Οι παγίδες των ειδικών φόρων

Μια νέα μελέτη, η οποία εξετάζει τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις που έχουν οι αποκαλούμενοι «φόροι αμαρτίας» (ή «sintaxes» επί το αγγλικότερον), δημοσίευσε το βελγικό think tank «Οικονομικό Ινστιτούτο Molinari» στα τέλη Ιανουαρίου.

Μια νέα μελέτη, η οποία εξετάζει τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις που έχουν οι αποκαλούμενοι «φόροι αμαρτίας» (ή «sintaxes» επί το αγγλικότερον), δημοσίευσε το βελγικό think tank «Οικονομικό Ινστιτούτο Molinari» στα τέλη Ιανουαρίου.
Πρόκειται για έρευνα που εξετάζει και επί της ουσίας αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα των φόρων, οι οποίοι επιβάλλονται σε καταναλωτικά αγαθά, συνήθως με το σκεπτικό της προστασίας της δημόσιας υγείας.
Τα τελευταία χρόνια οι κυβερνήσεις σε διάφορες χώρες πειραματίζονται με τέτοιου είδους φόρους, όπως ήταν μεταξύ άλλων και ο φόρος στα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, ο οποίος είχε επιβληθεί στη Δανία, αλλά καταργήθηκε μέσα σε ένα χρόνο λόγω των αρνητικών επιπτώσεών του στην οικονομία και της αναποτελεσματικότητάς του ως πολιτική δημόσιας υγείας.
Παρότι οι συγκεκριμένοι φόροι μπορεί να φαίνονται ελκυστικοί σε πολιτικό επίπεδο ως μέτρο άμεσης ενίσχυσης των δημοσίων εσόδων, η κατ’ αυτόν τον τρόπο χρήση της φορολογικής πολιτικής ενέχει ρίσκα και «κακοτοπιές», διαπιστώνεται στην νέα έρευνα.
Παράλληλα, δεν καταφέρνει να αλλάξει τις καταναλωτικές συνήθειες στις οποίες υποτίθεται ότι στοχεύει, όπως διαπιστώνει η ίδια μελέτη, τα βασικά ευρήματα της οποίας αναδημοσιεύονται σε άρθρο (στα γαλλικά) στο σχετικό για τέτοια θέματα ιστότοπο fooddrinktax.eu.
Τα δημόσια οικονομικά δεν βελτιώνονται
Προκειμένου να αποθαρρυνθούν συγκεκριμένες καταναλωτικές συμπεριφορές, επιστρατεύεται συχνά το επιχείρημα του «κοινωνικού κόστους», σύμφωνα με το οποίο η κατανάλωση συγκεκριμένων προϊόντων, που θεωρείται ότι θα μπορούσαν να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία των καταναλωτών, προκαλεί επιπρόσθετες δαπάνες αρκετών εκατομμυρίων ευρώ που επιβαρύνουν οικονομικά τα συστήματα υγείας και τους φορολογούμενους.
Ωστόσο, η μελέτη διαπιστώνει ότι σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του ζητήματος, το συγκεκριμένο επιχείρημα αποδομείται με ευκολία.
Εάν δεχθούμε ότι όντως ορισμένες καταναλωτικές συμπεριφορές είναι επιβλαβείς και άρα ότι μειώνουν το προσδόκιμο ζωής, τότε θα πρέπει επίσης να δεχθούμε ότι όσοι δεν τις ενστερνίζονται, καταλήγουν όντας μακροβιότεροι να επιβαρύνουν περισσότερο τα εθνικά συστήματα υγείας και τους εκάστοτε συνταξιοδοτικούς φορείς, εμποδίζοντας τελικά την όποια υποτιθέμενη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών θα μπορούσε να προκύψει από την επιβολή ειδικών φόρων.
Απρόβλεπτες συνέπειες για τη δημόσια υγεία
Με την επιβολή έμμεσης φορολογίας, οι καταναλωτές τείνουν ναυποκαθιστούν τα προϊόντα που το κράτος ενοχοποιεί μέσω του ειδικού φόρου με άλλα προϊόντα, ενδεχομένως επιβλαβή για την υγεία. Η μελέτη επικαλείται τα συμπεράσματα και άλλων μελετών που έχουν καταδείξει τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις της ειδικής φορολογίας στη δημόσια υγεία:
§ Ειδικός φόρος στα αναψυκτικά: ελάχιστη ή καμία επίδραση στη μείωση της παχυσαρκίας, με παιδιά και εφήβους να στρέφονται σε φθηνότερα προϊόντα με περισσότερες όμως θερμίδες -όπως συνέβη στις Ηνωμένες Πολιτείες.
§ Ειδικός φόρος στα λιπαρά: εμφανίζονται φαινόμενα υποκατάστασης είτε μέσω διασυνοριακών αγορών είτε μέσω αγορών φθηνότερων ή κατώτερης ποιότητας προϊόντων -όπως συνέβη στη Δανία.
§ Ειδικός φόρος στο αλκοόλ: φαινόμενα υποκατάστασης με προϊόντα που διαφεύγουν της φορολογίας ή φορολογούνται λιγότερο.
§ Ειδικός φόρος στον καπνό: στροφή σε φθηνότερα καπνικά προϊόντα ή πιο έντονο κάπνισμα (με περισσότερη ποσότητα νικοτίνης ή πίσσας να απορροφάται ανά τσιγάρο).
Η φορολόγηση είναι το αίτιο της μαύρης αγοράς και του παράνομου εμπορίου
Οι ειδικοί φόροι ανοίγουν αυτόματα το δρόμο σε παράλληλες αγορές, είτε με τη μορφή διασυνοριακών αγορών (όπως συνέβη με το φόρο στα λιπαρά στη Δανία) είτε μέσω της μαύρης αγοράς. Ας μην πάμε μακριά: η φορολόγηση π.χ. στα προϊόντα καπνού στην Ελλάδα εκτίναξε το 2013 το λαθρεμπόριο καπνού στο 20% της συνολικής κατανάλωσης καπνού.
Η μελέτη καταλήγει ότι αυτόπου βρίσκεται στη ρίζα του λαθρεμπορίου δεν είναι το είδος του υπερφορολογούμενου προϊόντος, αλλά η ίδια η φορολόγηση, η οποία είναι άλλωστε επαρκής αιτία. Για την ακρίβεια, η σύνδεση υπερφορολόγησης και αύξησης του παράνομου εμπορίου δεν αποτελεί ολωσδιόλου καινούργιο φαινόμενο: η βαριά φορολογία σε προϊόντα τόσο καθημερινά, συνηθισμένα και συνάμα μη συνδεδεμένα με καταχρήσεις, όπως είναι το αλάτι (θυμηθείτε το φόρο άλατος στη Γαλλία κατά το 17ο και 18ο αιώνα) ή το σαπούνι (όπως συνέβαινεστην Αγγλία μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα), τα καθιστά σε σύντομο χρονικό διάστημα αντικείμενο λαθρεμπορίου, που αποδεδειγμένα συνοδεύεται από ενίσχυση του περιβάλλοντος παραβατικότητας και διαφθοράς.
Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk