Mύρων Mιχαηλίδης: Θέλουμε και την κυρία με το ταγέρ και τον νεαρό με το σκισμένο τζιν

Η πρόσφατη παρουσίαση των βασικών αξόνων του προγραμματισμού της πενταετίας 2014-2019 από την Εθνική Λυρική Σκηνή αποτελεί μια ευχάριστη έκπληξη για τα ελληνικά δεδομένα.

Η πρόσφατη παρουσίαση των βασικών αξόνων του προγραμματισμού της πενταετίας 2014-2019 από την Εθνική Λυρική Σκηνή αποτελεί μια ευχάριστη έκπληξη για τα ελληνικά δεδομένα. Στο πλαίσιο της γενικότερης νοοτροπίας της «τελευταίας στιγμής», από την οποία οι πολιτιστικοί οργανισμοί δεν αποτελούν εξαίρεση, ο μακρόπνοος σχεδιασμός είναι κάθε άλλο παρά συνηθισμένος…
Ωστόσο ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ Μύρων Μιχαηλίδης, ο άνθρωπος ο οποίος θα την οδηγήσει στο νέο της «σπίτι» στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» σε δύο περίπου χρόνια, αφού η θητεία του ανανεώνεται για μία ακόμη τριετία, αρχής γενομένης από τον Φεβρουάριο του ’14, δεν κάνει λόγο για «θαύμα». Θεωρεί ότι έγινε απλώς το αυτονόητο στο πλαίσιο της συμπόρευσης της ΕΛΣ με τα ευρωπαϊκά λυρικά θέατρα. Ταυτόχρονα δηλώνει ικανοποιημένος καθώς η Λυρική έχει πλέον μπει σε μια τροχιά όπου δεν είναι εμφανής μόνο ο προορισμός αλλά και η ορμή…
Και πραγματικά: λίγο πριν από την εκπνοή του 2013 η ΕΛΣ διεκδικεί τα σκήπτρα του πλέον εξωστρεφούς πολιτιστικού οργανισμού της χρονιάς. Οι πληρότητες στις παραγωγές της κυμάνθηκαν σταθερά επάνω από 80% – σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, ξεπέρασαν και το 95% -, το χρέος, που στο παρελθόν στάθηκε αφορμή να απειληθεί ο οργανισμός ακόμη και με λουκέτο, μειώθηκε εντυπωσιακά, τις εκτός θεάτρου δράσεις της σε δρόμους, πλατείες, σταθμούς μετρό, αίθουσες δήμων, γηροκομεία κτλ. παρακολούθησαν περισσότερα από 70.000 άτομα την τελευταία διετία, ενώ η δραστηριότητά της αποτυπώθηκε σε διθυραμβικά ρεπορτάζ των μεγαλύτερων διεθνών δικτύων (Reuters, Associated Press, BBC, RΑΙ 3 κτλ.). Με βάση όλα αυτά, λοιπόν, ο Μύρων Μιχαηλίδης μιλάει στο «Βήμα» και αποκαλύπτει τα μυστικά ενός πραγματικού success story…
Κύριε Μιχαηλίδη, το 2013 που φεύγει ήταν κατά κοινή ομολογία μια καλή χρονιά για τη Λυρική. Θα ήθελα όμως την προσωπική σας εκτίμηση. Αν δούμε τα πράγματα σε μια πορεία, τι είναι αυτό που κατά τη γνώμη σας σηματοδοτεί την εξέλιξη εφέτος στην ΕΛΣ;
«Πράγματι είχαμε μια πάρα πολύ καλή χρονιά. Μπορώ να πω ότι εφέτος η Λυρική απήλαυσε τους καρπούς των προσπαθειών που έγιναν σε όλα τα επίπεδα κατά τα δύο προηγούμενα χρόνια. Σε ό,τι αφορά τα οικονομικά, το φθινόπωρο διαπιστώσαμε ότι το χρέος μας κατέβηκε στα 4,7 εκατ. ευρώ, είχαμε μια μείωση της τάξεως του 73% δηλαδή, ενώ στο διοικητικό σκέλος έχουμε πλέον καταθέσει την πρότασή μας για τον κανονισμό λειτουργίας και αναμένουμε εξελίξεις άμεσα. Τέλος, σε ό,τι έχει να κάνει με το καλλιτεχνικό μέρος, θεωρώ ότι πήραμε πολλά ρίσκα και με χαρά είδαμε ότι αρκετά από αυτά είχαν μεγάλη αποδοχή και από το κοινό αλλά και από τους ίδιους τους καλλιτέχνες».
Να μιλήσουμε λίγο πιο συγκεκριμένα γι’ αυτό;
«Το δύσκολο μείγμα του να αναζητάς την υψηλή αισθητική και τη συνέπεια στο καλλιτεχνικό στίγμα δεν θα πρέπει να σε απομακρύνει από το δεδομένο ότι χωρίς χρήματα δεν μπορείς να κάνεις καλλιτεχνικό προγραμματισμό. Θεωρώ ότι ισορροπήσαμε πάρα πολύ προσεκτικά επάνω σ’ αυτή τη γραμμή και πιστεύω πως δεν γείραμε προς τον λαϊκισμό αλλά προς την ποιότητα. Και αυτό ακριβώς επιβράβευσε ο κόσμος. Πλέον αυτό που λέμε ευρύ κοινό αισθάνεται ότι η Λυρική είναι μέσα στην κοινωνία. Ουδείς αναρωτιέται τι τη θέλουμε την όπερα σε καιρό κρίσης. Αντιθέτως, όλοι αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για έναν φορέα αναπτυξιακό, που προσφέρει νέες θέσεις εργασίας και παράγει πρωτογενές προϊόν».
Πράγματι, για την κοινωνική πολιτική της Λυρικής και κυρίως για τις εκτός θεάτρου δράσεις έγινε πολύς λόγος εφέτος. Αλήθεια, με τι κριτήρια αποφασίζεται ένα τέτοιο event και πώς διοργανώνεται;
«Κατ’ αρχάς να σας πω ότι, όταν ξεκίνησαν αυτού του είδους οι εκδηλώσεις, το φθινόπωρο του 2011, κάποιοι από τους καλλιτέχνες μας ήταν από διστακτικοί ως αρνητικοί στο να συμμετάσχουν. Οταν όμως συνειδητοποίησαν τη σοβαρότητα του σχεδιασμού και της εκτέλεσης, άρχισαν να αλλάζουν γνώμη και υπάρχουν παραδείγματα πολεμίων – να το πω έτσι – που μετατράπηκαν σε φανατικούς υποστηρικτές. Τα δρώμενα αυτά σχεδιάζονται από μια ομάδα γιατί πάντα με ενδιαφέρει να υπάρχει συλλογική σκέψη. Αυτό που μας απασχολεί είναι η πρωτοτυπία, η μελετημένη απόσταση μεταξύ τους και η σωστή διάρκεια ώστε να μην μπερδεύεται το μήνυμα που θέλουμε να μεταδώσουμε. Αν πάντως έπρεπε να επιμείνω σε μια παράμετρο, θα σας έλεγα την πρωτοτυπία».
Στην περίπτωση μιας δράσης που πλέον παίρνει χαρακτήρα θεσμού, όπως π.χ. η «Οπερα της Βαλίτσας», πού εντοπίζετε το στοιχείο της πρωτοτυπίας;
«Σε αυτή την περίπτωση σκεφτόμαστε τι θα μπορούσε να είναι αυτό που θα ωθήσει έναν άνθρωπο ο οποίος δεν έχει δει ποτέ στη ζωή του όπερα να πάει σε μια αίθουσα ή να σταθεί σε μια πλατεία και να δει αυτό το έργο. Καθοριστικό ρόλο παίζουν η αισθητική ελκυστικότητα του θεάματος, οι εξαιρετικοί ερμηνευτές αλλά και η κοντινή απόσταση του κοινού μαζί τους, πράγμα πολύ σημαντικό για τον αμύητο θεατή. Τέλος, η επιλογή του τίτλου. Ξέρουμε καλά πως όπερες όπως η «Τραβιάτα» ή ο εφετινός «Ντον Τζιοβάνι» στο θέατρο θεωρούνται ρεπερτόριο, αλλά υπάρχει κόσμος που δεν τους έχει ακούσει ποτέ. Με αυτά τα έργα, λοιπόν, οφείλει να ξεκινήσει κανείς. Θέλω να τονίσω ότι οι εκδηλώσεις αυτές δεν είναι φωτοβολίδες. Τις ανοιχτές δοκιμές για ανέργους στο Ηρώδειο, τον μουσικό περίπατο στη μνήμη της Κάλλας, τα δρώμενα στο μετρό και στη Βαρβάκειο τα σκεφτήκαμε πάρα πολύ. Στην τελευταία περίπτωση μάλιστα είχαμε και πολλές αντιδράσεις όχι από καλλιτέχνες αλλά από συνεργάτες».
Δηλαδή;
«Μου είπαν: «Εντάξει, είσαι τρελός, αλλά όχι και μέχρι του σημείου να βάλεις τις τραγουδίστριες με τις τουαλέτες μέσα στη μυρωδιά του ψαριού». Ζορίστηκα, ομολογώ, να πάρω αυτή την απόφαση. Αυτό ακριβώς το κοντράστ όμως της κυρίας με το καλοραμμένο ταγέρ δίπλα στον νεαρό με το σκισμένο τζιν είναι το όραμά μας. Επαναλαμβάνω: θέλουμε έναν οργανισμό ανοιχτό στην κοινωνία».
Αυτή η δυναμική, άραγε, κεφαλαιοποιείται με κάποιον τρόπο; Ο θεατής που θα σταθεί σε μια πλατεία και θα έρθει για πρώτη φορά σε επαφή με την όπερα θα έρθει τη δεύτερη στο θέατρο;
«Εφέτος το φθινόπωρο ειδικότερα που κορυφώθηκε αυτός ο σχεδιασμός και συζητήθηκαν πολύ αυτές οι δράσεις είδαμε ότι πιστώθηκε μια πάρα πολύ καλή εικόνα τετραμήνου. Μπορώ να πω ότι το τελευταίο τετράμηνο του 2013 έχουμε σαφή αύξηση των εσόδων από εισιτήρια έναντι των προηγουμένων ετών. Πέρα από αυτό, όμως, ακόμη και οι άνθρωποι που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να έρθουν στο θέατρο είτε θα αναζητήσουν εκπτωτικούς τρόπους, μια προσφορά κτλ., είτε θα το συζητήσουν στην παρέα τους. Η Λυρική πλέον συζητείται έξω από τον μικρόκοσμο των φίλων του λυρικού θεάτρου».
Τη μετάβασή σας, αλήθεια, στη νέα στέγη πώς την αντιμετωπίζετε; Με προσμονή; Με φόβο;
«Με μεγάλη προσμονή και με κανέναν φόβο. Ο όποιος φόβος θα ενέκειτο μόνο στην αδυναμία του κράτους να στηρίξει το έργο μας. Αυτή τη στιγμή όμως το κράτος γνωρίζει ότι η Λυρική δεν ζητεί κάτι εξωπραγματικό. Είναι ένας φορέας που στέκεται στα πόδια του με τα μισά χρήματα απ’ ό,τι στο παρελθόν και μπορεί να οραματίζεται το μέλλον. Από εκεί και πέρα η ΕΛΣ έχει τεχνογνωσία μεγάλων παραγωγών, είναι ο πρώτος οργανισμός που έκανε μεγάλες παραγωγές από τη δεκαετία του ’40, τα σύνολά μας είναι σε διαρκή άνοδο, οι έλληνες μονωδοί βλέπουν ότι εκεί που τραγουδούσαν 10-15 ανά σεζόν τώρα έχουμε φτάσει τους 90, υπάρχει πρόβλεψη για τις νεαρές ηλικίες. Ανυπομονούμε, λοιπόν, για τη νέα μας στέγη, όπου η Λυρική θα μπορέσει να αναπτύξει όλες τις δυνατότητές της».

Το 80%-90% του κόστους το καλύπτουμε από τις εισπράξεις

Προ ημερών παρουσιάσατε τους βασικούς άξονες του προγραμματισμού της πενταετίας 2014-2019 όπου μεταξύ άλλων κάνατε λόγο και για διεθνές άνοιγμα της Λυρικής. Βάσει ποιας τάξεως προϋπολογισμού έγινε ο σχεδιασμός αυτός;

«Το μαγικό νούμερο είναι ο προϋπολογισμός του 2012, δηλαδή τα 16,8 εκατ. ευρώ. Αν αυτό το ποσό παρέμενε και εφέτος, χωρίς την περικοπή που είχαμε, το χρέος μας θα είχε εξαλειφθεί στο σύνολό του στα τέλη του ’13. Πρόκειται για ένα ποσό που αποτελεί κλάσμα των επιχορηγήσεων των ευρωπαϊκών θεάτρων και φυσικά δεν μιλώ για τη Σκάλα του Μιλάνου και την Οπερα της Βιέννης, μιλώ για μικρότερα μεγέθη… Αυτό που ζητούμε από την πολιτεία είναι η κάλυψη των ανελαστικών δαπανών. Οι ομόλογοί μου στο εξωτερικό, όταν συζητούμε την ανταπόδοση κόστους και τους λέω ότι σε εμάς το 80%-90% του κόστους το καλύπτουμε από τις εισπράξεις, πραγματικά εντυπωσιάζονται… Στα περισσότερα λυρικά θέατρα δεν ξεπερνά το 20%-30%…».

Με αυτό το ποσό πόσο φιλόδοξοι μπορείτε να είστε σε ό,τι αφορά τις μετακλήσεις;
«Πολύ φιλόδοξοι. Θέλουμε και παραγωγές όπου θα συμμετάσχουν πρώτα ονόματα σε διεθνές επίπεδο: μαέστροι, τραγουδιστές, σκηνοθέτες… Βεβαίως δεν μπορούμε να έχουμε μόνο τέτοιες παραγωγές, θέλουμε όμως και τέτοιες στην παλέτα της προσφοράς μας… Με μια πολύ απαισιόδοξη μελέτη που έχουμε κάνει όσον αφορά την αποδοτικότητα των παραγωγών της Λυρικής στη νέα της στέγη, προβλέπεται τέτοιος αριθμός εισπράξεων ώστε να μας επιτρέπει αυτόν τον προγραμματισμό, άρα και τις μετακλήσεις…».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk