Η καταστροφή των αγαλμάτων του Λένιν δεν θα σώσει την Ουκρανία

Την ώρα που ο πρόεδρος της Ουκρανίας εγκατέλειπε το Κίεβο και οι διαδηλωτές καταλάμβαναν την πρωτεύουσα…

Η καταστροφή των αγαλμάτων του Λένιν δεν θα σώσει την Ουκρανία | tovima.gr
ΤΟ ΒΗΜΑ – NEW YORK TIMES
Την ώρα που ο πρόεδρος της Ουκρανίας εγκατέλειπε το Κίεβο και οι διαδηλωτές καταλάμβαναν την πρωτεύουσα, παλαιά αγάλματα του Λένιν αποκαθηλώνονταν και σέρνονταν στους δρόμους αρκετών ουκρανικών πόλεων.
Ο βανδαλισμός και η καταστροφή αγαλμάτων του Λένιν στην Ουκρανία αποτελεί την τελευταία επίθεση εναντίον συμβόλων του παλαιού σοβιετικού κράτους και των δορυφόρων του στην ανατολική Ευρώπη.
Η συλλογική μνήμη και η επιθυμία για μια ορισμένη εθνική, πολιτική ή ακόμη και θρησκευτική ταυτότητα συνδέονται συχνά με ιστορικά μνημεία και αναμνηστικά αντικείμενα και με τον τρόπο που αυτά διατηρούνται ή καταστρέφονται. Από τον σφετερισμό των βασιλικών εμβλημάτων στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης ως τον βανδαλισμό της φασιστικής τέχνης στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και μετά, η Ιστορία βρίθει παραδειγμάτων για παραμορφωμένες εικόνες και κατεστραμμένα σύμβολα εξουσίας _ συχνά αυτά λειτουργούν ως κραυγή συσπείρωσης της αντιπολίτευσης ή ως ένας τρόπος εξορκισμού των ιστορικών δαιμόνων.
Η ανατροπή συμβόλων εξουσίας για να φανεί η έλλειψη ελέγχου του κράτους επί των ίδιων του των συμβόλων αποδεικνύεται συχνά αποτελεσματική. Ομοίως, ο χλευασμός της σοβαρότητας των συμβόλων αυτών προκειμένου να υπονομευθούν οι οπτικές απειλές στις οποίες βασίζονται πολλά καθεστώτα για να διατηρούν την τάξη αποτελεί επί καιρό ένα χρήσιμο εργαλείο για τους διαδηλωτές.
Αλλά η καταστροφή ή η απομάκρυνση των συμβόλων ως μέσο εθνικής συμφιλίωσης, οικοδόμησης συναίνεσης ή καλλιέργειας μιας νέας συλλογικής μνήμης σπανίως επιτυγχάνει.
Υστερα από το τέλος του ψυχρού πολέμου, μνημεία και ιστορικοί τόποι έπεσαν θύματα αυτού που μερικοί γερμανοί παρατηρητές αποκαλούν «Müllphase» ή «φάση απορριμμάτων» κατά την οποία τα υλικά μιας εποχής πετάγονται εκτός για να κάνουν χώρο για τη νέα εποχή. Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, έλιωσαν τα μπρούτζινα αγάλματα των παλαιών πολιτικών ηρώων και μετέφεραν καλλιτεχνήματα σε αποθήκες ιστορικής τέχνης, υποβαθμίζοντάς τα ως τέχνη με αυτό τον τρόπο.
Ακόμη και το Μέγαρο της Δημοκρατίας, το σημαντικότερο κτίριο που κτίστηκε στην πρώην Ανατολική Γερμανία, αποσυναρμολογήθηκε το 2008. Στέγαζε την έδρα της κυβέρνησης και φιλοξενούσε μια σειρά από ψυχαγωγικές δραστηριότητες για πολίτες, όπως μπόουλινγκ, χορό και καφενεία. Δεν ευθυγραμμιζόταν με το νέο ιστορικό αφήγημα για τη σύγχρονη Γερμανία.
Ωστόσο, η απομάκρυνση ή η διάλυση αυτών των μνημείων ή εγκαταστάσεων από την αρχική τους θέση, όπως συνέβη με το μεγαλύτερο μέρος του Τείχους του Βερολίνου το 1990, δεν έλυσε τα συχνά περίπλοκα ιστορικά προβλήματα που εκπροσωπούσαν. Η μετατροπή του Τείχους σε χαλίκια δεν γκρέμισε το «Mauer im Kopf» ή το «Τείχος στο κεφάλι». Στην πραγματικότητα, τέτοιου είδους καταστροφή δυσχεραίνει ενίοτε την διαδικασία συμφιλίωσης διότι η έλλειψη απτών υπενθυμίσεων εντός του αστικού τοπίου ωθεί τις αόρατες ψυχολογικές ουλές σε ακόμη βαθύτερες εσοχές _ ώσπου να εκραγούν.
Οι ουκρανοί διαδηλωτές συμπεριφέρθηκαν στα αγάλματα του Λένιν σαν να ήταν υποκατάστατα της ίδιας της Ρωσίας. Και ενώ αναμφίβολα αυτό αποτελεί πιασάρικη εικόνα για τα μέσα ενημέρωσης και ίσως συσπειρώσει παρόμοια σκεπτόμενους διαδηλωτές, είναι απίθανο να παίξει θετικό ρόλο στο να βοηθήσει τους Ουκρανούς να συμβιβαστούν με το περίπλοκο παρελθόν τους ενώ δεν πρόκειται να αλλάξει την γεωγραφική πραγματικότητα της Ουκρανίας η οποία είναι στριμωγμένη ανάμεσα στη Ρωσία και την ΕΕ.
Όταν καταστραφούν ιστορικά μνημεία και αγάλματα, δεν έρχονται πίσω. Αυτό δεν αποτελεί δυστυχία μόνο για ιστορικούς και μουσεία αλλά και για όλους εκείνους των οποίων η Ιστορία καταστρέφεται, είτε είναι ένδοξη είτε άβολη. Αποκλείει την πιθανότητα ενός δημόσιου χώρου περισυλλογής και ψυχολογικής ανάκαμψης. Τελικά, η εξάλειψη της Ιστορίας στη διάρκεια της αναζήτησης ενός αναθεωρημένου εθνικού αφηγήματος αποτελεί έλλειψη εμπιστοσύνης στο ότι τα τραύματα του παρελθόντος και οι σύγχρονες δημόσιες συζητήσεις θα ταξινομηθούν δίκαια στο μέλλον.
Στην Ουκρανία, ο αγώνας για την κυριότητα του παρελθόντος συνεχίζει να εκτυλίσσεται. Και ενώ η καταστροφή μνημείων από τους διαδηλωτές ενδέχεται να επισπεύσει τη νίκη τους, αυτό δεν σημαίνει ότι θα είναι εύκολο να ανασυγκροτήσουν την κατακερματισμένη χώρα τους.

* Ο Justinian A. Jampol είναι ιδρυτής και διευθυντής του Μουσείου Wende και Αρχείου του Ψυχρού Πολέμου στην Καλιφόρνια.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk