσικός. «Η ΕΛΣ αυτή τη στιγμή δεν διατυπώνει γκρίνιες, τοποθετείται έχοντας δημιουργήσει ένα απτό κοινωνικό δεδομένο» δηλώνει. «Εχουμε μεγάλη διείσδυση στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα και στις νεότερες ηλικίες. Ολο και περισσότερο η όπερα γίνεται γνωστή και αρεστή στην ελληνική κοινωνία».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk