Η Ελλάδα στην κρίση

Κάθε φορά που δημόσια τοποθετούμεθα για δυσάρεστες καταστάσεις

Η Ελλάδα στην κρίση | tovima.gr
Κάθε φορά που δημόσια τοποθετούμεθα για δυσάρεστες καταστάσεις, έχουμε δύο υποχρεώσεις να τηρήσουμε:
α. Πρώτα, θα πρέπει να αναδεικνύεται από τα λεγόμενά μας ο σπουδαίος λόγος για τον οποίο το κάνουμε και, μετά,
β. Θα πρέπει ό,τι θα ειπωθεί να γίνει με την προσήκουσα και ελέγξιμη τεκμηρίωση.
– Ο «σπουδαίος λόγος» εδώ είναι η «συρρίκνωση του χρόνου» μέσα στον οποίο κάποια πράγματα πρέπει να συμβούν. Είναι τόσο λίγος και τόσο δύσβατος ώστε να έχει μετατραπεί στο πιο ακριβό κεφάλαιο. Κεφάλαιο μεικτό, ταυτόχρονα οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό.
– Η «ελέγξιμη τεκμηρίωση» απαιτεί ότι το καθετί που λέγεται, γράφεται ή ακόμη και υπονοείται θα πρέπει να θεμελιώνεται πάνω σε γεγονότα και με απροσχημάτιστη σαφήνεια, χωρίς παραλλακτικούς ελιγμούς και άλλες προσωπικές προφυλάξεις.
Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά – στην κυριολεξία και κατ’ αποτέλεσμα πολιτικά – διατρέχουν το βιβλίο που διαβάζω. Και με το οποίο ο συγγραφέας του, ο Τ. Γιαννίτσης (στις εκδόσεις Πόλις), διερωτάται, αλλά με περίσσια ευγένεια, εάν ο πολίτης θέλει τη δική του ευθύνη για την κρίση να αναλάβει, ώστε να μη συμπράξει, υπογραμμίζει ο συγγραφέας, στη «μεταφορά του λογαριασμού στο μέλλον». Η υπόμνηση αυτή ενισχύεται στην αξιοπιστία της και από το γεγονός ότι πουθενά δεν καταβάλλεται προσπάθεια ώστε κάποια πράγματα να εξαρθούν παραπάνω απ’ όσο πρέπει. Και ως εξ αυτού του λόγου, να φανούν σαν αληθή. Αλλά ούτε και τα αληθή να μισοσυγκαλυφθούν για να διασωθούν τα ψεύδη που στα πρώτα συχνά υποκαθίστανται.
Στο βιβλίο αυτό ιστορείται και εξηγείται βήμα-βήμα πώς ένας κόσμος έπεσε στο βάραθρο από ένα βάθρο στο οποίο δεν εδικαιούτο να έχει ανεβεί. Και, εάν μου επιτραπεί, θα πρόσθετα πως και το ίδιο το βάθρο κάπως δυσανάλογα επιβλητικό ab initio του είχε προσφερθεί. Κάθε στιγμή που η αλήθεια αυτή προσπερνιέται είναι, μας λέει ο συγγραφέας, ως εάν να επιμένουμε να αγνοούμε ότι «ένας ολόκληρος κόσμος… έπαιζε το παιχνίδι άλλων που η ειρωνεία της Ιστορίας δείχνει ότι κάθε φορά συμμαχεί, αφελώς, με όσους του τάζουν μια φαντασιακή πραγματικότητα, η οποία κρύβει πάντα πίσω της την παγίδα της αυτοαναίρεσης».
Και ενώ η κρίση στην ελληνική διάστασή της εκτίθεται απροσχημάτιστα, η συνεξάρτησή της με τη διεθνή συγκυρία – κάτι που στον τίτλο έχει προσεχθεί με τη διατύπωση «Η Ελλάδα στην (και όχι σε) κρίση» – διόλου δεν παραλείπεται.

Οχι όμως για να μειωθούν οι εδώ ευθύνες, αλλά για να γίνει κατανοητή η έκταση, η ένταση και, κυρίως, η συνθετότητα του προβλήματος.

Ετσι μαζί με τις δικές μας υπαίτιες πράξεις και παραλείψεις τίθεται στο κέντρο της συζήτησης το πόσο η όλη κατάσταση, ταυτόχρονα παγκόσμια και περιφερειακή, θα πρέπει ενιαία να συλληφθεί. Και όχι να αντιμετωπίζεται με κύριο κατασταλτικό εργαλείο την έκδηλα τιμωρητική επιβολή μέτρων αμφίβολης αποτελεσματικότητας. Μπορεί κάποιοι από τους ισχύοντες ευρωπαϊκούς κανόνες να πρέπει να επανακαθορισθούν. Και νέες συμφωνίες – συμπολιτειακές όμως – να είναι αναγκαίες. Ομως, στη φάση της μετάβασης από το ατελές στο κάπως τελειότερο, η επιβολή μιας παρατεταμένης «καθαρτήριας» δάντειας δυστυχίας είναι λάθος. Οχι μόνο οικονομικό ή κοινωνικό αλλά κυρίως συμβολικό. Ενάντια δηλαδή στη στρατηγική δικαίωση του εγχειρήματος για μια κοινωνική ενωμένη Ευρώπη.
Για να επανέλθουμε όμως στις ημέτερες ευθύνες, μέσα από τις σελίδες αυτής της έντιμης πραγμάτευσης δύο τουλάχιστον συστάσεις θα πρέπει νομίζω να παρακρατηθούν:
Α. Οτι η απίστευτη σφοδρότητα με την οποία «κυνηγιέται» η προσωπική επιτυχία επί θυσία του δημοσίου συμφέροντος θα πρέπει να τερματισθεί. Και η επιθυμία να αναπροσανατολιστεί ώστε η καταξίωση να επιδιώκεται, (και) μέσα από την προσφορά, πέρα από τα ίδια συμφέροντα. Και
Β. Οτι είναι καιρός να υιοθετηθεί μια άλλη μαθησιακή αντίληψη για το πώς πρέπει να αξιολογεί ο καθένας μας τα συμβαίνοντα. Και με περισσότερα ουσιαστικά και λιγότερα επίθετα να καταγράφει τα γεγονότα.
Ετσι δεν θα «αχνοβλέπουμε» την πραγματική ζωή – το ρήμα είναι του συγγραφέα – ώστε να διευκολυνόμεθα να μην την κοιτάμε.
Ο κ. Ιωάννης Α. Μεταξάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
Σίβυλλα
Helios Kiosk