• Αναζήτηση
  • O θάνατος της άστεγης

    Το βιβλίο Το δείπνο του Χέρμαν Κοχ (1953) έχει τοποθετηθεί στους πάγκους των βιβλιοπωλείων με την πινακίδα «Αστυνομικά».

    Herman Koch
    Το δείπνο
    Μετάφραση Μαρία Αγγελίδου.
    Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2013,
    σελ. 310, τιμή 15,50 ευρώ

    Το βιβλίο Το δείπνο του Χέρμαν Κοχ (1953) έχει τοποθετηθεί στους πάγκους των βιβλιοπωλείων με την πινακίδα «Αστυνομικά». Ωστόσο, στην όψη του (εξώφυλλο – οπισθόφυλλο) δεν υπάρχει καμία ένδειξη πως πρόκειται για αστυνομικό μυθιστόρημα, εκτός από τη λέξη «έγκλημα» στην περίληψη. Από την πλοκή απουσιάζουν οι αστυνομικοί, οι ιδιωτικοί ντετέκτιβ, η έρευνα, οι ύποπτοι, η τιμωρία. Και το έγκλημα στο κείμενο δεν συνοδεύεται από κίνητρα, κανένας σε αυτό δεν σκοτώνει από συμφέρον ή από πάθος. Οι αναγνώστες ίσως να το διαβάσουν ως ιστορία μυστηρίου, μολονότι δεν υπάρχει κανένα μυστήριο, όλα είναι καθαρά, σαφώς διατυπωμένα. Στην αρχή, μάλιστα, μπορεί να γελάσουν ή να μειδιάσουν διότι αρχίζει ως σάτιρα ηθών, ως κωμωδία, ως ελαφρό ανάγνωσμα, τέλος πάντων.

    Ενας χαρακτηρισμός που θα του ταίριαζε είναι «μυθιστόρημα έντασης» που πλησιάζει τον όρο «μυθιστόρημα αγωνίας» στο οποίο διέπρεψε η Πατρίσια Χάισμιθ. Η κλιμακωτή ένταση, ένα αφηγηματικό κρεσέντο, αποτελεί στόχο του συγγραφέα, ο οποίος για να δείξει ότι το επιδιώκει χωρίζει το βιβλίο σε μέρη που τιτλοφορούνται «Απεριτίφ», «Ορεκτικό», «Κυρίως πιάτο», «Επιδόρπιο», «Ντιζεστίφ», «Πουρμπουάρ».
    Η ιστορία στο μεγαλύτερο μέρος της διαδραματίζεται σε ένα πολυτελές εστιατόριο του Αμστερνταμ. Σε αυτό δειπνούν δύο παντρεμένα ζευγάρια: ο Πάουλ, ο αφηγητής, καθηγητής Ιστορίας, ο αδελφός του, ο Σερζ, πολιτικός, υποψήφιος για την πρωθυπουργία της Ολλανδίας, και οι γυναίκες τους. Τα θέματα που συζητούν στο τραπέζι δεν είναι πρωτότυπα: μιλάνε για τη δουλειά, τις διακοπές, για ταινίες, τον Γούντι Αλεν, το σεξαπίλ της Σκάρλετ Γιόχανσον. Στην πραγματικότητα, αυτό που τους καίει και αποφεύγουν να το θίξουν είναι το γεγονός ότι οι 15χρονοι γιοι τους είναι υπεύθυνοι για τον θάνατο μιας άστεγης που κοιμόταν σε έναν θάλαμο ανάληψης χρημάτων, ένα ΑΤΜ. Το περιστατικό έχει καταγραφεί από κάμερα, οι εικόνες μεταδόθηκαν από την τηλεόραση και απομένει η ταυτοποίηση και η σύλληψή τους. Τι θα γίνει στη συνέχεια;
    Επειτα από αυτά τα προκαταρκτικά, ο συγγραφέας προσφέρει στους αναγνώστες του το κύριο πιάτο: την προσπάθεια των τεσσάρων και ιδιαίτερα του Πάουλ, του αφηγητή, να προστατεύσουν τα παιδιά τους από κάθε κακό, από οποιονδήποτε τα απειλεί. Θα τα καταφέρουν; Με ποιον τρόπο; Με ποιο τίμημα;
    Το μυθιστόρημα είναι απολύτως κοινωνικό. Ο συγγραφέας μέσα από την ένταση που δημιουργεί με επιδεξιότητα επιχειρεί να προβληματίσει σχετικά με το τι συμβαίνει σε μια οικογένεια, μια ευτυχισμένη ολλανδική οικογένεια, γι’ αυτό θυμίζει την πασίγνωστη φράση του Τολστόι από την Αννα Καρένινα: «Ολες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους. Η κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο». Θίγει κυρίως θέματα που απασχολούν ενίοτε, εν είδει ορεκτικού, τους χορτάτους της Ευρώπης, τον ρατσισμό, την ομοφυλοφιλία, τους άστεγους (το Αμστερνταμ αρχίζει να μοιάζει με το Μπρονξ της Νέας Υόρκης), την κατάργηση ή όχι της θανατικής ποινής, την υπερθέρμανση του πλανήτη, τους υπανάπτυκτους λαούς της Αφρικής.
    Ενα από αυτά τα θέματα, το σημαντικότερο, είναι εκείνο του λεγόμενου «αθώου θύματος», για το οποίο ο ήρωας-αφηγητής εκφράζει «ρηξικέλευθες» θεωρίες. Με αφορμή την άστεγη γυναίκα που βρήκε τραγικό θάνατο ισχυρίζεται ότι οι άνθρωποι χωρίζονται σε «καλούς» και «κακούς», αναρωτιέται αν κάποιοι συνάνθρωποί μας αξίζει να ζουν, μήπως οι «κακοί» που εξολοθρεύονται στους πολέμους μαζί με τους «καλούς» καλώς εξολοθρεύονται. Επίσης θεωρεί ότι η κατάργηση της θανατικής ποινής δεν προσφέρει τίποτα θετικό στην ανθρωπότητα και πως οι βιαστές και οι κατά συρροήν δολοφόνοι δεν μπορούν να επανενταχθούν στην κοινωνία.
    Αραγε ο συγγραφέας ενστερνίζεται τις απόψεις του ήρωά του, ο οποίος παίρνει ψυχοφάρμακα; Αγνωστο. Σίγουρα τέτοιες απόψεις είναι αποδεκτές σε όλη την Ευρώπη και όχι μόνο σε ακροδεξιούς κύκλους. Ειδική μνεία πρέπει να γίνει στη μετάφραση από τα ολλανδικά της Μαρίας Αγγελίδου, η οποία κατόρθωσε να αποδώσει τις λεπτές αποχρώσεις του υπόγειου χιούμορ του συγγραφέα, ηθοποιού και διηγηματογράφου, ειδικευμένου στην κωμωδία και στη σάτιρα.

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Βιβλία
    One Channel
    Ο νέος ενημερωτικός τηλεοπτικός σταθμός της Ελλάδας
    Σίβυλλα
    • Έντυπη έκδοση Οι σαμπάνιες του τσάρου… Η τεράστια ψάθινη καπελίνα με την υπογραφή Eugenia Kim παρασύρθηκε από τους ισχυρούς ανέμους οι οποίοι έπνεαν στα τουρκικά... ΣΙΒΥΛΛΑ
    Helios Kiosk