Σύγκρουση για την τουρκική ταυτότητα

Λαϊκή εξέγερση για να μην κοπούν μερικά πλατάνια και για να μη χτιστεί εμπορικό κέντρο στην Κωνσταντινούπολη εν έτει 2013; Ναι. Πίσω από τα δέντρα κρύβεται ένας επιθετικός καπιταλισμός και μια κυβέρνηση που θέλει οικονομική ανάπτυξη με κάθε κόστος.

Λαϊκή εξέγερση για να μην κοπούν μερικά πλατάνια και για να μη χτιστεί εμπορικό κέντρο στην Κωνσταντινούπολη εν έτει 2013; Ναι. Πίσω από τα δέντρα κρύβεται ένας επιθετικός καπιταλισμός και μια κυβέρνηση που θέλει οικονομική ανάπτυξη με κάθε κόστος. Πίσω από τις συγκρούσεις στην πλατεία Ταξίμ βρίσκεται ο ακήρυχτος πόλεμος για την τουρκική ταυτότητα ανάμεσα στους οπαδούς του κοσμικού κράτους και στους ισλαμιστές. Και πίσω από την αστυνομική βία είναι ο αυταρχισμός και η αλαζονεία ενός πανίσχυρου πρωθυπουργού που σαρώνει 10 χρόνια τώρα στις κάλπες. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βλέπει πια τον εαυτό του σαν σουλτάνο που δικαιούται, ελέω «τυραννίας της πλειοψηφίας», να επιβάλλει περίπου ό,τι του αρέσει στους πολίτες μιας σύγχρονης, υποτίθεται, δημοκρατίας. Οι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που βγήκαν στους δρόμους της Τουρκίας δεν μπορούν να τα ανεχθούν άλλο όλα αυτά. Ποιοι είναι και τι θέλουν πραγματικά;

«Στην αρχή ήταν λίγοι οικολόγοι και φοιτητές που έκαναν καθιστική διαμαρτυρία για να μη χτιστεί το εμπορικό κέντρο στο πάρκο Γκεζί. Σήμερα βλέπεις τους πάντες στις διαδηλώσεις: μαθητές, κοπέλες με μαντίλες, οπαδούς ποδοσφαιρικών ομάδων, άνδρες και γυναίκες της αστικής μεσαίας τάξης, ηλικιωμένους μουσουλμάνους, κεμαλιστές, δεξιούς εθνικιστές, αριστερούς, Κούρδους, ομοφυλόφιλους, συνδικάτα…» λέει στο «Βήμα» ο Κερέμ Οκτέμ, καθηγητής Τουρκικής Πολιτικής στην Οξφόρδη και συγγραφέας του βιβλίου «Οργισμένο έθνος: Η Τουρκία μετά το 1989».

Αυτό που ενώνει το ετερόκλητο πλήθος είναι η οργή για τη βάναυση αστυνομική βία και η κοινή αίσθηση ότι ο απολυταρχικός Ερντογάν είναι αποφασισμένος να επιβάλει την ισλαμική κοσμοθεωρία του χωρίς να τους ρωτήσει. Και μαζεύονται για να διαμαρτυρηθούν σε έναν τόπο με συμβολική σημασία.
Ενώ άλλες πλατείες της Κωνσταντινούπολης ενσαρκώνουν το μεγαλείο της ισλαμικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Ταξίμ αποτίει φόρο τιμής στα ιδεώδη της Δημοκρατίας που ιδρύθηκε το 1923 από τον Κεμάλ Ατατούρκ. Υπήρξε τόπος σφαγής 40 αριστερών διαδηλωτών την Πρωτομαγιά του 1977. Η απόφαση να την αναπλάσουν χωρίς πραγματική κοινωνική συναίνεση, και μάλιστα για να προβληθεί εκεί ο παλιός οθωμανικός στρατώνας, και να χτιστεί εμπορικό κέντρο και ένα τζαμί ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για πολύ κόσμο.

«Εξεγείρονται για τέσσερα πράγματα που έχουν γίνει ένα: για τον αυταρχισμό και την παραληρηματική έπαρση του Ερντογάν, για τη βαρβαρότητα των ΜΑΤ, για τον ισλαμιστικό ζήλο στα κοινωνικά θέματα, από τις αμβλώσεις ως τις πωλήσεις του αλκοόλ, και για το νεοφιλελεύθερο «φαγοπότι» που θυσιάζει τα πάντα, από το περιβάλλον ως τις ισλαμικές αξίες, στον βωμό του κέρδους»
μας λέει ο κ. Οκτέμ.
Η αστική μεσαία τάξη και πολλοί προοδευτικοί διανοούμενοι που κάποτε ψήφισαν το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) του Ερντογάν, επειδή υποσχέθηκε εκδημοκρατισμό, ξεδόντιασε τους «πασάδες» του στρατού και έκανε την οικονομία να αναπτύσσεται με ρυθμό κοντά στο 5%, έχουν αρχίσει να ασφυκτιούν από τη συντηρητική ισλαμική ατζέντα.
Φυσικά η πλατεία Ταξίμ δεν είναι Ταχρίρ. Ούτε ο Ερντογάν Μουμπάρακ. Ο 59χρονος πρωθυπουργός εκλέγεται ξανά και ξανά με μεγάλες πλειοψηφίες. Πριν από μόλις δύο χρόνια κέρδισε τρίτη συνεχόμενη θητεία με ένα θηριώδες 49%. Ακόμη και σήμερα είναι μακράν ο πιο δημοφιλής πολιτικός στην Τουρκία, με πιστούς οπαδούς στα βάθη της Ανατολίας, όπου ζουν τα δύο τρίτα των ψηφοφόρων. Η κεμαλική, αξιωματική αντιπολίτευση δεν παίρνει ούτε τα μισά. Αλλά πολλοί – ανάμεσά τους και πρώην οπαδοί του – τον κατηγορούν για αυταρχισμό, φίμωση των ΜΜΕ, «καπέλωμα» στους κρατικούς θεσμούς και τοποθέτηση της θρησκείας στο κέντρο της πολιτικής, κατά παράβαση του κοσμικού Συντάγματος.
Προηγήθηκαν οι νόμοι που περιορίζουν τις πωλήσεις αλκοόλ, τα δημόσια φιλιά και την αντισύλληψη. Και ενώ αυξάνονται οι συλλήψεις δημοσιογράφων, δικηγόρων και πανεπιστημιακών, ήρθε και η χρήση της ωμής αστυνομικής βίας απέναντι στους ειρηνικούς διαδηλωτές.

«Αυτή η εξέγερση δεν είναι τουρκική άνοιξη ούτε επανάσταση, ούτε έχει στόχο την ανατροπή μιας νόμιμα εκλεγμένης κυβέρνησης. Είναι όμως το πρώτο αστικό κίνημα πολιτικής διαμαρτυρίας. Πολιτικοποίησε μια γενιά, κυρίως νέους ανθρώπους της αστικής τάξης που διαφωνούν με τις νεοοθωμανικές φαντασιώσεις του Ερντογάν»
μας λέει ο κ. Οκτέμ.

«Δεν είναι μάχη μεταξύ ισλαμιστών και κοσμικών. Ούτε συγκρούεται το 50% που ψήφισαν ΑΚΡ στις τελευταίες εκλογές με το υπόλοιπο 50%, όπως ισχυρίστηκε ο Ερντογάν. Είναι μια σύγκρουση ανάμεσα σε εκείνους που ερμηνεύουν τη δημοκρατία ως τυραννία της πλειοψηφίας και σε εκείνους που απαιτούν μια πλουραλιστική δημοκρατία, με ίσα δικαιώματα και σεβασμό για όλους. Είναι αγώνας κατά της κοινωνικής μηχανικής οποιουδήποτε είδους, είτε πρόκειται για κοσμική – εθνικιστική είτε για θρησκευτική -εθνικιστική. Είναι επίσης αγώνας κατά της καταστροφής του περιβάλλοντος εξαιτίας της επιθετικής νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής του Ερντογάν»
λέει στο «Βήμα» η δρ Γκιουλάι Τουρκμέν του Τμήματος Κοινωνιολογίας στο Yale.

«Τελειωμένος ο Ερντογάν; Οχι βέβαια. Αλλά αποδυναμωμένος βγαίνει σίγουρα από την κρίση. Πρώτα απ’ όλα, αμαυρώθηκε η εικόνα του στο εξωτερικό. Δεύτερον, εξατμίστηκε ο μύθος του πανίσχυρου ηγέτη. Και, τρίτον, αυτή η εξέγερση μάλλον σκότωσε τα σχέδιά του να αλλάξει το Σύνταγμα ώστε να γίνει πρόεδρος με υπερεξουσίες το 2014»
μας λέει ο Σινάν Ουλγκέν, πρόεδρος του Κέντρου Αναλύσεων EDAM στην Κωνσταντινούπολη.

Στο όνομα της ηθικής του Κορανίου…
Αμβλωση; «Φόνισσες!», σεξ εκτός γάμου; «Πόρνες!»
Απ’ το κρεβάτι ως το εστιατόριο, απ’ το σχολείο ως τη δουλειά, η κυβέρνηση χώνει τη μύτη της παντού

«Αν και ο Ερντογάν δεν ψήφισε πολλούς ισλαμιστικούς νόμους, η κοινωνία γίνεται όλο και πιο συντηρητική. Για τη μαντίλα λ.χ. δεν έχει ψηφιστεί κανένας νόμος. Ωστόσο, ενώ στο παρελθόν απαγορευόταν να τη φορούν οι δημόσιοι υπάλληλοι στη δουλειά ή οι φοιτήτριες στα πανεπιστήμια, σήμερα φοριέται παντού» λέει στο «Βήμα» η 30χρονη δημοσιογράφος Εμινέ Γιλμάζ. «Είναι κακό αυτό για εμάς τους υπόλοιπους; Οχι, απλά δημιουργεί άγχος για το ότι η κοινωνία γίνεται πιο θρησκόληπτη».
Η Γιλμάζ, αν και σαφέστατα στο πλευρό των διαδηλωτών, παραδέχεται ότι «η χαλάρωση στην απαγόρευση της μαντίλας έπρεπε να γίνει γιατί υπήρχε ανισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα: οι άντρες με την ίδια ιδεολογία μπορούσαν να πάνε πανεπιστήμιο, οι γυναίκες όχι. Από την άλλη, στις πιο παραδοσιακές οικογένειες, ο πατέρας ή ο σύζυγος μπορεί να επιβάλει τη μαντίλα στη γυναίκα».
Στα οινοπνευματώδη ποτά η κυβέρνηση αρχικά επέβαλε πολύ υψηλό φόρο. «Ενα λίτρο ρακί κοστίζει σήμερα γύρω στα 20 ευρώ» συνεχίζει η Γιλμάζ. Δηλώσεις του Ερντογάν όπως «Να φάτε σταφύλια (σ.σ.: αντί να πιείτε κρασί), είναι πιο υγιεινά» ερμηνεύονται ως περιφρονητικές από τους κοσμικούς Τούρκους. Πρόσφατα απαγορεύθηκε η πώληση οινοπνευματωδών ποτών σε απόσταση μικρότερη των 100 μέτρων από τζαμί ή εκπαιδευτικό κέντρο. «Μα τζαμί υπάρχει κάθε 200 μέτρα ενώ εκπαιδευτικό κέντρο σημαίνει και μια σχολή χορού ή ραπτικής» διαμαρτύρεται η Γιλμάζ. «Ο κόσμος ανησυχεί. Σκέφτεται: «Ποιο θα είναι το επόμενο βήμα;»».

«Ο Ερντογάν προτρέπει τις γυναίκες «Nα κάνετε πέντε παιδιά»
, «Να μη γεννάτε με καισαρική» – γιατί με καισαρική επιτρέπονται μόνο τρεις γέννες. Για τις αμβλώσεις δεν υπήρξε νόμος. Ο πρωθυπουργός έκανε ένα σχόλιο, είδε τις αντιδράσεις και υποχώρησε. Ωστόσο το έπιασαν άλλα στελέχη του κόμματός του που αποκαλούν τις γυναίκες «πόρνες» επειδή έκαναν προγαμιαίο σεξ και «φόνισσες» επειδή επιθυμούν άμβλωση. Δεν είναι μόνο οι νόμοι ή οι δηλώσεις του Ερντογάν, είναι και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα».
Η Γιλμάζ παραδέχεται ότι ο πρωθυπουργός έχει κάνει και καλά στο κοινωνικό πεδίο – «για παράδειγμα, μείωσε το αλάτι στο ψωμί και απαγόρευσε τις αλατιέρες στα τραπέζια των εστιατορίων -, αλλά δεν σταματάει να επεμβαίνει στην προσωπική ζωή». Εκφράζει την ανησυχία ότι αν συνεχιστούν οι διαδηλώσεις θα βαθύνει ο διχασμός της τουρκικής κοινωνίας. Ενδεικτικό είναι πως «όταν στο μετρό της Αγκυρας συγκεντρώθηκαν νέοι για να φιληθούν δημοσίως ως αντίδραση σε ανακοίνωση που τους προέτρεπε για το αντίθετο, ήρθε μια ομάδα να τους εμποδίσει, και μάλιστα μαχαίρωσαν έναν διαδηλωτή».

«Ο Ερντογάν ενεργεί σαν βασιλιάς και μισεί να του αντιτάσσονται»
λέει στο «Βήμα» η Τζανσού, 29χρονη διαφημίστρια από την Κωνσταντινούπολη που ζήτησε να μη δημοσιευθεί το επίθετό της. «Με τον Ερντογάν οι συντηρητικοί έγιναν πιο παρεμβατικοί. Στο παρελθόν αυτό δεν ήταν δυνατό, σήμερα όμως αισθάνονται ελεύθεροι να ενεργούν έτσι» λέει.

«Είναι ακόμη εύκολο να βρεις αλκοόλ στην Τουρκία αλλά με τη νέα νομοθεσία θα δυσκολέψει. Στην Κωνσταντινούπολη υπάρχουν τόσο διαφορετικές γειτονιές που η κατάσταση κυμαίνεται ανάλογα με το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο των κατοίκων»
λέει δίνοντας το παράδειγμα της τουρκικής Θράκης, του τόπου καταγωγής της, όπου «σε έναν μόνο δρόμο μπορείς να βρεις 10 μαγαζιά που πουλάνε αλκοόλ αλλά στο Ικόνιο (σ.σ.: στην Κεντρική Τουρκία) πρέπει να πας στα βενζινάδικα έξω από την πόλη».
Η Τζανσού κατεβαίνει στους δρόμους επί ημέρες. «Το 80% των διαδηλωτών δεν είχε ξαναδιαδηλώσει στο παρελθόν» λέει. «Η υπομονή μας εξαντλήθηκε. Εχουμε απαυδήσει με την κυβέρνηση που χρησιμοποιεί τη θρησκεία σαν όπλο». Και απορρίπτει τους παραλληλισμούς με την Αραβική Ανοιξη. «Εκείνοι απαιτούσαν δημοκρατία, ενώ εμείς αμφισβητούμε την πλειοψηφική δημοκρατία και επιθυμούμε μια πλουραλιστική δημοκρατία».

Γκεζί


Απ’ έξω ισλαμο-οθωμανισμός,από μέσα καταναλωτισμός

Στις μακέτες η πρόσοψη είναι πιστό αντίγραφο του οθωμανικού στρατώνα του 19ου αιώνα (ένθετη καρτ ποστάλ) που κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του 1940. Μέσα θα στεγαζόταν άλλος ένας καταναλωτικός παράδεισος: το 94ο(!) εμπορικό κέντρο της Πόλης. Και δίπλα ένα τζαμί θα ολοκλήρωνε την ανάπλαση του πάρκου Γκεζί α λα Ερντογάν.

Ο κατασκευαστικός πυρετός που έχει μετατρέψει γειτονιές ολόκληρες σε εργοτάξια έχει χαρίσει στο ΑΚΡ το προσωνύμιο «κόμμα των εργολάβων». Ο Ερντογάν έχει αναδείξει νέα «τζάκια» ισλαμιστών εργολάβων στον χώρο των κατασκευών, ποντάροντας στην ξέφρενη ανάπτυξη με φαραωνικά έργα. Ανάμεσά τους είναι το υπό σχεδιασμό νέο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης, που διαφημίζεται ως το μεγαλύτερο της Ευρώπης, που θα υποδέχεται 150 εκατ. επιβάτες τον χρόνο, μία τρίτη γέφυρα στον Βόσπορο και η διώρυγα που θα ενώνει τη Μαύρη θάλασσα με τη Θάλασσα του Μαρμαρά. Μόνο το «κανάλι» θα κοστίσει, λένε, 10 δισ. δολάρια (13 με τις απαλλοτριώσεις). Αν γίνει πραγματικότητα, η ευρωπαϊκή «όχθη» της Πόλης θα γίνει… νησί!
Η ολοφάνερη ισλαμική ατζέντα του Ερντογάν

Το θηριώδες τζαμί του σουλτάνου

Τον Απρίλιο ξεκίνησε η ανέγερση ενός γιγαντιαίου τζαμιού σε λόφο της Κωνσταντινούπολης προκειμένου να είναι ορατό από όλα τα σημεία της πόλης. Στα (μεγαλεπήβολα) σχέδια προβλέπεται ότι θα διαθέτει τους υψηλότερους μιναρέδες στον κόσμο. Το νέο τζαμί, που θα έχει εμβαδόν 15.000 τ.μ. και θα χωράει 30.000 πιστούς, πυροδότησε παραλληλισμούς του Ερντογάν με σουλτάνο. Πολλοί τονίζουν ότι η Τουρκία διαθέτει σήμερα 110.000 τζαμιά και δεν χρειάζεται ένα ακόμη.
Ανθεκτική ισλαμική μαντίλα

Τον Φεβρουάριο του 2008 η τουρκική Βουλή ψήφισε την άρση της απαγόρευσης της μαντίλας στα πανεπιστήμια, υποστηρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο άνοιγε τις ανώτατες σπουδές και στις γυναίκες που δεν σπούδαζαν επειδή δεν τους επιτρεπόταν η μαντίλα στο πανεπιστήμιο. Τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε αμετάκλητα ως αντισυνταγματική την άρση της μαντίλας επειδή αντιβαίνει στις βασικές αρχές του Συντάγματος. Ωστόσο η μαντίλα στην πράξη έχει επιβληθεί στα πανεπιστήμια και αλλού.
Το αλκοόλ σκοτώνει την ελευθερία

Για να «προστατευθεί η νεολαία από τα κακά του αλκοόλ», στα τέλη Μαΐου ψηφίστηκε νομοθεσία που απαγορεύει τις διαφημίσεις οινοπνευματωδών ποτών, την πώλησή τους από τις 10 το βράδυ ως τις 6 το πρωί και κοντά σε τζαμιά και εκπαιδευτικά ιδρύματα, επιτρέποντάς τη μόνο σε τουριστικές περιοχές. Με δεδομένο ότι η Τουρκία είναι γεμάτη τζαμιά, ο αριθμός των οποίων αυξήθηκε επί Ερντογάν, και ότι ο όρος «εκπαιδευτικά ιδρύματα» καλύπτει ευρύ φάσμα σχολών κάθε είδους, πολλοί αναρωτιούνται πόσα σημεία θα πληρούν τελικά τις προϋποθέσεις για την πώληση αλκοόλ.
«Δόξα» στον σφαγέα των αλεβιτών

Τα σχέδια της κυβέρνησης να δώσει το όνομα του σουλτάνου Γιαβούζ Σουλτάν Σελίμ στη νέα γέφυρα που χτίζει στον Βόσπορο εξόργισαν τους αλεβίτες, οι οποίοι τον θεωρούν σφαγέα επειδή τους κατέσφαξε τον 16ο αιώνα. Οι αλεβίτες, σιιτικό παρακλάδι, οι οποίοι αποτελούν το ένα πέμπτο του τουρκικού πληθυσμού, παραπονιούνται για διακρίσεις εις βάρος τους επί Ερντογάν. Επί της πρωθυπουργίας του η Τουρκία κλίνει όλο και περισσότερο προς τους σουνίτες.
Ευσεβής γενιά χωρίς δημόσια φιλιά

Το μετρό της Αγκυρας ζήτησε από τους επιβάτες «να συμπεριφέρονται σύμφωνα με τους ηθικούς κανόνες» όταν εντόπισε στις κάμερες ασφαλείας ένα ζευγάρι που φιλιόταν. Το όνειρο του Ερντογάν «να μεγαλώσει μια πιο ευσεβή γενιά» πραγματοποιείται από πέρυσι, όταν πέρασε νομοθεσία σύμφωνα με την οποία οι μαθητές στα θρησκευτικά σχολεία γίνονται δεκτοί από την ηλικία των 11 ετών (αντί των 15) και η μελέτη του Κορανίου εισάγεται ως μάθημα επιλογής σε όλα τα σχολεία.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk