Το μέλλον του παρελθόντος

Αυτή τη στιγμή η Ευρώπη ψάχνει νέα ταυτότητα και νέους δρόμους. Αισθάνεται ότι την ξεπερνάει η Ασία και την καθιστά γηραιότερη η παγκοσμιοποίηση.

Το μέλλον του παρελθόντος | tovima.gr
Αυτή τη στιγμή η Ευρώπη ψάχνει νέα ταυτότητα και νέους δρόμους. Αισθάνεται ότι την ξεπερνάει η Ασία και την καθιστά γηραιότερη η παγκοσμιοποίηση. Παραμένει ωστόσο και δέσμια της αίγλης και των επιτευγμάτων της στο παρελθόν: κοινωνικές παροχές, ανθρώπινα δικαιώματα, κράτος δικαίου, ευπρεπείς συντάξεις, προσπάθεια ενοποίησης. Δυστυχώς, η Ευρώπη αφήνει την εντύπωση ότι αντιπροσωπεύει ένα λαμπρό παρελθόν, με το μέλλον της να αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην ατελέσφορη υπεράσπισή του και την εθνομυωπική του αναίρεση.
Η υπεράσπιση του ευρωπαϊκού παρελθόντος φαίνεται να παίρνει διάφορες, και ενίοτε αντιφατικές, μορφές: νοσταλγική, αμυντική, αντιδραστική. Nοσταλγία για το μεταπολεμικό πνεύμα, όπως την εξέφρασε πρόσφατα ο σκηνοθέτης Κεν Λόουτς (The Spirit of ’45) ή για τη χαμένη συλλογικότητα, καθώς ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν μόνοι αυξάνει αλματωδώς στις ευρωπαϊκές χώρες. Η αποκατάσταση της αίσθησης της χαμένης κοινότητας και η αναχαίτιση του αυξανόμενου ατομικισμού προβάλλονται πότε επιτακτικά και πότε νοσταλγικά.
Το παρελθόν φαντάζει καλύτερο από το μέλλον και στα εργασιακά δικαιώματα ή στις κοινωνικές παροχές, κάτι που οδηγεί στην αμυντική περιφρούρηση των κεκτημένων, που δύσκολα όμως μπορούν να διατηρηθούν. Οι ιδιωτικοποιήσεις κυριαρχούν, τα εθνικά συστήματα υγείας – σύμβολα της μεταπολεμικής κοινωνικής Ευρώπης – συρρικνώνονται, τα επιδόματα καταργούνται, τα όρια συνταξιοδότησης αυξάνονται. Ακόμη και το σουηδικό πρότυπο του κοινωνικού κράτους ξεθωριάζει και κλυδωνίζεται.
Τέλος, η επιστροφή στο παρελθόν εκδηλώνεται αντιδραστικά με την υπονόμευση της ευρωπαϊκής ενοποίησης και την επιστροφή στα έθνη-φρούρια, την εθνική καθαρότητα και την εκδίωξη των μεταναστών. Στη Βρετανία αναζητούν τρόπους για να εμποδίσουν την ελεύθερη είσοδο Ρουμάνων και Βουλγάρων από τις αρχές του 2014, όταν αίρονται οι ισχύοντες μεταναστευτικοί περιορισμοί, παρά το γεγονός ότι και οι δύο χώρες είναι ισότιμα μέλη της ΕΕ.
Κάποιοι λένε ότι μια νέα σοσιαλδημοκρατία θα βγάλει την Ευρώπη από το τέλμα, άλλοι ότι είναι καταδικασμένη γιατί δεν είναι ανταγωνιστική. Ψάχνει όμως η Ευρώπη έναν νέο προσανατολισμό ή είναι δέσμια της χρυσής εποχής των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών και θύμα του αυξανόμενου ευρωσκεπτικισμού; Το βέβαιο είναι ότι αν η Ευρώπη πάψει να αντιπροσωπεύει ένα κοινωνικοπολιτισμικό πρότυπο και μία παράδοση σκέψης, τότε ως εμπορευματικό μπλοκ δεν θα μπορέσει να ανταγωνιστεί ούτε την Ασία ούτε τις αναδυόμενες αγορές. Το 1980 αντιπροσώπευε το 31% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το 2012 έπεσε στο 19% και το 2017 προβλέπεται να πέσει ακόμη πιο κάτω, στο 17%. Ως εκ τούτου, υπάρχει διάχυτη η αμφιβολία κατά πόσο το μέλλον της Ευρώπης θα είναι καλύτερο από το πρόσφατο παρελθόν της.
O κ. Δημήτρης Tζιόβας είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπίρμιγχαμ της Αγγλίας.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk