Τα παιχνίδια του ΔΝΤ από τον Στρος-Καν στη Λαγκάρντ

Η 25η Μαρτίου 2010 ήταν αργία στην Ελλάδα. Εκείνη την ημέρα, όμως, στις Βρυξέλλες, διεξαγόταν Σύνοδος Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Οι ηγέτες της ευρωζώνης, προεξαρχούσης της καγκελαρίου Ανγκελα Μέρκελ, έβαζαν τα θεμέλια της τρόικας, αποτελούμενης από την Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ).

Η 25η Μαρτίου 2010 ήταν αργία στην Ελλάδα. Εκείνη την ημέρα, όμως, στις Βρυξέλλες, διεξαγόταν Σύνοδος Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Οι ηγέτες της ευρωζώνης, προεξαρχούσης της καγκελαρίου Ανγκελα Μέρκελ, έβαζαν τα θεμέλια της τρόικας, αποτελούμενης από την Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Ο «μηχανισμός», όπως τον είχαν τότε αποκαλέσει στη δήλωσή τους οι «17», έβαζε για τα καλά το Ταμείο στη ζωή μας. Πολλοί, ακόμη και στα δημοσιογραφικά γραφεία, έλεγαν αφελώς την επομένη (που δεν ήταν αργία…) ότι «αποκλείεται το ΔΝΤ να εγκατασταθεί στην Αθήνα». Επεσαν όλοι έξω παταγωδώς.

Η Αθήνα διά στόματος του τότε πρωθυπουργού κ. Γ. Παπανδρέου ζήτησε (περίπου έναν μήνα αργότερα) την ενεργοποίηση του μηχανισμού καθώς η χώρα κινδύνευε άμεσα με πτώχευση. Το Ταμείο τελικά ήλθε. Και έμεινε. Καθώς μάλιστα οι Ευρωπαίοι δεν είχαν την τεχνογνωσία για να «τρέξουν» προγράμματα προσαρμογής όπως το ελληνικό, το ΔΝΤ ανέλαβε τον καθοδηγητικό ρόλο στην κατάρτιση του περιβόητου πλέον μνημονίου τον Μάιο του 2010. Πρόκειται για το ίδιο μνημόνιο που, σύμφωνα με την, ομολογουμένως γενναία, ομολογία των ίδιων των γραφειοκρατών του ΔΝΤ, υπέπεσε σε σοβαρότατα λάθη μακροοικονομικών προβλέψεων. Συνέβαλε δε σημαντικά στη περιδίνιση της ελληνικής οικονομίας σε βαθύτατη ύφεση και ανεργία.

Η προφητεία Σημίτη


Δεν είναι λίγοι όσοι έχουν κατηγορήσει πολλάκις τον κ. Κ. Σημίτη ότι ενδιαφέρεται μοναχά για την πολιτική υστεροφημία του. Οι ίδιοι δεν μπορούν πάντως να εξηγήσουν πώς πέφτει συνήθως μέσα στις προφητείες του. Δεν είναι μόνο εκείνη που είχε κάνει στο «Βήμα» ότι η αναδιάρθρωση του χρέους είναι δεδομένη και η χώρα πρέπει να προετοιμάζεται. Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα ήταν αυτή που είχε κάνει στις 18 Δεκεμβρίου 2008, κατά τη διάρκεια της συζήτησης του προϋπολογισμού του 2009.
Ο κ. Σημίτης είχε προειδοποιήσει από το βήμα της Βουλής την κυβέρνηση Καραμανλή ότι, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, η Ελλάδα κινδυνεύει να υποχρεωθεί να προσφύγει στο ΔΝΤ. Πολλοί είχαν τότε ενοχληθεί, ακόμη και ο κ. Παπανδρέου, λένε οι κακές γλώσσες. Η επιβεβαίωση της προφητείας ήλθε με την τακτική έκθεση του ΔΝΤ για την Ελλάδα τον Ιούλιο του 2009, με το ΠαΣοΚ να καλπάζει προς την εξουσία. Το βασικότερο συμπέρασμα της έκθεσης ήταν ότι μια δημοσιονομική εκτροπή στην Ελλάδα θα μπορούσε να έχει σοβαρές συστημικές επιπτώσεις και συνιστούσε τη λήψη μέτρων. Η προειδοποίηση κατέληξε όμως «εις ώτα μη ακουόντων».
Μετά τη σαρωτική επικράτηση του ΠαΣοΚ στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2009 η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Αποδεικνύεται ότι η χώρα έστελνε συστηματικά ψευδή στατιστικά στοιχεία στη Eurostat, ότι το έλλειμμα οδεύει προς διψήφιο ποσοστό, παρά τον εξωραϊσμό της κυβέρνησης Καραμανλή, και τα spreads φθάνουν σε δυσθεώρητα ύψη. Είναι η περίοδος που, σύμφωνα τουλάχιστον με τα όσα απεκάλυψε σε εκτενές ντοκυμαντέρ του γαλλικού Canal+ ο τότε επικεφαλής του ΔΝΤ Ντομινίκ Στρος-Καν, ο κ. Παπανδρέου συζητούσε μαζί του το ενδεχόμενο προσφυγής της Αθήνας σε αυτό.
Η επιβεβαίωση του τι ακριβώς συζητούσαν οι δύο άνδρες δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ωστόσο ο κ. Παπανδρέου φέρεται να είχε ρίξει αυτό το ζήτημα στο τραπέζι της Συνόδου Κορυφής της 11ης Δεκεμβρίου 2009 για να εισπράξει την κατηγορηματική τους άρνηση. Αντιθέτως, οι εταίροι του τού ζήτησαν διαβεβαιώσεις ότι η Ελλάδα δεν θα κηρύξει στάση πληρωμών.
Μια «κλασική προσφυγή» πάντως δεν θα έλυνε το πρόβλημα δανεισμού, καθώς δεν θα ξεπερνούσε κατά πολύ τα 20 δισ. ευρώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις προσώπων που γνωρίζουν τα διαμειβόμενα. Χρειαζόταν κάτι πιο ριζικό. Ο «αστικός μύθος» λέει ότι η κυβέρνηση Παπανδρέου αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τον «μπαμπούλα» της προσφυγής στο ΔΝΤ για να πιέσει τους Ευρωπαίους να κινηθούν προς μια συνολική λύση. Μάλιστα ο τότε πρωθυπουργός έκανε και σχετικές δηλώσεις πριν από τη μοιραία Σύνοδο Κορυφής του Μαρτίου 2010.
Δυστυχώς όμως η καγκελάριος Μέρκελ, αφού επί πολλές εβδομάδες έπαιξε καθυστέρηση λόγω εσωτερικών πολιτικών σκοπιμοτήτων, αποφάσισε να ρισκάρει με την ελληνική μπλόφα («to call the bluff» κατά την έκφραση γερμανού αξιωματούχου). Αλλωστε, το οικονομικό επιτελείο της απαρτιζόταν από στελέχη που είχαν θητεύσει στο ΔΝΤ και την έπεισαν ότι το Ταμείο είναι το μόνο που διαθέτει την απαραίτητη τεχνογνωσία και μπορεί να επιβάλει τους κατάλληλους και συνάμα σκληρούς όρους (conditionality) ώστε να μη χαθούν τα χρήματα των γερμανών φορολογουμένων. Ενα από τα στελέχη αυτά ήταν ο σημερινός πρόεδρος της Bundesbank Γενς Βάιντμαν, ο οποίος υπηρέτησε στο Ταμείο την περίοδο 1997-1999. Ο έτερος υποστηρικτής της ίδιας άποψης ήταν ο τότε επικεφαλής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Καγκελαρίας Ούβε Κορζέπιους, στέλεχος του ΔΝΤ την περίοδο 1992-1994.
Τέρμα τ’ αστεία


Οι διαπραγματεύσεις για το μνημόνιο λέγεται ότι έγιναν μεταξύ άλλων και στο κτίριο του ΥΠΕΚΑ επί της λεωφόρου Μεσογείων. Η… μάχη μεταξύ των έμπειρων «γκρίζων κοστουμιών» του ΔΝΤ (κυρίως), με επικεφαλής τον Δανό Πόουλ Τόμσεν, της Κομισιόν και της ΕΚΤ με το επιτελείο του τότε υπουργού Οικονομικών κ. Γ. Παπακωνσταντίνου ήταν άνιση. Ολα έγιναν πολύ γρήγορα, τόσο γρήγορα που ακόμη και ορισμένοι υπουργοί δεν ήξεραν τι ψήφιζαν τον Μάιο του 2010 στη Βουλή κατά την έγκριση του μνημονίου.
Το Ταμείο είχε έλθει με έναν συγκεκριμένο μπούσουλα που επιβάλλει σε όλες τις χώρες στις οποίες καλείται. Από αυτόν τον μπούσουλα όμως έλειπε ένα σημαντικό στοιχείο: η ανάλυση για τη βιωσιμότητα του χρέους, που αποτελεί βασικό κριτήριο για χορήγηση δανείου από το ΔΝΤ. Είναι σαφές ότι οι Ευρωπαίοι και ιδιαίτερα ο τότε πρόεδρος της ΕΚΤ Ζαν-Κλοντ Τρισέ απέκλειαν κατηγορηματικά οποιαδήποτε ιδέα αναδιάρθρωσης του ήδη υπέρογκου ελληνικού χρέους. Και το είχαν διαμηνύσει αυτό, με πολύ μεγάλη αυστηρότητα, στην ελληνική κυβέρνηση που δεν τόλμησε να ανοίξει το θέμα.
Ωστόσο, κορυφαία στελέχη του Ταμείου είχαν προειδοποιήσει ότι η συνδρομή του στο ελληνικό πρόγραμμα κινείται στα όρια του Καταστατικού του, που τελικά άλλαξε εντός του 2010 για να προσφέρει «ειδική πρόσβαση» σε χώρες που είχαν ανάγκη δάνεια όπως η Ελλάδα. Ο συστημικός κίνδυνος επέκτασης της κρίσης, μερικούς μήνες μετά τη Lehman Brothers, ήταν μεγάλος.
Παραμένει επίσης άγνωστο τι προτάσεις είχε κάνει ο κ. Στρος-Καν στον κ. Παπανδρέου περί αναδιάρθρωσης. Λέγεται ότι ως τον Σεπτέμβριο του 2010 ο γάλλος αξιωματούχος έκανε διάφορες προτάσεις. Παράλληλα ο οίκος Lazard του Ματιέ Πιγκάς, τραπεζίτη με στενότατες σχέσεις με τον κ. Στρος-Καν, που ήταν σύμβουλος της ελληνικής κυβέρνησης, είχε, σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες, συντάξει έκθεση με την οποία τασσόταν υπέρ της αναδιάρθρωσης του χρέους.
Μετά την αρχική «μεταρρυθμιστική γυμναστική» με τις περικοπές μισθών – συντάξεων στο Δημόσιο αλλά και την αλλαγή του Ασφαλιστικού, η κυβέρνηση έμεινε πίσω στις δεσμεύσεις. Η λιτότητα όμως και οι περικοπές είχαν αρχίσει να αυξάνουν δραματικά την ύφεση, με τις προβλέψεις να αποτυγχάνουν παταγωδώς. Την επίβλεψη του προγράμματος είχε αναλάβει, εγκατεστημένος εν Αθήναις, ο σκληρός Ολλανδός Μπομπ Τράα, που ήταν από αυτούς που πίεσαν όσο λίγοι για την επέκταση της λιτότητας και στον ιδιωτικό τομέα.
Ηδη το ελληνικό πρόγραμμα «έχανε λάδια». Και στις 14 Απριλίου 2011, στην έπαυλη του πρέσβη της Γαλλίας στην Ουάσιγκτον, ο Ντομινίκ Στρος-Καν απηύθυνε ένα τελεσίγραφο στους υπουργούς Οικονομικών και στους τραπεζίτες των μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου. Η Ελλάδα χρειαζόταν περισσότερα χρήματα (ως και 55 δισ. ευρώ) είτε αναδιάρθρωση του χρέους. Από τότε ως και σήμερα το ΔΝΤ δεν θα πάψει να θέτει με έμφαση το ζήτημα της βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους στους απρόθυμους Ευρωπαίους. Το ίδιο αναμένεται, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, να συμβεί και τον προσεχή Οκτώβριο μετά τις γερμανικές εκλογές.
Οι Γερμανοί έπιασαν το μήνυμα. Δεν ένιωθαν καθόλου άνετα με το ενδεχόμενο να πληρώσουν κι άλλα χρήματα για την Ελλάδα. Στις 21 Ιουλίου – και αφού είχε προηγηθεί σειρά καταιγιστικών γεγονότων, όπως η μυστική σύναξη στο Λουξεμβούργο με τη συμμετοχή του κ. Παπακωνσταντίνου, η παρ’ ολίγον πτώση της κυβέρνησης Παπανδρέου εν μέσω διαδηλώσεων στην Αθήνα, αλλά και η σύλληψη του Στρος-Καν στη Νέα Υόρκη – αποφασίστηκε το πρώτο PSI με «κούρεμα» 21%.
Δεν θα ήταν αρκετό. Η τρόικα, με επικεφαλής τον κ. Τόμσεν, πίεζε για νέα μέτρα ώστε να κλείσει το έλλειμμα. Ο κ. Ευ. Βενιζέλος, καθισμένος από τον Μάιο στην ηλεκτρική καρέκλα του υπουργού Οικονομικών, πείθει τον κ. Παπανδρέου για την ανάγκη να επιβληθεί το χαράτσι στα ακίνητα, αλλά μπροστά στις πιέσεις συγκρούεται, τον Σεπτέμβριο του 2011, με τον κ. Τόμσεν και η τρόικα αποχωρεί. Ακόμη και οι Ευρωπαίοι έχουν καταλάβει ότι κάτι πρέπει να γίνει με το χρέος έχοντας στα χέρια τους την έκθεση-σοκ για τη βιωσιμότητα του χρέους που παρουσιάζει το ΔΝΤ τον Οκτώβριο του 2011. Η Μέρκελ, συνεπικουρούμενη από τον Νικολά Σαρκοζί, θα επιβάλει το μεγάλο PSI του 50% στο ελληνικό χρέος, με τον κ. Λ. Παπαδήμο, πρωθυπουργό πλέον μετά την παραίτηση του κ. Παπανδρέου ελέω… δημοψηφίσματος, να αναλαμβάνει να κλείσει το deal για το μνημόνιο 2.
Επιδιώξεις και αντιπαραθέσεις
Μπρα ντε φερ για νέο «κούρεμα»

Αφού η Ελλάδα κατάφερε να διασωθεί, κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, από την άβυσσο της εξόδου από την ευρωζώνη, η κυβέρνηση Σαμαρά ανέλαβε να διαπραγματευθεί μια νέα δανειακή σύμβαση. Οι καιροί όμως αλλάζουν. Κατά μία έννοια, οι θέσεις του ΔΝΤ έχουν έλθει πιο κοντά στις ελληνικές. Το Ταμείο υποστήριξε ότι πρέπει να δοθεί διετής παράταση στην Ελλάδα ως το 2016 για να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος. Και αυτή τη στιγμή είναι ο βασικότερος υποστηρικτής του «μύχιου πόθου» της τρικομματικής κυβέρνησης για ένα νέο «κούρεμα» του χρέους.
Το ΔΝΤ έδειξε τις προθέσεις του ήδη από τις σκληρές διαπραγματεύσεις του περασμένου Νοεμβρίου επί του Μνημονίου III. Χρειάστηκαν πολλά ξενύχτια στις Βρυξέλλες ώστε η Κριστίν Λαγκάρντ να πειστεί (όσο γινόταν…) ότι το ελληνικό χρέος θα βρεθεί στα… βιώσιμα επίπεδα του 124% του ΑΕΠ το 2020 και να συναινέσει στην αποδέσμευση χρημάτων προς την Ελλάδα. Υποχρεώθηκε να δεχθεί το πολύπλοκο σχήμα μιας επαναγοράς ομολόγων από την Αθήνα και να ανανεώσει τη «μητέρα όλων των μαχών» για μετά τις γερμανικές εκλογές. Το ΔΝΤ θα θέσει μετ’ επιτάσεως στο τραπέζι ζήτημα «κουρέματος» των δανείων του επίσημου τομέα (OSI) και η Αθήνα θα ελπίζει σιωπηρά να βγει κερδισμένη από το μπρα ντε φερ των ισχυρών. Τα παιχνίδια της μοίρας δεν έχουν τέλος…

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτική
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk