Ιράν: Συμπληγάδες στον δρόμο για την προσέγγιση

«Αντρο της κατασκοπείας» και «φωλιά των κατασκόπων» αποκαλούν οι Ιρανοί το κτίριο όπου στεγαζόταν η αμερικανική πρεσβεία στο κέντρο της Τεχεράνης.

«Αντρο της κατασκοπείας» και «φωλιά των κατασκόπων» αποκαλούν οι Ιρανοί το κτίριο όπου στεγαζόταν η αμερικανική πρεσβεία στο κέντρο της Τεχεράνης. Αλλά σε όλες τις επισκέψεις της υπογράφουσας στο Ιράν την τελευταία δεκαετία, το αναπόφευκτο πέρασμα μπροστά από το κεντρικό αυτό κτίριο συνοδευόταν πάντα από την επεξήγηση: «Εδώ στεγαζόταν η αμερικανική πρεσβεία» – και ούτε κουβέντα για «άντρο κατασκόπων». Η επαναστατική φρασεολογία – π.χ. «ο μεγάλος Σατανάς» (ΗΠΑ) και άλλα τέτοια – υποχώρησε στις δεκαετίες που μεσολάβησαν από την ισλαμική επανάσταση του Αγιατολάχ Χομεϊνί το 1979. Το κτίριο, που καλύπτεται από αντιαμερικανικές τοιχογραφίες, λειτουργεί έκτοτε ως κέντρο εκπαίδευσης των Φρουρών της Επανάστασης.

«Η γραμμή που ακολουθούν είναι η εξής: «Χρειαζόμαστε να χαλαρώσουν οι κυρώσεις και ας δούμε πόσο λιγότερα μπορούμε να δώσουμε για να το πετύχουμε»» με αυτή τη φράση συνόψισε τη στάση της Τεχεράνης η Γουέντι Σέρμαν, επικεφαλής διαπραγματεύτρια των ΗΠΑ για τα πυρηνικά του Ιράν. Οι ιρανοί διαπραγματευτές, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ «ζητούν διαμάντια με αντάλλαγμα φιστίκια».


«Είναι καλό να λειτουργούν οι φυγοκεντρωτές, αλλά είναι επίσης σημαντικό να λειτουργεί και η χώρα»
δήλωσε προεκλογικά ο Χασάν Ρουχανί που εξελέγη πανηγυρικά το περασμένο Σαββατοκύριακο – με 50,71% από τον πρώτο γύρο! – κάνοντας στροφή 180 μοιρών στην πάγια ιρανική στάση των τελευταίων ετών. Ομως η έλευση ενός μετριοπαθούς στην προεδρία του Ιράν δεν είναι από μόνη της αρκετή για να θεραπεύσει «τις ανοιχτές πληγές», όπως τις αποκάλεσε ο ίδιος, ανάμεσα στις δύο χώρες.
Ο πρώτος σκόπελος στην ιρανοαμερικανική προσέγγιση είναι η αμοιβαία δυσπιστία που διέπει τις διμερείς σχέσεις και χρονολογείται πολύ πριν από την επανάσταση του 1979. Οι Αμερικανοί δεν μπορούν να ξεπεράσουν ότι οπαδοί της ισλαμικής επανάστασης κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη και συνέλαβαν 52 ομήρους τους οποίους κράτησαν επί 444 μέρες (Νοέμβριος 1979 – Ιανουάριος 1981). Οι Ιρανοί δεν ξεχνούν ότι η CIA διοργάνωσε το πραξικόπημα του 1953 που ανέτρεψε τον δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό Μοσαντέκ φέρνοντας στην εξουσία τον Σάχη και υποπτεύονται τις ΗΠΑ ότι δεν σταμάτησαν ποτέ να μεθοδεύουν την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.

«Οι διμερείς σχέσεις σκιάζονται από 34 χρόνια δυσπιστίας και δεν πρόκειται να βελτιωθούν από τη μια μέρα στην άλλη»
λέει στο «Βήμα» ο Ιμάντ Κιγιαΐ, εκτελεστικός πρόεδρος του Αμερικανικού – Ιρανικού Συμβουλίου (AIC) το οποίο προωθεί την αποκατάσταση των σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες. «Το πρώτο εμπόδιο που θα συναντούσε οποιοσδήποτε πρόεδρος βρισκόταν στην εξουσία στο Ιράν, είτε μεταρρυθμιστής είτε συντηρητικός, είναι το παρελθόν της δυσπιστίας. Ομως αυτό πρέπει να καταπολεμηθεί και από τις δύο πλευρές».
Ο κ. Κιγιαΐ θα πρότεινε στις δυο πλευρές να επικεντρωθούν αρχικά στα ζητήματα στα οποία συγκλίνουν και που «μπορούν να λειτουργήσουν σαν γέφυρα». Αυτά είναι το Αφγανιστάν και το Ιράκ, «όπου τόσο η Τεχεράνη όσο και η Ουάσιγκτον συμφωνούν στα θέματα ασφαλείας και σταθερότητας και μάλιστα υποστηρίζουν τις ίδιες κυβερνήσεις στις δυο αυτές χώρες».

«Ο υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι, ο αντιπρόεδρος Μπάιντεν και ο ίδιος ο πρόεδρος Ομπάμα σε συνδυασμό με τον Ρουχανί που θα διαδεχθεί τον συγκρουσιακό Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ καθιστούν δυνατή μια σημαντική εξέλιξη στις διμερείς σχέσεις, αρκεί και οι δυο πλευρές να αναγνωρίσουν την ευκαιρία που παρουσιάζεται»
συνεχίζει.

«Οι ΗΠΑ πρέπει να σταματήσουν να αναμειγνύονται στα εσωτερικά του Ιράν, να πάψουν να επιθυμούν αλλαγή καθεστώτος και να χαλαρώσουν τις κυρώσεις».

Ο εκτελεστικός πρόεδρος του AIC θεωρεί ότι ένας ακόμη σκόπελος στη βελτίωση των διμερών σχέσεων είναι η ιστορία των χαμένων ευκαιριών. «Στο παρελθόν είχε εκλεγεί πρόεδρος ο Μοχάμεντ Χαταμί, ακόμη μεγαλύτερος μεταρρυθμιστής από τον Ρουχανί, ο οποίος προωθούσε τον «διάλογο ανάμεσα στους πολιτισμούς» αλλά βρήκε απέναντί του τον Τζορτζ Μπους που κατάταξε το Ιράν στον «άξονα του κακού». Από το 1979 έχουμε χάσει αμέτρητες ευκαιρίες και η προσέγγιση έχει εκτροχιαστεί επανειλημμένως λόγω εκλογών στη μία ή την άλλη χώρα, εσωτερικής πολιτικής κ.ά.».
Γι’ αυτό ο κ. Κιγιαΐ και το AIC προτρέπουν τον Λευκό Οίκο «να κάνει μια κίνηση καλής θέλησης σύντομα προτού κάποιος εκτροχιάσει πάλι την κατάσταση». Οχι όμως σαν την κίνηση του Ομπάμα που, όταν πρωτοεξελέγη, έτεινε χείρα φιλίας προς το Ιράν αλλά παράλληλα τόνιζε ότι «όλες οι επιλογές παραμένουν στο τραπέζι»«Αυτό ισοδυναμεί με: «Θα σου μιλήσω αλλά κρατάω και όπλο»» λέει ο κ. Κιγιαΐ. Βεβαίως τότε πρόεδρος του Ιράν ήταν ο σκληροπυρηνικός προς τη Δύση Αχμαντινετζάντ.
Κατά την άποψή του κ. Κιγιαΐ, μια συμφωνία για τα πυρηνικά είναι εφικτή, αρκεί η Ουάσιγκτον να κάνει γρήγορα μια κίνηση καλής θέλησης και το Ιράν να δεχθεί πλήρη διαφάνεια και επιθεωρήσεις στο πυρηνικό του πρόγραμμα.
Η αίσθηση του επείγοντος εντείνεται από το ότι «ο Ρουχανί θα αντιμετωπίσει τεράστια πίεση εντός του Ιράν από τους συντηρητικούς που βλέπουν αρνητικά τις σχέσεις με τις ΗΠΑ. Γι’ αυτό η Ουάσιγκτον πρέπει να κινηθεί γρήγορα και να ελαφρύνει λίγο από το βάρος που πέφτει στους ώμους του νέου προέδρου».

Από πού περνάει το «παζάρι» για έναν ιστορικό συμβιβασμό

Πετροδολάρια και κυρώσεις

Οι διεθνείς κυρώσεις έχουν γονατίσει τους Ιρανούς: οικονομία σε ύφεση, πληθωρισμός (επισήμως) στο 30%, ανεργία στο 12% και αυξάνεται, οι απαγορεύσεις στις εξαγωγές πετρελαίου μείωσαν τα έσοδα της χώρας κατά 65%, τα τραπεζικά μέτρα στερούν από την Τεχεράνη τα πετροδολάρια, πράγμα που οδήγησε σε 80% υποτίμηση του ιρανικού νομίσματος.
Η Μόσχα ξέρει από πυρηνικά
Η Ρωσία, «σπόνσορας» του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος στο οποίο παρείχε τεχνογνωσία, δηλώνει πρόθυμη να αναλάβει την επιθεώρησή του και να δεχθεί προς αποθήκευση όσο ουράνιο εμπλουτισμένο κατά 20% (για την κατασκευή πυρηνικών όπλων) διαθέτει ήδη η Τεχεράνη.
Απ’ τη Μεσόγειο ως το Αφγανιστάν
Ο σύρος πρόεδρος Μπασάρ αλ Ασαντ έχει την πλήρη υποστήριξη του Ιράν καθ’ ότι αλεβίτης, δηλαδή σιίτης όπως οι Ιρανοί. Οι ΗΠΑ, ως γνωστόν, υποστηρίζουν την αντιπολίτευση. Η Τεχεράνη εξοπλίζει και χρηματοδοτεί τη (σιιτική) Χεζμπολάχ την οποία η Ουάσιγκτον θεωρεί «τρομοκρατική οργάνωση». Το τόξο επιρροής του Ιράν απλώνεται από τη Μεσόγειο ως την ιρανική μεθόριο με το Αφγανιστάν.
Εσωτερικά εμπόδια
«Ο Ρουχανί θα συναντήσει τις μεγαλύτερες αντιδράσεις»

Η κυριότερη δυσκολία στην προσέγγιση Ιράν – ΗΠΑ είναι τα εσωτερικά εμπόδια που θα συναντήσει στη χώρα του ο πρόεδρος Ρουχανί, λέει στο «Βήμα» η Χαλέχ Εσφαντιαρί, διευθύντρια του Προγράμματος για τη Μέση Ανατολή στο Woodrow Wilson Center, κορυφαίο θινκ τανκ της Ουάσιγκτον.


Η εκλογή του Χασάν Ρουχανί σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας, καλύτερης εποχής στις σχέσεις Ιράν – ΗΠΑ;
«Θα δούμε μια βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των δύο κρατών αλλά δεν θα συμβεί αμέσως και θα πάρει τον δικό της δρόμο. Τουλάχιστον ο νέος πρόεδρος δεν έχει τη στάση του προέδρου Αχμαντινετζάντ ο οποίος ήταν πάντα πολύ έντονος. Ο Ρουχανί, από όσο γνωρίζουμε και από όσα είπε στην πρώτη του συνέντευξη Τύπου, είναι πιο πραγματιστής και μετριοπαθής, είναι ένας διπλωμάτης και πολιτικός που έχει πλήρη γνώση των ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής. Γι’ αυτό θα κάνει μεγάλη διαφορά στις σχέσεις Ιράν – ΗΠΑ.
Ωστόσο οι σχέσεις είναι διπλής κατεύθυνσης. Ο Ρουχανί, πιστεύω, προσπάθησε να τείνει το χέρι προς τις ΗΠΑ στις πρώτες 24 ώρες από την εκλογή του. Στη συνέντευξη Τύπου ρωτήθηκε από τους δημοσιογράφους τι θα γίνει με τις ιρανοαμερικανικές σχέσεις και εκείνος γέλασε και είπε: «Πολύ δύσκολη ερώτηση». Στη συνέχεια σοβάρεψε και πρόσθεσε: «Αναμένουμε σεβασμό από τις ΗΠΑ, υπάρχουν πληγές ανάμεσά μας και οι πληγές αυτές χρειάζονται χρόνο για να επουλωθούν» – αλλά δεν έκλεισε την πόρτα, κάθε άλλο. Μίλησε για σεβασμό και πληγές που πρέπει να επουλωθούν. Θεωρώ ότι όλα αυτά αποτελούν ενδείξεις για αλλαγές στην εξωτερική πολιτική του Ιράν».
Ποιες είναι οι κυριότερες δυσκολίες στην ενδεχόμενη προσέγγιση ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ;
«Η κυριότερη δυσκολία είναι τα εμπόδια που θα συναντήσει ο νέος πρόεδρος εντός του Ιράν. Η απόφαση να μην υπάρχουν σχέσεις με τις ΗΠΑ και η εχθρότητα που χαρακτηρίζει τις σχέσεις τα τελευταία 34 χρόνια βασίζονται σε αποφάσεις που λήφθηκαν στην Τεχεράνη και στην Ουάσιγκτον. Ο ανώτατος ηγέτης ήταν και πιστεύω παραμένει καχύποπτος προς τα κίνητρα των ΗΠΑ. Συνεπώς δεν σημαίνει ότι από τη μια μέρα στην άλλη, απλώς και μόνο επειδή εξελέγη ο Ρουχανί, ο ανώτατος ηγέτης θα αλλάξει τις απόψεις του. Ούτε οι Φρουροί της Επανάστασης επιθυμούν προσέγγιση με τις ΗΠΑ, γι’ αυτό ούτε εκείνοι θα αλλάξουν τις απόψεις τους από τη μια μέρα στην άλλη. Πιστεύω όμως ότι θα δοθεί στον Ρουχανί ένα περιθώριο 12-18 μηνών στους οποίους θα μπορέσει να εισαγάγει ορισμένες αλλαγές. Ως κίνηση καλής θέλησης, η Δύση ανακοίνωσε ότι θα παγώσει για έξι μήνες ή έναν χρόνο την επιβολή νέων κυρώσεων στο Ιράν προκειμένου να δει πώς θα αντιδράσει η νέα κυβέρνηση».
Από πλευράς Ουάσιγκτον, ποιες είναι οι κυριότερες δυσκολίες στην ιρανοαμερικανική προσέγγιση;
«Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αυτό είναι το κυριότερο ζήτημα και ακολουθεί ο ρόλος του Ιράν στη Συρία. Στη συνέχεια έρχονται οι σχέσεις του Ιράν με τη Χαμάς και η υποστήριξη προς τη Χεζμπολάχ. Ομως το πυρηνικό ζήτημα είναι μακράν το σπουδαιότερο. Αλλά ο Ρουχανί δήλωσε πρόθυμος για «μεγαλύτερη διαφάνεια» του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και διαπραγματεύσεις αντί για τελεσίγραφα. Εφόσον έχει διατελέσει επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν για τα πυρηνικά, αναμένεται ότι θα είναι ένας πρόεδρος που θα ασχοληθεί ενεργά με το πυρηνικό ζήτημα. Αν περάσει το δικό του, το πιθανότερο είναι ότι θα ορίσει έναν διαφορετικό επικεφαλής διαπραγματευτή από τον σημερινό, ο οποίος θα έχει την πλήρη εμπιστοσύνη του νέου προέδρου και θα ευθυγραμμίζεται μαζί του στις διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά».

Πιστεύετε ότι ο ανώτατος ηγέτης, Αλί Χαμενεΐ, είναι υπέρ της προσέγγισης με τις ΗΠΑ; Ο Ρουχανί έχει το πράσινο φως να προχωρήσει;
«Παραδοσιακά ο ανώτατος ηγέτης δίνει περιθώριο ενός χρόνου ή 18 μηνών σε κάθε νέο πρόεδρο προκειμένου να προωθήσει την ατζέντα του, τόσο σε ζητήματα εσωτερικής όσο και εξωτερικής πολιτικής. Αν ο πρόεδρος αποδειχθεί επιτυχημένος, ο ανώτατος ηγέτης θα ακολουθήσει. Αν όχι, θα τηρήσει μια στάση «τα ‘λεγα εγώ» και θα επιστρέψουν στην προτέρα κατάσταση».
Αλλάζουν οι κόκκινες γραμμές για τα πυρηνικά
Το ατομικό πρόγραμμα του Ιράν θεωρείται εξίσου δύσκολος σκόπελος με τη δηλητηριασμένη ατμόσφαιρα ανάμεσα στις δύο χώρες

Ο Ιμάντ Κιγιαΐ, που μίλησε στο «Βήμα» τηλεφωνικά από την έδρα του Αμερικανικού – Ιρανικού Συμβουλίου (AIC) στο Πρίνστον των ΗΠΑ, δεν θεωρεί το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εξίσου δύσκολο σκόπελο με τη δηλητηριασμένη ατμόσφαιρα ανάμεσα στις δυο χώρες: «Τα πυρηνικά είναι μόνο ένα από τα ζητήματα – που προέκυψε στα τέλη του 2002 – αλλά δεν είναι το σημαντικότερο. Πριν από τα πυρηνικά ήταν η τρομοκρατία, νωρίτερα κάτι άλλο. Μόνο η ταμπέλα αλλάζει αλλά το ουσιώδες ζήτημα είναι η αμοιβαία εχθρότητα. Απλώς τα πυρηνικά βρίσκονται σήμερα στην κορυφή της ατζέντας της διεθνούς κοινότητας.


Το Ιράν θα δεχόταν να μειώσει το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου και να στείλει εκτός χώρας τα αποθέματα εμπλουτισμένου κατά 20% ουρανίου που ήδη διαθέτει. Ας μην ξεχνάμε ότι όταν ο Ρουχανί ήταν επικεφαλής διαπραγματευτής για τα πυρηνικά, είχε έρθει σε συμφωνία με τη Βρετανία, τη Γαλλία και τη Γερμανία
(σ.σ.: τις ευρωπαϊκές από την ομάδα των έξι χωρών που διαπραγματεύονται για τα πυρηνικά του Ιράν, δηλαδή τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ συν τη Γερμανία) προκειμένου το Ιράν να σταματούσε οικειοθελώς τον εμπλουτισμό ουρανίου. Ομως η συμφωνία που έκανε η Τεχεράνη με την ΕΕ δεν έλαβε ποτέ το πράσινο φως από τις ΗΠΑ, γι’ αυτό το πυρηνικό ζήτημα δεν λύθηκε. Οι έξι χώρες είναι η εξής μία: οι ΗΠΑ.

Οι κυρώσεις που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ και η διεθνής κοινότητα προκάλεσαν τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις στους Ιρανούς, όμως η πυρηνική πολιτική της χώρας δεν άλλαξε καθόλου. Ο Ομπάμα και ο Ρουχανί έχουν μια μοναδική ευκαιρία. Η κόκκινη γραμμή της Δύσης έχει μετακινηθεί ελαφρώς και αποδέχεται τον εμπλουτισμό ουρανίου από το Ιράν, αρκεί να μη φθάνει σε επίπεδα κατάλληλα για κατασκευή πυρηνικών όπλων – στο παρελθόν δεν αποδεχόταν καν το δικαίωμα του Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο. Η κόκκινη γραμμή του Ιράν είναι να γίνεται σεβαστό το δικαίωμά του να εμπλουτίζει ουράνιο σε χαμηλά επίπεδα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και να χαλαρώσουν οι οικονομικές κυρώσεις. Ολα αυτά είναι εφικτά, αρκεί να υπάρχει καλή θέληση από τις δύο πλευρές»
.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk