Οι Ελβετοί αμπαρώθηκαν στις… θυρίδες τους

Μα τι τους έπιασε; Μια χώρα τόσο πλούσια, χωρίς ανέργους, που ζει με ειρήνη και δημοκρατία τα τελευταία 500 χρόνια, να θέλει όριο για τους μετανάστες που έρχονται από την ΕΕ;

Μα τι τους έπιασε; Μια χώρα τόσο πλούσια, χωρίς ανέργους, που ζει με ειρήνη και δημοκρατία τα τελευταία 500 χρόνια, να θέλει όριο για τους μετανάστες που έρχονται από την ΕΕ; Δηλαδή για γερμανούς, ιταλούς, γάλλους και πορτογάλους ειδικευμένους εργάτες, τόσο απαραίτητους για την ελβετική φαρμακοβιομηχανία, ας πούμε; Και να διακινδυνεύει – για «μόλις» 80.000 τέτοιους μετανάστες τον χρόνο – την προνομιακή σχέση με τη μεγαλύτερη αγορά του κόσμου, την Ευρωπαϊκή Ενωση των 500 εκατ. καταναλωτών, που φέρνει δισεκατομμύρια στην εθνική οικονομία;
Κανένας δεν το έβλεπε να έρχεται, ούτε οι δημοσκοπήσεις. Η κυβέρνηση, οι επιχειρήσεις και τα συνδικάτα ήταν κατά. Προειδοποιούσαν ότι η ελεύθερη διακίνηση των προσώπων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην ενιαία αγορά. «Τυχόν περιορισμοί θα γκρεμίσουν τη σχέση μας με την ΕΕ. Το φρένο στη μετανάστευση θα είναι χασούρα δισ. φράγκων για την οικονομία μας» τους έλεγαν. Μάταια. Η βόμβα έσκασε με πάταγο, που αντήχησε από τις χιονισμένες κορυφές των Αλπεων και έσπασε τα τζάμια στις Βρυξέλλες. Στο δημοψήφισμα της περασμένης Κυριακής οι Ελβετοί είπαν ότι θέλουν φραγμούς στη μετανάστευση. Η αλήθεια είναι ότι ένας στους δύο έκανε αποχή και το μέτρο πέρασε με ελάχιστη διαφορά, μόλις 30.000 ψήφων. Αλλά αυτή ήταν η πλειοψηφία και η κυβέρνηση στη Βέρνη ανακοίνωσε ότι θα «αρχίσει χωρίς καθυστέρηση το έργο που απαιτείται για την εφαρμογή της απόφασης του λαού».
Το δημοψήφισμα ήταν πρωτοβουλία του συγκυβερνώντος Κόμματος του Ελβετικού Λαού (SVP), παραδοσιακής «στέγης» της εθνικιστικής Δεξιάς στην Ελβετία από τη δεκαετία του 1920. Τα επιχειρήματα είναι τα γνωστά. «Οι μετανάστες από την ΕΕ τρώνε τις δουλειές των Ελβετών. Μας έχουν πνίξει. Οι ορδές τους βουλιάζουν την Υγεία και την Παιδεία, αυξάνουν τα ενοίκια, επιβαρύνουν τις δημόσιες συγκοινωνίες, καταστρέφουν το τοπίο με όλες αυτές τις πολυκατοικίες που χτίζονται για να μένουν οι ξένοι». Το ακροδεξιό SVP έχει επινοήσει και τον «πολιτικώς ορθό» όρο για τα προβλήματα που προκαλούν οι μετανάστες: Dichtestress, «στρες του συνωστισμού».
Πώς είναι δυνατόν; «Μην ψάχνετε για ορθολογικές εξηγήσεις. Πρόκειται για συναίσθημα και για πολιτισμικές αξίες» λέει στο «Βήμα» ο Ρενέ Σβοκ, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης και συγγραφέας του βιβλίου «ΕΕ – Ελβετία: Η αδύνατη ένταξη». «Καταλαβαίνω πώς φαίνονται όλα αυτά όταν τα κοιτάζεις από την Ελλάδα. Αλλά οι περισσότεροι Ελβετοί δεν συνειδητοποιούν καν ότι είναι τόσο πλούσιοι, ότι έχουν ανεργία στο 3%, ότι το δημόσιο χρέος τους είναι γελοία χαμηλό (35% του ΑΕΠ), ότι έχουν διπλάσιο κατά κεφαλήν εισόδημα από τους άλλους Ευρωπαίους» τονίζει.
Λένε ότι η Ελβετία είναι η χώρα του πλούτου και του φόβου και ο Σβοκ συμφωνεί ότι ένας σημαντικός λόγος είναι η αντιφατική εικόνα που έχουν οι Ελβετοί για τον εαυτό τους. Οι Ελβετοί έχουν μια εθνική ταυτότητα «από την ανάποδη». Εγιναν Ελβετοί για να μην είναι Γερμανοί, Γάλλοι και Ιταλοί, από τον φόβο μην τους καταπιεί ο μεγάλος, ομόγλωσσος και ομόθρησκος γείτονας.
Μόνο που μια ταυτότητα χτισμένη στην απόρριψη της εναλλακτικής έχει τις αδυναμίες της. Ο Γουλιέλμος Τέλλος έχει χαθεί στην αχλύ του μυθολογικού παρελθόντος και το μόνο υποκατάστατο της εθνικής ταυτότητας που τους έχει απομείνει είναι ο πλούτος, ο δικός τους, και φυσικά όλων των άλλων, στις διακριτικές, μέχρι ξεπλύματος μαύρου χρήματος, τράπεζές τους.
Αλλά όσοι έχουν πολλά, έχουν και πολλά να χάσουν. Εξ ου ο φόβος. Γιατί η προοπτική ότι θα πρέπει να μοιραστείς την ευημερία σου με τους μετανάστες μπορεί να γίνει υπαρξιακό άγχος. Για να υπερβάλουμε λίγο: τι νόημα έχει να είσαι εύπορος Ελβετός αν πρέπει να ζεις με όσα βγάζουν ακόμη και οι Γερμανοί ή, Θεός φυλάξοι, οι Γάλλοι και οι Ιταλοί;
Κάπως έτσι οι Ελβετοί έσκισαν σε χίλια κομμάτια τη Συνθήκη του Σένγκεν, που επιτρέπει την ελεύθερη διακίνηση, εγκατάσταση και εργασία των πολιτών της ΕΕ στην Ελβετία, όπως προβλέπεται από τις διμερείς συμφωνίες του 1999. Αντάλλαγμα ήταν η προνομιακή πρόσβαση της Ελβετίας, που δεν είναι φυσικά μέλος της ΕΕ, στην κοινή ευρωπαϊκή αγορά, η οποία είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της.
Οι Ελβετοί τίναξαν επίσης στον αέρα το σύνολο της σχέσης τους με την ΕΕ, κάτι που μπορεί να το πληρώσουν πολύ ακριβά σε ελβετικά φράγκα. Γιατί οι Βρυξέλλες απειλούν ότι μπορούν να ενεργοποιήσουν τη λεγόμενη «ρήτρα-γκιλοτίνα» και να καταργήσουν όλες τις διμερείς συνθήκες στις οποίες βασίζεται η σχέση με την Ελβετία – ανάμεσά τους τις κρίσιμες συμφωνίες για το εμπόριο, την ενέργεια, τις τράπεζες και τη φορολογία.
Τώρα αμέσως πάντως δεν θα γίνει τίποτε. Η Βέρνη έχει μπροστά της έναν χρόνο για να αλλάξει το Σύνταγμα, με νέες ποσοστώσεις για τους μετανάστες – σε επίπεδα που δεν έχουν προσδιοριστεί ακόμη.

«ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ»
Ζωτικής σημασίας το εμπόριο με την ΕΕ
Η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, ιερό και όσιο για την ΕΕ, εντάσσεται στο πακέτο των επτά διμερών συμφωνιών με την Ελβετία, που ισχύουν στο σύνολό τους (σε διαφορετική περίπτωση καταρρέουν όλες μαζί) από το 1999. Ρυθμίζουν κυρίως ζωτικής σημασίας εμπορικά θέματα επ’ αμοιβαία ωφελεία: η ΕΕ είναι ο προορισμός για το 56% των ελβετικών εξαγωγών και η πηγή του 80% των εισαγωγών.
Απαραίτητοι οι ξένοι εργάτες
Σε μια χώρα χωρίς ανέργους, με πληθυσμό που γερνάει, κρίσιμες βιομηχανίες βασίζονται σε ειδικευμένους εργάτες από το εξωτερικό. Γίγαντες όπως οι Novartis, Nestle και Roche εξαρτώνται από μετανάστες για το 40% της εργατικής τους δύναμης. Ηδη το 23% του πληθυσμού δεν έχει ελβετική υπηκοότητα και το 83% αυτών των κατοίκων προέρχονται από χώρες της ΕΕ.
Φήμες για 1,1 τρισ. δολάρια μαύρο χρήμα
Η λίστα Λαγκάρντ; Σταγόνα στον ωκεανό. Πλούσιοι Ευρωπαίοι κρύβουν τα εκατομμύριά τους από την Εφορία σε ελβετικές τράπεζες εδώ και δεκαετίες. Για πόσο μαύρο χρήμα μιλάμε; Εκτιμάται σε 1,1 τρισ. δολάρια, εκ των οποίων το 80% είναι αδήλωτα και απόρρητα, παρά τις πιέσεις ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στις τράπεζες να δώσουν στοιχεία και ονόματα για φοροδιαφυγή.
Η στρατοκρατία των Αλπεων
Οι ουδέτεροι Ελβετοί διατηρούν τη μεγαλύτερη πολιτοφυλακή στον κόσμο: 220.000 άνδρες, μαζί με τους εφέδρους. Η θητεία είναι υποχρεωτική. Και από τα 18 ως τα 53 τους χρόνια όλοι οι άρρενες ξαναντύνονται στο χακί για τουλάχιστον τρεις εβδομάδες υποχρεωτικής επανεκπαίδευσης κάθε χρόνο.

Ολοι στα δημόσια πυρηνικά καταφύγια!
Είναι και η μοναδική χώρα παγκοσμίως που έχει κατασκευάσει πυρηνικά καταφύγια για όλο τον πληθυσμό, 270.000 για 8 εκατομμύρια ανθρώπους. Κάθε σπίτι πρέπει να διαθέτει ιδιωτικό πυρηνικό καταφύγιο ή να έχει πρόσβαση σε δημόσιο. Ο νόμος ψηφίστηκε τη δεκαετία του 1960 για να προστατεύσει από τις απειλές του Ψυχρού Πολέμου, αλλά ισχύσει ως σήμερα.

Αλεξάντρ Αφόνσο, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας
«Ψήφισαν κόντρα στο πορτοφόλι τους»

«Είναι ο φόβος για μερικές δεκάδες χιλιάδες ευρωπαίους μετανάστες πιο δυνατός από τα τεράστια οικονομικά συμφέροντα της σχέσης με την ΕΕ;»
ρώτησε το «Βήμα» τον Αλεξάντρ Αφόνσο, καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας στο King’s College του Λονδίνου, ειδικό σε θέματα ευρωπαϊκής μετανάστευσης.
«Πράγματι, οι Ελβετοί ψήφισαν κόντρα στο πορτοφόλι τους. Γιατί, πέραν των άλλων, η μετανάστευση από χώρες της ΕΕ, κυρίως από τη Γερμανία και την Πορτογαλία, έχει παίξει μεγάλο ρόλο στη διατήρηση της εγχώριας ζήτησης τα τελευταία χρόνια. Αυτό επέτρεψε στην ελβετική οικονομία να τα πηγαίνει καλά σε μια εποχή όπου η εξαγωγική οικονομία (τράπεζες, μηχανήματα, φάρμακα, ρολόγια) έχει πληγεί από την ύφεση στη ζώνη του ευρώ και από την ανατίμηση του ελβετικού φράγκου, το οποίο έγινε ακόμη πιο ασφαλές καταφύγιο μετά την κρίση» μας λέει ο Αφόνσο.

Και δεν είναι το μόνο παράδοξο. «Τα καντόνια με το μεγαλύτερο μερίδιο μεταναστών (που μετριέται σε ανθρώπους που δεν έχουν ελβετική υπηκοότητα) ψήφισαν στην πραγματικότητα κατά των περιορισμών, ενώ τα μικρά καντόνια της Κεντρικής Ελβετίας, με τους λιγότερους ξένους, τάχθηκαν υπέρ. Υπάρχει επίσης ένας γλωσσικός διχασμός και μεγάλο χάσμα ανάμεσα στις αστικές και τις αγροτικές περιοχές. Τα γαλλόφωνα καντόνια είναι πιο φιλοευρωπαϊκά, πιο αριστερά και υπέρ των μεταναστών. Τα γερμανόφωνα είναι πιο ευρωφοβικά, πιο δεξιά και υπέρ του ελέγχου στη μετανάστευση. Οι μεγαλύτερες πόλεις (Ζυρίχη, Γενεύη, Βασιλεία, Βέρνη), με τα υψηλότερα ποσοστά μεταναστών (και ανεργίας) καταψήφισαν το φρένο στη μετανάστευση» τονίζει.

Και προσθέτει: «Αυτό το μοτίβο είναι πολύ παρόμοιο με ό,τι παρατηρούμε στις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Οι αγροτικές περιοχές, οι οποίες υπερεκπροσωπούνται στο ελβετικό ομοσπονδιακό σύστημα, είναι οι πιο συντηρητικές, οι πιο φοβικές, αν θέλετε, παρότι έχουν τους λιγότερους μετανάστες. Εντυπωσιακά ήταν τα πολύ υψηλά επίπεδα στήριξης στο ιταλόφωνο καντόνι του Τιτσίνο, που έχει γίνει ένα εξωτερικό προάστιο της περιοχής του Μιλάνου. Φαίνεται καθαρά εκεί ότι ο κόσμος φοβάται τις πιέσεις από τον μεγάλο ιταλό γείτονα».

Κρίσιμος παράγοντας για το αποτέλεσμα ήταν και ο «σχιζοφρενής ρόλος» που, κατά τον συνομιλητή μας, παίζουν οι πολιτικές ελίτ. Βασικοί παίκτες είναι τα κεντροδεξιά κόμματα (Φιλελεύθεροι και Χριστιανοδημοκράτες), που τάσσονται κατά των περιορισμών στη μετανάστευση, αλλά δεν κατάφεραν να κινητοποιήσουν τους ψηφοφόρους τους.

«Ως τώρα μια συμμαχία μεταξύ κεντροδεξιών, εργοδοτών, Σοσιαλδημοκρατών και συνδικάτων ήταν πάντα σε θέση να νικάει τη ριζοσπαστική Δεξιά στην προσπάθειά της να επιβάλει έλεγχο στη μετανάστευση και να κόψει τους δεσμούς με την ΕΕ. Τώρα φάνηκε ότι αυτή η συμμαχία δεν είναι πια τόσο ισχυρή. Τα κεντροδεξιά κόμματα έχουν χάσει σημαντικό αριθμό ψηφοφόρων προς τους εθνικιστές του Κόμματος του Ελβετικού Λαού (SVP). Αυτό έγειρε την ατζέντα τους προς τα δεξιά. Επιχειρούν να τους πάρουν πίσω με πολύ πιο περιοριστικές θέσεις για την πολιτογράφηση, το άσυλο και τη μετανάστευση. Αλλά ταυτόχρονα προσπαθούν να διατηρήσουν την ισχυρή δέσμευσή τους προς την ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων, η οποία είναι εξαιρετικά σημαντική για τους συμμάχους τους στις επιχειρήσεις» εκτιμά ο Αφόνσο.

Και καταλήγει: «Είναι ένα αντιφατικό μήνυμα, που δεν έπεισε τον κόσμο. Και δεδομένου ότι ξενοφοβικά κόμματα σε όλη την Ευρώπη ζητούν ελέγχους στη μετανάστευση, είναι πολύ πιθανό ότι αν γίνουν παρόμοια δημοψηφίσματα αλλού, όπως στη Βρετανία που συζητάει σοβαρά περιορισμό των μεταναστών από τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, θα δούμε ανάλογα αποτελέσματα».

Πλήγμα σττις Βρυξέλλες
Πανηγυρίζουν οι Ακροδεξιοί της Ευρώπης

Οργή στις Βρυξέλλες. Εκατό ημέρες πριν από τις ευρωεκλογές, στις οποίες η μετανάστευση θα είναι τεράστιο θέμα, πάσης φύσεως αντισυστημικοί, δεξιοί και αριστεροί σε όλο το φάσμα του εθνικολαϊκισμού, χαιρετίζουν την ελβετική ετυμηγορία σαν λαμπρό παράδειγμα προς μίμηση για την ΕΕ.
Διαλέγετε και παίρνετε. «Φανταστικό» χαρακτήρισε το αποτέλεσμα ο Γκερτ Βίλντερς, της ολλανδικής Ακροδεξιάς. Τα ίδια και η Μαρίν Λε Πεν: «Η ελβετική νίκη θα ενισχύσει τη βούληση του γαλλικού λαού να σταματήσει τη μαζική μετανάστευση» είπε η ηγέτις του Εθνικού Μετώπου.
Στη Γερμανία, όπου ο ευρωσκεπτικισμός είναι πολύ πιο αδύναμος, το νέο κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία», που θέλει επιστροφή στο μάρκο, ζήτησε επίσης δημοψήφισμα για τη μετανάστευση. Οπως και ο Χάιντς-Κρίστιαν Στράχε, αρχηγός του ακροδεξιού Κόμματος της Ελευθερίας, στην Αυστρία.
Η κρίσιμη διαφορά; Οι Ελβετοί δεν είναι μέλη της ΕΕ. Η ελεύθερη διακίνηση των πολιτών ήταν το πικρό χάπι που έπρεπε να καταπιούν για μια σειρά επικερδείς συμφωνίες. Που, στο κάτω-κάτω, μπορούν αν θέλουν να τις τινάξουν στον αέρα. Αλλά για τα κράτη-μέλη ένταξη α λα καρτ δεν υπάρχει. Στις Βρυξέλλες επιμένουν ότι οποιαδήποτε σύγκριση («μοντέλου αυτονομίας», «άσκησης άμεσης δημοκρατίας» και «επαναπατρισμού εθνικής κυριαρχίας») είναι, στην καλύτερη περίπτωση, εσφαλμένη εκτίμηση της πραγματικότητας και στη χειρότερη δόλιος λαϊκισμός. «Οποιος θέλει να κάνει δημοψήφισμα για τη μετανάστευση ή για τα μνημόνια πρέπει να θέσει καθαρά το ένα και μοναδικό ερώτημα: «Θέλετε να είστε μέλος της ΕΕ ή όχι;»» είπε στο «Βήμα» πηγή από την Κομισιόν.

«Ηταν νίκη της άμεσης δημοκρατίας ή της ξενοφοβίας και του λαϊκισμού;»
ρωτήσαμε τον καθηγητή Ρενέ Σβοκ.
«Δεν μπορούμε να μιλάμε ούτε για νίκη ούτε για ήττα της άμεσης δημοκρατίας στην Ελβετία, γιατί δημοψηφίσματα γίνονται σε εμάς όποτε μαζεύονται 100.000 υπογραφές πολιτών για μια πρωτοβουλία. Είναι ρουτίνα. Ετσι λέει το Σύνταγμά μας. Δεν υπάρχει πεδίο σύγκρισης, εδώ, με την αποτυχημένη απόπειρα του δικού σας πρώην πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου να κάνει δημοψήφισμα για το μνημόνιο» μας διευκρίνισε.
Και πρόσθεσε: «Και ναι, ήταν επίσης μια νίκη του λαϊκισμού και της ξενοφοβίας επειδή τα επιχειρήματα του SVP είναι απλοϊκά και ρίχνουν στους ξένους όλο το φταίξιμο για τα (σχετικώς μικρά) προβλήματα της Ελβετίας: τα ψηλά ενοίκια, τις ουρές στο ΙΚΑ, το τράφικ στους δρόμους και τον συνωστισμό στα τρένα. Αλλά, για να είμαστε αντικειμενικοί: η κυβέρνηση υποσχέθηκε το 2001 ότι θα μπαίνουν μόνο 8.000 ξένοι κάθε χρόνο. Και σήμερα 23,5% του πληθυσμού μας των 8 εκατ. είναι αλλοδαποί (45% στη Γενεύη). Φανταστείτε να ίσχυαν αντίστοιχα ποσοστά στην Ελλάδα».


ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk