• Αναζήτηση
  • Ποιητές στην ωριμότητά τους

    Τα ποιήματα του Νίκου Φωκά γράφτηκαν μεταξύ 2000 και 2003, όταν μετά τη συγκεντρωτική έκδοση του ποιητικού του έργου ετοίμαζε ένα καινούργιο βιβλίο.

    ΝΙΚΟΣ ΦΩΚΑΣ
    Κοντή σκιά

    Εκδόσεις Υψιλον / Βιβλία, 2013,
    σελ. 35, τιμή 8 ευρώ

    ΜΑΡΙΑ ΛΑΪΝΑ
    Μικτή τεχνική
    Εκδόσεις Πατάκη, 2012,
    σελ. 61, τιμή 6,5 ευρώ

    ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
    Παιδικό κουρείο

    Εκδόσεις Κέδρος, 2013,
    σελ. 62, τιμή 10 ευρώ

    Τα ποιήματα του Νίκου Φωκά γράφτηκαν μεταξύ 2000 και 2003, όταν μετά τη συγκεντρωτική έκδοση του ποιητικού του έργου ετοίμαζε ένα καινούργιο βιβλίο. Η σοβαρή ασθένεια που τον βρήκε τον Απρίλιο του 2003 έβαλε απότομα τέλος στην ποιητική του δράση, αφήνοντας πίσω τα δεκαέξι σχεδιάσματα της ανά χείρας συλλογής. Σχεδιάσματα; Οχι ακριβώς. Οπως παρατηρεί στο επιλογικό του σημείωμα ο Αρης Μπερλής, μολονότι δεν τα έχουμε σε ολοκληρωμένη μορφή (ο Φωκάς συνήθιζε να κάνει διορθώσεις ακόμη και επί του πιεστηρίου), τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην Κοντή σκιά αποτελούν ένα αρτιωμένο σύνολο. Το καταλαβαίνει κανείς και μόνο ξεφυλλίζοντας το βιβλίο. Ολα τα θέματα που απασχόλησαν επί μία πεντηκονταετία τον Φωκά δίνουν και εδώ το παρών οδηγημένα σε μια τέλεια αποκρυστάλλωση: η οδυνηρή και συνάμα γοητευτική συνύπαρξη κολασμού και ευδαιμονίας, η μοναχική πορεία του καλλιτέχνη μέσα στην κακοφωνία της εποχής του, η προσπάθεια της μνήμης να ορίσει το ποιος ακριβώς είναι ο τόπος των αναδρομών της, ο κατακερματισμός του χρόνου, η δημιουργία και η κατίσχυση αξιών έξω από τους νόμους της αγοράς, η επιμονή στη διατήρηση και στην υπεράσπιση μιας μέχρι κεραίας ακονισμένης προσωπικής ηθικής, που δεν έχει την παραμικρή σχέση με τον διδακτισμό και την ηθικολογία.

    Αν κάτι ξεχωρίζει τα τωρινά ποιήματα του Φωκά από την παλαιότερη δουλειά του, αυτό είναι η έντονη αίσθηση ενός αναπόφευκτα επερχόμενου τέλους: αίσθηση, μολοντούτο, που αρνείται να μετασχηματιστεί, όπως συνέβαινε παλαιότερα, σε αγωνία για τη φθορά, τη γήρανση και τον θάνατο. Ο Φωκάς θα προτιμήσει, αντίθετα, μια στοχαστική, σχεδόν παγωμένη ενατένιση της ύπαρξης, αντικρίζοντας κατάματα το κενό. Και αυτό θα είναι ασφαλώς το ύστατο απόσταγμα της τέχνης του: Περισσότερο από κάθε τι την ανάπαυση, το τέρμα θυσιάζοντας τη νίκη, έτσι νιώθω κι εγώ / Στον άδειο τούτο τόπο, τον αποξεχασμένο, αδιάφορος πια για το αποτέλεσμα του αγώνα.

    Στα υπόγεια της ύπαρξης
    Η ποίηση του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου είναι μια ποίηση που ταξιδεύει στα υπόγεια της ύπαρξης, εκεί όπου κανένας δεν μπορεί να διασωθεί από την αυταπάτη και το πρόσχημα. Αποσχηματισμένα από την οποιαδήποτε καλλιέπεια, τα ποιητικά σκηνικά του Παπαγεωργίου μοιάζουν ευθύς εξαρχής ναρκοθετημένα: τίποτε δεν είναι σε θέση να ριζώσει και να βλαστήσει στο έδαφός τους, καμιάν άρδευση δεν γίνεται να προσμένουν από πουθενά, κανένας καλλιεργητής δεν θα τα πλησιάσει ποτέ για να ρίξει στο χώμα τους τον σπόρο του.

    Διαβάζοντας το Παιδικό κουρείο δεν αποκλείεται να πιστέψουμε πως κάποια διαφοροποίηση τείνει να επέλθει στην ωριμότητα του Παπαγεωργίου ως προς την ποιητική του στάση. Οι βαριές σκιές, οι ζωντανοί εφιάλτες, τα όνειρα που βγάζουν σε αποστεωμένους κόσμους, το ρημαγμένο σώμα, όπως και οι ασφυκτικά κλειστοί ορίζοντες, που έθρεψαν κατά το παρελθόν τον στίχο του, μοιάζουν τώρα να υποχωρούν, ελευθερώνοντας τον χώρο για ένα νηφαλιότερο, λιγότερο τρομαγμένο και απορφανισμένο πνεύμα: ένα πνεύμα που είναι ενδεχομένως πρόθυμο για κάποια καταλλαγή και ελπίδα. Η νηφαλιότητα αυτή ωστόσο δεν είναι η νηφαλιότητα του ποιητή αλλά μια μάσκα την οποία έχει φορέσει κατάσαρκα η πραγματικότητα προκειμένου να οδηγήσει στην αποθέωση της εξαπάτησης. Οταν το υπαρξιακό Κακό έχει νικήσει καθ’ ολοκληρίαν, μπορεί να μας κάνει μια τελευταία χάρη: να υποδυθεί πως όλα βαίνουν καλώς (ακόμη κι αν έχουμε μισοπεθάνει) ώσπου να μας καταφέρει τη χαριστική βολή: Ο θάνατος είναι τρυφερός και αγαπάει τους υπηκόους του. / Χαρίζει εκτάσεις ύπνου απέραντες / δωρεάν τους τρέφει και τους συντηρεί / με λάσπη τους στερεώνει τα μαλλιά / να μη χαλάει τη χωρίστρα τους ο αέρας.

    Σαν εικαστική έκθεση
    Η συλλογή της Μαρίας Λαϊνά είναι σχεδιασμένη σαν μια εικαστική έκθεση με έργα για τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί τα πιο διαφορετικά υλικά: λάδια, πένες και μολύβια, χρωματιστά κραγιόνια, πλαστικά, σινική, τέμπερα και κοντραπλακέ, κάρβουνα, μουσαμάδες, πηλός, σμάλτο, γραφίτης, κιμωλίες, λαδοπαστέλ, σκουριά, λινά. Και υπάρχουν ακόμη εδώ ξυλογραφίες και οξυγραφίες αλλά και χαρακτικά ή ακουαρέλες. Το εικαστικό περιβάλλον θα προσδιορίσει και τα βασικά μέσα της ποιητικής δράσης που δεν θα είναι άλλα από το χρώμα και την εικόνα. Παρακάμπτοντας τα διδάγματα του ιμαζισμού, ο οποίος θέλει να αποσπάσει από την εικόνα μιαν άμεση, ακαριαία αντίδραση, χωρίς να ενδιαφέρεται για τη λογική της βάση, η Λαϊνά θα χρησιμοποιήσει τα χρώματα και τις εικόνες της σαν ένα τοπίο πολλαπλού βάθους: σαν επιφάνειες που θα αποκαλύψουν γρήγορα άλλες επιφάνειες μέσα από μια διαδικασία διαρκούς υποβολής και μεταμόρφωσης.
    Τι ακριβώς, όμως, είναι εκείνο το οποίο θα κινηθεί μεταξύ αυτών των επιφανειών; Η σπατάλη της ομορφιάς; Το άλγος του θανάτου; Ο θρήνος για τα πρόσωπα και τα πράγματα που καταπλακώθηκαν από τον χρόνο; Η απογύμνωση του εγώ και των άλλων από κάθε ζωτικό νόημα; Πιθανόν να ισχύουν όλα αυτά, πιθανόν και κάποια άλλα. Εκείνο το οποίο έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η δύναμη της ποίησης να εγκλωβίσει τη ρευστή ύλη της ζωής σ’ ένα τυχαίο στιγμιότυπο που μπορεί να αποτυπώσει στον ελαχιστοποιημένο του χρόνο την πυκνότητα του κόσμου: Κατρακυλάει / στην πεδιάδα / ο βίσωνας / ο δρόμος του γεμάτος δαίμονες / με άσπρο πρόσωπο / συχνά η νύχτα είναι σύντομη.


    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Βιβλία
    One Channel
    Ο νέος ενημερωτικός τηλεοπτικός σταθμός της Ελλάδας