Σελήνιο: 1.000.000 άτομα σε κάθε κύτταρο

Μικρό βιογραφικό για το στοιχείο σελήνιο. Κάθε Κυριακή «Το Βήμα» μάς ταξιδεύει και σε μια άλλη γωνιά του περιοδικού πίνακα.

Μικρό βιογραφικό για το στοιχείο σελήνιο. Κάθε Κυριακή «Το Βήμα» μάς ταξιδεύει και σε μια άλλη γωνιά του περιοδικού πίνακα.
Βίος και πολιτεία


Ο υδράργυρος που συγκεντρώνεται στη σάρκα των μεγάλων ψαριών και στη συνέχεια καταναλώνεται από εμάς δεν είναι βέβαιον ότι απομακρύνεται με το σελήνιο

Το σελήνιο βρίσκεται στη μέση μιας ερευνητικής διαμάχης που κρατάει χρόνια. Και έχει να κάνει με την κατανάλωση ψαριών κυρίως σε κονσέρβα και με τον υδράργυρο που συσσωρεύεται στον ανθρώπινο οργανισμό από αυτόν τον τρόπο διατροφής. Η Αμερικανική Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος (ΕΡΑ) συνιστά η ημερήσια προσλαμβανόμενη δόση υδραργύρου να μην ξεπερνά το 1 μικρογραμμάριο ανά κιλό σωματικού βάρους. Ο υδράργυρος, με τη μορφή μεθυλιωμένου υδραργύρου, δηλαδή σε σύνδεση με μια οργανική ρίζα (άνθρακας με τρία υδρογόνα), από την τροφή των ψαριών συσσωρεύεται στους ιστούς τους και από εκεί περνάει στον άνθρωπο, με την κατανάλωση του αντίστοιχου ψαριού, είτε αυτό καταναλώνεται απευθείας μέσα από μια κονσέρβα είτε μαγειρεύεται. Οπως και να μαγειρευθεί, δυστυχώς, ο υδράργυρος δεν απομακρύνεται. Ενα μέρος του ο οργανισμός το απομακρύνει άμεσα μέσα στην ημέρα, αλλά αν η ποσότητα που εισέρχεται υπερβαίνει την ποσότητα απομάκρυνσης έχουμε συσσώρευση. Ο μεθυλιωμένος υδράργυρος θα περάσει στο αίμα μας και με αυτό ως όχημα θα περάσει και τον λεγόμενο αιματοεγκεφαλικό φραγμό, που έχει ρόλο να μην αφήνει τις περισσότερες βλαβερές ουσίες να φθάσουν στα ζωτικά κύτταρα του εγκεφάλου. Περνώντας τον φραγμό αποδεσμεύεται από το μεθύλιο και δρα πλέον, ως ανόργανο μόριο, βλαπτικά στον οργανισμό, όντας νευροτοξική ουσία. Εχει υπολογιστεί μάλιστα ο χρόνος ημιζωής για την αποβολή του, δηλαδή για να φύγει η μισή συσσωρευμένη ποσότητα: για τους ενήλικους 70 ημέρες, για τα παιδιά 90 και για τις εγκυμονούσες γυναίκες, όπου περνά με το αίμα μέσω του ομφάλιου λώρου στο έμβρυο, 46 ημέρες. Αρα χρειάζεται μήνες για να φύγει τελείως και με την προϋπόθεση ότι δεν θα εισέλθει νέα ποσότητα. Σε εργασία από το 2002 (Mercury Levels in High-End Consumers of Fish, Jane M. Hightower and Dan Moore www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1241452/pdf/ehp0111-000604.pdf) είχε βρεθεί ότι σε έναν πληθυσμό που η διατροφή του περιελάμβανε αρκετές ποσότητες ψαριού ο υδράργυρος είχε υπερβεί τα συνιστώμενα επίπεδα. Μετά εμφανίστηκε μια νέα τάση και σύμφωνα με αυτήν σε ψάρια όπως ο τόνος σε κονσέρβα, κυρίως, ασχέτως αν ήταν σε λάδι ή νερό, συσσωρεύονταν και αντίστοιχες ποσότητες του στοιχείου σελήνιο, το οποίο έχει την ιδιότητα να συνδέεται με τον υδράργυρο και να εξουδετερώνει τη δράση του στον οργανισμό. Αποσπώντας τον, όπως γράφτηκε σε κάποιες σελίδες βιβλίων αλλά και στο Internet, από τις θέσεις όπου έχει μπλοκάρει τη δράση διαφόρων ενζύμων. Eτσι πέρασε το σύνθημα, το οποίο βόλευε πολλούς, ότι μπορούμε να τρώμε όσο τόνο και όσο ξιφία και άλλα τέτοια μεγάλα ψάρια άφοβα, διότι περιέχουν ταυτόχρονα και το αντίδοτο για τον υδράργυρο. Υπάρχουν όμως και κάποιες εργασίες όπως αυτή στην πόλη Καρκασόν της Γαλλίας το 2012 (http://www.hindawi.com/journals/bmri/2012/681016/), όπου γάλλοι ερευνητές έδιναν επί δύο μήνες σε τρεις ομάδες ποντικών τροφή μολυσμένη με μεθυλιωμένο υδράργυρο, τροφή από ψάρι που περιείχε και τον υδράργυρο αλλά και σελήνιο, και τροφή καθαρή, αντίστοιχα. Στις εξετάσεις που έγιναν στο τέλος βρέθηκε ότι χειρότερα την είχαν όσα πειραματόζωα είχαν τραφεί με την ψαροτροφή και το σελήνιο. Εννοείται ότι τέτοιο πείραμα δεν μπορεί να γίνει σε ανθρώπους, ωστόσο προφανώς είναι καλύτερο ειδικά οι εγκυμονούσες ή θηλάζουσες μητέρες αλλά και τα παιδιά και άλλες ευπαθείς ομάδες να περιορίζουν σε δύο το πολύ φορές την εβδομάδα την κατανάλωση τέτοιων τροφών, διαφόρων ειδών τόνου, ξιφία και γενικά μεγάλων ψαριών. Και εμείς οι υπόλοιποι αν δεν φάμε και τόσο πολύ τέτοιο ψάρι, μάλλον καλό στον εαυτό μας και στο περιβάλλον θα κάνουμε.

Γιατί το είπαν έτσι


Το σελήνιο ανακάλυψε ως αυτόνομο στοιχείο ο Σουηδός Jacob Berzelius (1779-1848) το 1817. Καθηγητής Χημείας και Ιατρικής κάποιο καλοκαίρι που εργάστηκε ως σύμβουλος σε μια εγκατάσταση παραγωγής θειικού οξέος με την κλασική μέθοδο των μολύβδινων θαλάμων, παρατήρησε στον πυθμένα των θαλάμων ένα καφεκόκκινο υπόλειμμα. Στην αρχή υπέθεσε ότι ήταν τελλούριο αλλά τελικά, αν και έμοιαζε με αυτό και με το θείο, ήταν κάτι ξεχωριστό. Και επειδή το τελλούριο είχε πάρει το όνομά του από τη λατινική λέξη Tellus που σημαίνει Γη, έδωσε στο νέο στοιχείο ένα όνομα να θυμίζει τον δορυφόρο της, δηλαδή τη Σελήνη.
Αριθμοί κυκλοφορίας



Ατομικός αριθμός: 34
Ατομικό βάρος: 78,96
Σημείο τήξης: 217οC
Σημείο ζέσης: 685οC
Αριθμός ισοτόπων: 31
Αλλα εδάφη είναι πλούσια σε σελήνιο και αυτό κάνει καλό στα ζώα που βόσκουν εκεί και άλλα εδάφη είναι τόσο φτωχά που χρειάζεται να εμπλουτιστούν. Κάποια φυτά όπως ο αστράγαλος συγκρατούν υπερβολικές ποσότητες και όταν τα ζώα τρώνε μόνο αυτά τα φυτά, όπως γίνεται στις στέπες, συμπεριφέρονται σχεδόν τρελά, κάτι που είχε αναφέρει και ο Μάρκο Πόλο.
Τι θέλει από τη ζωή μας;


Μόλις το 1975 έγινε παραδεκτό ότι αποτελεί βασικό στοιχείο για τον ανθρώπινο οργανισμό. Σήμερα είναι γνωστό ότι κάθε κύτταρό μας περιέχει περισσότερα από 1 εκατομμύριο άτομα σεληνίου. Βρίσκεται σε μεγαλύτερες ποσότητες στα μαλλιά, από όπου και ανιχνεύεται πιο πολύ, στα νεφρά και στους όρχεις. Μόνο που πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ως προς την ποσότητα, διότι υπάρχει ένα «παράθυρο». Περισσότερο ή λιγότερο σελήνιο και ο οργανισμός υφίσταται τις συνέπειες. Λάχανα, μπρόκολα, λαχανάκια Βρυξελλών είναι τα βασικά λαχανικά που περιέχουν αρκετό σελήνιο, ενώ μεγάλες ποσότητες αναλογικά υπάρχουν στα καρύδια Βραζιλίας και στο σουσάμι. Περίπου 60 μικρογραμμάρια για τις γυναίκες και 75 για τους άνδρες είναι η συνιστώμενη ημερήσια δόση, η οποία καλύπτεται εύκολα από ψωμί ολικής άλεσης, κρέας, συκώτι, δημητριακά. Και δεν πρέπει να ξεπερνά τα 450 μικρογραμμάρια την ημέρα, διότι τότε έχουμε δηλητηρίαση από σελήνιο, με ένα κλασικό σύμπτωμα τη φοβερά δύσοσμη αναπνοή, καθώς ο οργανισμός προσπαθώντας να απαλλαγεί από το στοιχείο αυτό δημιουργεί αέριο μεθυλιωμένο σελήνιο που βγαίνει κάνοντας έντονη την παρουσία του.
Πόλεμος και ειρήνη


Παράγονται περίπου 1.500 τόνοι κάθε χρόνο. Με βασική χρήση στα φωτοβολταϊκά κύτταρα. Ηδη από το 1873 είχε παρατηρηθεί πως όταν πέσει φως σε έναν αγωγό από σελήνιο αυξάνεται το ηλεκτρικό ρεύμα, συμπεριφέρεται δηλαδή ως ημιαγωγός. Διότι στο στοιχείο αυτό είναι έτσι οι ενεργειακές κατανομές στις στοιβάδες των ηλεκτρονίων του ώστε με την ενέργεια των φωτονίων τα ηλεκτρόνια να μπορούν να περάσουν στη λεγόμενη ζώνη αγωγιμότητας, όπως την ονομάζει η Φυσική του Στερεού Σώματος, και έτσι να κυκλοφορήσουν με άνεση. Αυτό το εκμεταλλεύθηκαν κάποτε για να κατασκευάζουν συσκευές ανόρθωσης, δηλαδή από εναλλασσόμενο σε συνεχές ρεύμα, και για αρκετές δεκαετίες στις φωτοτυπικές συσκευές της Xerox. Σήμερα έχουν εμφανιστεί και άλλες ουσίες για να ξεπεραστεί το δικαίωμα της ευρεσιτεχνίας. Μια σε μικρές ποσότητες χρήση σεληνίου έχουμε στα αντιπιτυριδικά κρεμοσάπουνα για τα μαλλιά και εκτεταμένη χρήση στην υαλουργία.
Απορίες λογικές και μη



Τι δουλειά έχει το σελήνιο στην υαλουργία;
Χρησιμοποιούν σεληνικό και σεληνιώδες νάτριο για να αποχρωματίζουν το γυαλί, ενώ με τη μορφή σεληνιούχου δημητρίου δίνουν στα κεραμικά ένα πολύ ζωηρό ρουμπινί χρώμα. Επίσης το χαλκόχρωμο επίστρωμα που βλέπουμε σε μεγάλες αντηλιακές επιφάνειες πολλών μεγάρων οφείλεται στο χαλκούχο σελήνιο που έχει ανακτηθεί από υπολείμματα ενώσεων του χαλκού κατά την ανακύκλωση.
Και με την πιτυρίδα;
Αποδείχθηκε ότι είναι τοξικό στον μύκητα Malassezia, ο οποίος ανακαλύφθηκε από τον Γάλλο Μαλασέζ και δημιουργεί αυτή τη δερματική αντίδραση στο τριχωτό της κεφαλής. Χτυπάει δηλαδή το κακό στη… ρίζα.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk