Το γεωπολιτικό παζλ οδηγεί σε ψυχρό πόλεμο και τις αγορές

Η κλιμάκωση της κρίσης στην Ουκρανία και το κλίμα αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας – ΗΠΑ – ΕΕ, που επανέφερε μνήμες Ψυχρού Πολέμου, εντείνει τη νευρικότητα στις αγορές,

Η κλιμάκωση της κρίσης στην Ουκρανία και το κλίμα αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας – ΗΠΑ – ΕΕ, που επανέφερε μνήμες Ψυχρού Πολέμου, εντείνει τη νευρικότητα στις αγορές, οι οποίες σύμφωνα με κορυφαίες επενδυτικές τράπεζες δείχνουν να υποτιμούν τον κίνδυνο, καθώς δεν μπορεί στην παρούσα φάση να αποτιμηθεί, σε περίπτωση που ξεπεραστούν οι γεωπολιτικές «κόκκινες γραμμές», το μέγεθος των συνεπειών στο διεθνές εμπόριο και στην παγκόσμια οικονομία.

«Η Ρωσία και η Ουκρανία μετατρέπονται γρήγορα σε ένα αντίστροφο Τείχος του Βερολίνου. Οικονομικά και πολιτικά όλοι θα χάσουμε.
Η περαιτέρω κλιμάκωση της υφιστάμενης κατάστασης θα οδηγήσει σε αύξηση της μεταβλητότητας» προειδοποιεί ο Steen Jacobsen, επικεφαλής οικονομολόγος της Saxo Bank. Οπως το 1989, έτσι και τώρα, υποστηρίζει, η Ρωσική Αρκούδα δείχνει καταπονημένη, με αποτέλεσμα να είναι αισθητός ο κίνδυνος η Ουκρανία να μετατραπεί σε ένα νέο Τείχος του Βερολίνου, με τη διαφορά ότι τώρα το τείχος υψώνεται αντί να καταρρέει.

«Ας έχουμε υπ’ όψιν ότι όλοι μας θα είμαστε χαμένοι σε ένα τέτοιο παιχνίδι. Η Ευρώπη χρειάζεται τους ενεργειακούς πόρους της Ρωσίας, η Ρωσία χρειάζεται τους μηχανικούς και τα στελέχη της Ευρώπης, αλλά αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε απέναντι, όπως και το 1989 – ειρωνικό, αν σκεφτείτε ότι εφέτος είναι η επέτειος των 25 ετών από την πτώση του Τείχους»
παρατηρεί ο ίδιος.
Αναλυτές σημείωναν πως μπορεί η Ουκρανία να αντιπροσωπεύει μόλις το 0,4% του παγκόσμιου ΑΕΠ, έναντι του 2,9% της Ρωσίας, όμως οι οικονομικές σχέσεις Ευρώπης – Ρωσίας, και ιδιαίτερα η εξάρτηση της πρώτης από το φυσικό αέριο της δεύτερης, συνθέτουν ένα εκρηκτικό παζλ.
Υπάρχουν σημαντικές αμφιβολίες στο κατά πόσον η Δύση μπορεί να αντιδράσει συντονισμένα μέσω οικονομικών κυρώσεων, δεδομένης της εξάρτησης της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια, καθώς εισάγει σχεδόν το 30% του φυσικού αερίου της από τη Ρωσία, το 50% του οποίου διέρχεται μέσω της Ουκρανίας για να φθάσει στην Γηραιά Ηπειρο, ενώ συνολικά 15 ευρωπαϊκές χώρες καλύπτουν σε ποσοστό από 80% έως 100% τις ανάγκες τους σε φυσικό αέριο από την Gazprom, παρατηρούν αναλυτές της Deutsche Bank.
Ούτε η Δύση μπορεί να στραγγαλίσει οικονομικά τη Ρωσία με κυρώσεις χωρίς συνέπειες για την ίδια, ούτε και η Ρωσία μπορεί να απαντήσει δυναμικά χωρίς να ρισκάρει το οικονομικό μέλλον της. Η Ρωσία είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ, με όγκο συναλλαγών προϊόντων που αγγίζει τα 340 δισ. δολάρια. Ρώσοι δισεκατομμυριούχοι έρχονται συχνά στη Δυτική Ευρώπη για να δαπανήσουν την περιουσία τους, η οποία είναι κρυμμένη σε offshore βρετανικών συμφερόντων και μάλλον δύσκολα μπορεί η Δύση να την «παγώσει».
Παράλληλα, από τις τράπεζες μέχρι τον ενεργειακό κλάδο, είναι μακρύς ο κατάλογος των επιχειρήσεων που έχουν μετακινηθεί ανατολικά έχοντας στο μάτι τούς πλούσιους φυσικούς πόρους της Ρωσίας και την αυξανόμενη μεσαία τάξη της χώρας.
Την ίδια ώρα το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αντιστοιχούν στο 70% των εξαγωγών της Ρωσίας και στο 50% των δημοσίων εσόδων της, ενώ η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ρωσίας, καθώς απορροφά το 88% των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου, το 70% εξαγωγών φυσικού αερίου και το 50% των εξαγωγών άνθρακα, κάτι που σημαίνει πως η Ρωσία δύσκολα μπορεί να απορρίψει το δολάριο από τις διεθνείς συναλλαγές της.

Ο Πούτιν και οι Ολυμπιακoί Αγώνες
«Επισκέφτηκα τη Ρωσία πριν από περίπου έναν μήνα και έφυγα ανήσυχος» αναφέρει ο Steen Jacobsen της Saxo Bank. «Οι επενδυτές, οι πελάτες και τα μέσα ενημέρωσης είχαν να μου κάνουν τόσο πολλές ερωτήσεις σχετικά με την κρίση από την περίοδο 2007-2008. Οι ερωτήσεις αφορούσαν το αδύναμο ρούβλι, την κρίση των αναδυόμενων αγορών και την κακή κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Ρωσία. Το 2008 ο Πούτιν βρισκόταν εκτός της χώρας για να παρακολουθήσει την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου. Εφέτος χρησιμοποίησε τους Αγώνες του Σότσι για την κλιμάκωση της κατάστασης. Ουσιαστικά εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι τα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης εστίασαν στη διεξαγωγή των Αγώνων, ώστε να προσπεραστεί η σκληρή πραγματικότητα» αναφέρει ο Jacobsen, θυμίζοντας πως τα γεγονότα στη Γεωργία οδήγησαν στη μεγαλύτερη ρευστοποίηση στην ιστορία της ρωσικής κεφαλαιαγοράς (που συνέπεσε με τη χρηματοοικονομική κρίση).
Το μοντέλο της ρωσικής οικονομίας δέχεται πιέσεις, αναφέρει ο ίδιος, θεωρώντας πάντως πως η χώρα έχει όλα τα εχέγγυα να γίνει υπερδύναμη (πλουτοπαραγωγικοί πόροι, ανθρώπινο δυναμικό κ.λπ.). Κάτι τέτοιο προϋποθέτει, υποστηρίζει, πως από οικονομικής απόψεως οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα.
Η οικονομία της Ρωσίας, από ένα πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών της τάξεως του 6%-8% προ κρίσης, αναμένεται να παρουσιάσει έλλειμμα αυτή τη χρονιά ή την επόμενη, παρά τις υψηλές τιμές των ενεργειακών πόρων, ενώ οι μη εξασφαλισμένες πιστώσεις άρχισαν να ξεφεύγουν από τον έλεγχο, καθώς οι 83 επαρχίες παρουσιάζουν έλλειμμα 100 δισ. δολ., χωρίς η Μόσχα να μπορεί να επιβάλει τον έλεγχο των δαπανών.

Νέοι κίνδυνοι
Ενισχύεται το ενδεχόμενο επιπλοκών
«Η κλιμάκωση της κρίσης στην Ουκρανία αυξάνει τους παγκόσμιους κινδύνους» παρατηρεί σε ειδική μελέτη της η κυρία Τina Fordham, πολιτική αναλύτρια της Citi.
Η εισβολή του ρωσικού στρατού στην Κριμαία ξεπερνά τα όρια περιφερειακής διένεξης και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, υπερβαίνοντας σε κρισιμότητα τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία και τον πόλεμο στη Γεωργία το 2008. Αν και θεωρεί απίθανη μια επέμβαση του ΝΑΤΟ ή της Δύσης την παρούσα στιγμή, οι εξελίξεις θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια σειρά από αρνητικές συνέπειες στις αγορές.
Οι εξελίξεις στην Κριμαία αναζωπυρώνουν τον κίνδυνο αναφορικά με την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, καθώς δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να αλλάξει το καθεστώς της Κριμαίας, επικαλούμενη ως παραδείγματα στην Ευρώπη τα τελευταία 30 χρόνια την Κύπρο, το Κόσοβο, τη Νότια Οσετία και την Αμπχαζία.
Σε διεθνές επίπεδο, οι εντάσεις μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ – Ευρώπης επιδεινώνουν περαιτέρω τις σχέσεις των δύο «στρατοπέδων», αλλά και αυξάνουν το ενδεχόμενο επιπλοκών στις εμπορικές σχέσεις τους (συμπεριλαμβανομένης της απειλής κυρώσεων), καθώς και της αποδυνάμωσης της συνεργασίας τους για την αντιμετώπιση παγκόσμιων απειλών, όπως της Συρίας και του Ιράν.
Από την άλλη πλευρά, η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ρωσίας, καθώς απορροφά το 88% των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου, το 70% εξαγωγών φυσικού αερίου και το 50% των εξαγωγών άνθρακα. Οι ρωσικές εξαγωγές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έφθασαν σε επίπεδο-ρεκόρ το 2013, παρουσιάζοντας 16% αύξηση.
Την ίδια ώρα, η Ρωσία καλύπτει το 31% των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ, το 27% των εισαγωγών αργού πετρελαίου, το 24% των εισαγωγών άνθρακα και το 30% των εισαγωγών ουρανίου. Η Ρωσία εξάγει επίσης ηλεκτρικό ρεύμα στη Φινλανδία, στη Λιθουανία, στη Γεωργία και στην Ουκρανία. Αυτό σημαίνει ότι το ενδεχόμενο ενός εμπορικού εμπάργκο θα είχε σοβαρότατες δυσμενείς επιπτώσεις.
Η Ρωσία θα είχε σημαντικές απώλειες από τη διακοπή εξαγωγών προς την Ευρώπη, ενώ ο αντίκτυπος για τις ενεργειακές ανάγκες της Γηραιάς Ηπείρου θα ήταν καταστρεπτικός και θα μπορούσε να υπονομευτεί η εύθραυστη οικονομική ανάκαμψη στη ζώνη του ευρώ και να ανέβουν εκ νέου το κόστος δανεισμού και τα spreads στην περιφέρεια.
Ενα εμπορικό εμπάργκο θα οδηγούσε σε άνοδο τις τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρικού ρεύματος, με τη μεταβλητότητα στις τιμές του φυσικού αερίου να είναι μάλιστα μεγαλύτερη από εκείνη στις τιμές του πετρελαίου.

Τα σενάρια και οι ευάλωτες χώρες
Η Δύση δεν μπορεί να αντιδράσει συντονισμένα στην κρίση
Οι αναλυτές Nimrod Mevorach και Anezka Christovova της ελβετικής τράπεζας Credit Suisse κατήρτισαν τρία σενάρια για τη συνέχεια: στο πρώτο (πιθανότητες 50%) οι εντάσεις θα συνεχιστούν αλλά η κρίση δεν θα κλιμακωθεί δραματικά για μεγάλο διάστημα. Η Ρωσία αναλαμβάνει τον πλήρη έλεγχο της Κριμαίας αλλά δεν επεμβαίνει στην Ανατολική Ουκρανία. Αυτό ενισχύει την πολιτική απομόνωση της Ρωσίας και την επιβολή κάποιων κυρώσεων.
Στο δεύτερο (πιθανότητες 30%) η διεθνής παρέμβαση έχει αποτέλεσμα και έρχονται στη χώρα διεθνείς παρατηρητές και ενδεχομένως ειρηνευτικές δυνάμεις. Στο τρίτο (πιθανότητες 20%) η Ρωσία εισβάλλει στην Ανατολική Ουκρανία είτε ως απόρροια επιλογής και σχεδιασμού είτε ως συνέπεια μιας σειράς αστάθμητων παραμέτρων. Οι εμπορικές κυρώσεις θα είναι μεγάλες σε αυτή την περίπτωση και θα επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία.
Σε περίπτωση πάντως που επιβληθούν κυρώσεις με στόχο να πληγούν οι ρωσικές εξαγωγές, τότε οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα κινηθούν σε υψηλότερα επίπεδα, ενώ οι αναδυόμενες οικονομίες που εμφανίζουν έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και είναι άμεσα συνδεδεμένες με εισαγωγή ενέργειας θα δεχθούν αρνητικές πιέσεις. Οι χώρες που δυνητικά είναι ευάλωτες στον κίνδυνο εκροών κεφαλαίων είναι εκείνες που τα συναλλαγματικά αποθέματά τους είναι μικρότερα από το άθροισμα του βραχυχρόνιου εξωτερικού τους χρέους και του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών τους (Foreign reserves as % of short-term debt + CA deficit).
Σύμφωνα με τον δείκτη αυτόν, σήμερα οι πιο ευάλωτες χώρες είναι η Τουρκία, η Ουκρανία, η Αργεντινή, η Βενεζουέλα και η Νότια Αφρική. Οι αναλυτές Hongtao Jiang, Srineel Jalagani και Viacheslav Shilin της Deutsche Bank εκτίμησαν ότι η Ρωσία φαίνεται πιθανό να διατηρήσει μια στρατιωτική παρουσία στην Ουκρανία, αν και θα πρέπει να περιορισθεί σε αυτή τη φάση τουλάχιστον στην Κριμαία.
Την ίδια ώρα υπάρχουν σημαντικές αμφιβολίες στο κατά πόσον η Δύση μπορεί να αντιδράσει συντονισμένα μέσω οικονομικών κυρώσεων, δεδομένης της εξάρτησης της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Βουλγαρία, η Λευκορωσία και η Φινλανδία είναι σχεδόν 100% εξαρτημένες από το ρωσικό φυσικό αέριο, η Λιθουανία πάνω από 90% και η Ουκρανία και η Τσεχία πάνω από 80%, ενώ η Σλοβενία, η Τουρκία, η Πολωνία, η Ελλάδα, η Αυστρία και η Ουγγαρία κατά σχεδόν 60%, με το Βέλγιο και τη Γερμανία κοντά στο 50%.


Ανησυχία για… μετασεισμούς
Η έκθεση των ελληνικών επιχειρήσεων και οι συνέπειες στον τουρισμό

Οι επενδυτές θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για περαιτέρω μεταβλητότητα στις αγορές,
ειδικά σε αυτές της Ρωσίας, της Ουκρανίας και των υπόλοιπων αναδυομένων, προειδοποιεί και η JP Morgan, η οποία δεν αποκλείει μετάδοση της κρίσης σε κάποιες ευρωπαϊκές τράπεζες και σε άλλες επιχειρήσεις που έχουν σημαντικά οικονομικά συμφέροντα στη Ρωσία και/ή στην Ουκρανία. Η μεταβλητότητα θα χτυπήσει κόκκινο αν οι εξελίξεις δείξουν ότι η Ουκρανία οδεύει προς μια ανεξέλεγκτη χρεοκοπία.
Παρότι το ΔΝΤ έχει καταστήσει σαφές πως δεν επιθυμεί ένα άσχημο αποτέλεσμα για τη χώρα, εν τούτοις μια χρεοκοπία δεν μπορεί να αποκλεισθεί προκαλώντας νέους μετασεισμούς στις αναδυόμενες αγορές.
Αρνητικές συνέπειες

Στο πλαίσιο αυτό η κατάσταση έχει προκαλέσει την έντονη ανησυχία και των 56 ελληνικών συμφερόντων εταιρειών – μεταξύ των οποίων οι Coca-Coca Hellenic, Yioula, Chipita, ETEM, Profilco, Grecotel, Alumil, Μηχανική, Systems Sunlight, Balkan’Cyclon Hellas, Τράπεζα Πειραιώς και Eurobank – που δραστηριοποιούνται στη χώρα, στην οποία οι ελληνικές επενδύσεις κυμαίνονται στα 450 εκατ. δολάρια.
Στον τραπεζικό τομέα η έκθεση των τραπεζών Eurobank, Πειραιώς και Alpha στην Ουκρανία είναι περιορισμένη, με τα δίκτυα των θυγατρικών τους να φτάνουν τα 20 καταστήματα ανά τράπεζα. Υπενθυμίζεται ότι η Eurobank εξαγόρασε το 2007 την ουκρανική Universal Bank, η Τράπεζα Πειραιώς την πλειοψηφία της ουκρανικής International Commerce Bank και το 2008 η Alpha το 90% της Astra Bank. Την ίδια ώρα η κρίση στην Ουκρανία θα μπορούσε να «φρενάρει» την ανοδική πορεία του τουρισμού, εκτιμούν ειδικοί, λέγοντας ότι πιθανή κλιμάκωση της έντασης θα είχε αρνητικές συνέπειες στο διεθνές τουριστικό κλίμα.
Για την Ελλάδα το σενάριο κλιμάκωσης της κρίσης στην περιοχή θα είχε άμεσες συνέπειες, με δεδομένο ότι υπάρχει ένα διαρκώς αυξανόμενο τουριστικό ρεύμα από τη Ρωσία προς ελληνικούς τουριστικούς προορισμούς.
Στο βασικό σενάριό της για την επόμενη ημέρα η Nomura αναφέρει πως, ακόμη και αν η Μόσχα δείξει κάποιον βαθμό αυτοσυγκράτησης, οι εξελίξεις οδηγούν ήδη σε ορισμένα νέα δεδομένα. Η Κριμαία φαίνεται να ευθυγραμμίζεται de facto, αν όχι de jure, με τη Ρωσία, κάτι που καθιστά πιθανή την εμφάνιση αναταραχών.
Παράλληλα η Ρωσία μπορεί να συνεχίσει να πιέζει το Κίεβο μέσω οικονομικών «μέτρων», ενώ οι επιλογές της Δύσης είναι περιορισμένες και οι συνέπειές τους θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν το «πάγωμα» της προτεινόμενης εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ – Ρωσίας, ένα μποϊκοτάζ από πλευράς ΗΠΑ της συνόδου των G8 και, το σοβαρότερο, μια κατάρρευση της συνεργασίας Ανατολής – Δύσης σε διάφορα γεωπολιτικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων του Ιράν και της Συρίας.
Οικονομικές προκλήσεις

Την ίδια στιγμή η JP Morgan εκτιμά ότι στην περίπτωση μιας παρατεταμένης κρίσης, αν η διεθνής κοινότητα «τιμωρήσει» τον Πούτιν για την κίνησή του στην Κριμαία, το κόστος θα είναι μεγαλύτερο. Πάντως οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι μια κλιμάκωση της ρωσικής στρατιωτικής εμπλοκής στην Ουκρανία θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο και για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, ενώ οι εκροές κεφαλαίων και οι όποιες οικονομικές κυρώσεις θα μπορούσαν να πολλαπλασιάσουν τις οικονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα.
Ηδη η διολίσθηση του ρουβλίου οδήγησε μεταξύ άλλων την κεντρική τράπεζα της χώρας να αυξήσει τα επιτόκια κατά 150 μονάδες βάσης και να παρέμβει στην αγορά πουλώντας ξένα νομίσματα αντί του ποσού-ρεκόρ των 11,3 δισ. δολαρίων για να στηρίξει το νόμισμα της χώρας.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk