• Αναζήτηση
  • Τεράστιο άλμα στην αναγεννητική ιατρική με κλωνοποίηση

    Στο λεξιλόγιο των κοινών θνητών ο όρος κλωνοποίηση μπήκε πριν από 17 χρόνια, με τη γέννηση της διάσημης – αν και… μακαρίτισσας πλέον – προβατίνας Ντόλι.

    Στο λεξιλόγιο των κοινών θνητών ο όρος κλωνοποίηση μπήκε πριν από 17 χρόνια, με τη γέννηση της διάσημης – αν και… μακαρίτισσας πλέον – προβατίνας Ντόλι. Επρόκειτο για την κλωνοποίηση του πρώτου θηλαστικού, μια είδηση που, όπως ήταν επόμενο, έκανε τον γύρο του κόσμου. Εκτοτε πολύ νερό έτρεξε στο… αυλάκι της κλωνοποίησης, νερό το οποίο κάποιες φορές ήταν «θολό». Ακολούθησαν δεκάδες έτη επιτυχημένων προσπαθειών κλωνοποίησης άλλων ζώων αλλά και αποτυχημένων προσπαθειών κλωνοποίησης ανθρωπίνων κυττάρων – σε ό,τι αφορά τα ανθρώπινα κύτταρα στόχος των επιστημόνων δεν ήταν η κλωνοποίηση ανθρώπου αλλά η πρόοδος του πεδίου της αναγεννητικής ιατρικής για τη θεραπεία ανίατων ασθενειών. Στο συγκεκριμένο πεδίο γράφτηκε επίσης και μια από τις μεγαλύτερες επιστημονικές απάτες όλων των εποχών, γεγονός που αν μη τι άλλο μαρτυρεί το πόσο «καυτό» είναι.
    Κλωνοποιημένα κύτταρα, όχι έμβρυα



    Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας από το Ορεγκον στην οποία ανήκει το νέο επίτευγμα, δρ Σουκράτ Μιταλίποφ

    Την εβδομάδα που μας πέρασε όμως φάνηκε ότι τελικώς επετεύχθη η πολυπόθητη δημιουργία ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων στο εργαστήριο μέσω της μεθόδου κλωνοποίησης που «γέννησε» και την Ντόλι. Η σχετική δημοσίευση έγινε στην επιθεώρηση «Cell» και τράβηξε επάνω της τα φώτα της δημοσιότητας – δικαιολογημένα, αφού, αν όντως ισχύει (διότι το παρελθόν μάς κάνει να κρατούμε «μικρό καλάθι»), δίνει σημαντική ώθηση σε ό,τι αφορά τη θεραπεία πλήθους νόσων με χρήση κυττάρων των ίδιων των ασθενών. Το επίτευγμα ανήκει σε ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Υγείας και Επιστημών του Ορεγκον καθώς και από το Εθνικό Ερευνητικό Κέντρο για τα Πρωτεύοντα Θηλαστικά του Ορεγκον. Οι ειδικοί με επικεφαλής τον δρα Σουκράτ Μιταλίποφ ανέφεραν ότι μεταμόσχευσαν γενετικό υλικό ενός ενηλίκου κυττάρου σε απύρηνο ωάριο και κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα έμβρυο μερικών ημερών από το οποίο και εξήγαγαν ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα, ικανά να μετατραπούν σε κύτταρα διαφορετικών ιστών του οργανισμού.

    Οι ερευνητές εφάρμοσαν ουσιαστικά την τεχνική της πυρηνικής μεταφοράς σωματικού κυττάρου από την οποία προέκυψε και η προβατίνα Ντόλι. Εισήγαγαν ένα ενήλικο δερματικό κύτταρο σε ωάριο δότριας από το οποίο προηγουμένως είχε αφαιρεθεί ο πυρήνας. Ηλεκτρικοί παλμοί ώθησαν το μη γονιμοποιημένο ωάριο να αρχίσει να διαιρείται, ώσπου έφθασε στο στάδιο των περίπου 150 κυττάρων. Σε αυτή τη φάση οι επιστήμονες εξήγαγαν από τα έμβρυα, προτού τα καταστρέψουν, τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα. Σε δηλώσεις του μετά τη δημοσίευση ο δρ Μιταλίποφ ανέφερε ότι τα κύτταρα που προέκυψαν από τη διαδικασία είχαν την ικανότητα να μετατρέπονται όπως και τα φυσιολογικά σε διαφορετικούς κυτταρικούς τύπους, μεταξύ άλλων σε νευρικά, ηπατικά και καρδιακά κύτταρα. Παράλληλα, αν και παραδέχθηκε ότι απαιτείται αρκετός ακόμη δρόμος προτού η ερευνητική αυτή δουλειά μεταφραστεί σε ασφαλείς και αποτελεσματικές θεραπείες για τον άνθρωπο με βάση τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα-«προϊόντα» κλωνοποίησης, τόνισε ότι ένα μεγάλο βήμα σε αυτόν τον δρόμο έχει ήδη γίνει.
    Σημειώνεται ότι η συγκεκριμένη ερευνητική ομάδα καταπιάνεται επί έτη με αυτή την τεχνική. Την είχε εφαρμόσει με επιτυχία ήδη από το 2007 σε πιθήκους και άλλα θηλαστικά, όχι όμως και σε ανθρώπινα κύτταρα, καθώς ο άνθρωπος είναι πιο «σύνθετος» από βιολογικής απόψεως. Τώρα η μέθοδος τελειοποιήθηκε και τα καλά αποτελέσματα ήλθαν. Πρέπει επίσης να αναφέρουμε ότι μετά το επιτυχημένο πείραμα κλωνοποίησης για τη δημιουργία εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων σε πιθήκους, η ομάδα του δρος Μιταλίποφ δοκίμασε να εμφυτεύσει τα έμβρυα που είχαν προκύψει σε θηλυκούς πιθήκους προκειμένου να ανακαλύψει αν αυτά θα ήταν βιώσιμα. Κάτι τέτοιο όμως δεν συνέβη. Ο ίδιος ο ερευνητής υπογράμμισε ότι αυτή η αποτυχία στους πιθήκους αποτελεί από μόνη της μια απάντηση σε όσους φοβούνται ότι η έρευνά του θα οδηγήσει στα μονοπάτια της κλωνοποίησης ανθρώπου. Οπως είπε, ακόμη και αν κάποιος επιθυμούσε να την πετύχει, πιθανότατα δεν θα τα κατάφερνε.

    Κύτταρα πιο αποτελεσματικά και πιο «ηθικά»


    Η ερευνητική ομάδα από το Ορεγκον επανέλαβε ουκ ολίγες φορές ότι το επίτευγμά της έχει ως αποκλειστικό στόχο να προαγάγει την αναγεννητική ιατρική δίνοντας ώθηση στο πεδίο των βλαστοκυτταρικών θεραπειών. Πρόκειται για ένα πεδίο πολύ «hot» αλλά και πολύπαθο, αφού και μόνο ο προσδιορισμός «εμβρυϊκά» μετατρέπει αυτά τα κύτταρα σε «μήλον της έριδος» μεταξύ ειδικών (και μη). Και αυτό διότι ως σήμερα η φυσική πηγή λήψης ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων δεν ήταν άλλη από τα ανθρώπινα έμβρυα, η χρήση των οποίων έχει προκαλέσει κατά καιρούς μεγάλες διαμάχες. Η νέα τεχνική φαίνεται να ξεφεύγει από τα «πυρά», αφού βασίζεται σε χρήση μη γονιμοποιημένων ανθρώπινων ωαρίων.
    Ενα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα της μεθόδου της κλωνοποίησης είναι ότι τα κύτταρα που δημιουργούνται περιέχουν γενετικό υλικό του ίδιου του ασθενούς-δότη, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει φόβος απόρριψής τους από τον οργανισμό του.
    Με δεδομένο ότι τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα βρίσκονται επί μακρόν στο στόχαστρο, τα τελευταία χρόνια οι ειδικοί έχουν στραφεί στα κύτταρα iPS (induced pluripotent stem cells) τα οποία είναι κύτταρα με τις ιδιότητες των εμβρυϊκών βλαστικών, τα οποία προκύπτουν όμως από μετατροπή ενηλίκων κυττάρων με χρήση των κατάλληλων παραγόντων (χωρίς την ανάγκη χρήσης εμβρύων ή ωαρίων). Τώρα το ερώτημα που γεννάται είναι αν τα κύτταρα της μεθόδου… Ντόλι θα αποδειχθούν ανώτερα από τα iPS.

    Τι μας είπε ο δρ Λάντσα



    Ο επιστημονικός υπεύθυνος της εταιρείας ACT που διεξάγει επιτυχημένη κλινική δοκιμή εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων, δρ Ρόμπερτ Λάντσα

    Αυτό ακριβώς αναφέρει μιλώντας στο «Βήμα» ένας από τους επιστήμονες που είναι από τους πιο κατάλληλους παγκοσμίως για να σχολιάσει τη νέα μελέτη. Πρόκειται για τον δρα Ρόμπερτ Λάντσα, επιστημονικό υπεύθυνο της εταιρείας Advanced Cell Technology (ΑCT), η οποία διεξάγει μια από τις ελάχιστες δοκιμές παγκοσμίως με χρήση εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων σε ανθρώπους. Ο δρ Λάντσα – όπως και πολλοί άλλοι επιστήμονες του πεδίου, πρέπει να σημειώσουμε – χαρακτηρίζει τη νέα έρευνα «επίτευγμα-ορόσημο», η οποία όμως μένει να αποδείξει την αξία της στο αναπόφευκτο «crash test» με τα κύτταρα iPS. «Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα που προκύπτουν ύστερα από κλωνοποίηση ή τα κύτταρα iPS θα αποδειχθούν καλύτερα από θεραπευτικής απόψεως. Μέχρι στιγμής έχουν εμφανιστεί προβλήματα σε ό,τι αφορά τα iPS – η απόπτωση, η επιγενετική «μνήμη» και η απόρριψή τους είναι ορισμένα από αυτά, ενώ παράλληλα για τη δημιουργία τους απαιτούνται μήνες ενώ για τη δημιουργία των «κλωνοποιημένων» κυττάρων μόνο λίγες ημέρες. Το γεγονός αυτό οδηγεί ορισμένους επιστήμονες στο να αναφέρουν ότι ο πραγματικός επαναπρογραμματισμός μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της τεχνικής πυρηνικής μεταφοράς σωματικού κυττάρου».

    Ο ειδικός παραδέχεται βέβαια ότι το επιχείρημα που κάποιοι προτάσσουν σχετικά με έλλειψη ωαρίων τα οποία είναι απαραίτητα για τη διεξαγωγή της κλωνοποίησης έχει βάση. Προσθέτει ωστόσο ότι κατά τη γνώμη του το μέλλον της χρήσης βλαστικών κυττάρων για θεραπεία ασθενών δεν βασίζεται στη δημιουργία εκατοντάδων εκατομμυρίων πολυδύναμων κυττάρων του κάθε ασθενούς αλλά στη δημιουργία κυτταρικών σειρών που θα μπορούν να καλύπτουν μεγάλο μέρος του πληθυσμού. «Στις ΗΠΑ μόλις 100 σειρές ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων θα μπορούν να καλύψουν περισσότερο από τον μισό πληθυσμό».
    Σε κάθε περίπτωση σύμφωνα με τον δρα Λάντσα η νέα εξέλιξη είναι σημαντική για το μέλλον της αναγεννητικής ιατρικής. «Τα ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα που προκύπτουν από κλωνοποίηση ίσως είναι το μέλλον που θα προσφέρει πιο αποτελεσματικό επαναπρογραμματισμό. Οπως και αν εξελιχθούν τα πράγματα, είναι εκπληκτικό ότι έχουμε πλέον δύο τρόπους για να πετύχουμε το ίδιο αποτέλεσμα. Το επίτευγμα της ομάδας από το Ορεγκον προσφέρει άλλο ένα «εργαλείο» στην… εργαλειοθήκη μας».
    Ελπίζουμε το νέο αυτό «εργαλείο» να βοηθήσει στο… χτίσιμο ενός καλύτερου μέλλοντος για εκατομμύρια ασθενείς. Αυτό είναι τελικώς το ζητούμενο για τους πολλούς (μην ξεχνούμε βέβαια και τις πατέντες καθώς και τον πακτωλό των χρημάτων που συνεπάγονται τέτοιου είδους επιτεύγματα για τους… λίγους).
    Οι αντιδράσεις
    Το νέο επίτευγμα άνοιξε και πάλι τον ασκό του Αιόλου σε ό,τι αφορά τους φόβους για μελλοντική κλωνοποίηση ανθρώπων. Ηδη η βρετανική οργάνωση Human Genetics Alert εναντιώθηκε με δριμύτητα στη μελέτη του δρος Μιταλίποφ. «Οι επιστήμονες έφεραν τελικά στον… κόσμο το «βρέφος» που όλοι οι θιασώτες της ανθρώπινης κλωνοποίησης περίμεναν: μια μέθοδο για την αποτελεσματική κλωνοποίηση ανθρώπινων εμβρύων» ανέφερε ο διευθυντής της οργάνωσης δρ Ντέιβιντ Κινγκ και προσέθεσε: «Το γεγονός αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη να υπάρξει διεθνής νομική απαγόρευση στην ανθρώπινη κλωνοποίηση προτού διεξαχθούν και άλλες τέτοιου είδους μελέτες».

    1998
    Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Γουισκόνσιν με επικεφαλής τον Τζέιμι Τόμσον ανακοινώνουν ότι εξήγαγαν κύτταρα από ανθρώπινα έμβρυα ολίγων ημερών (στο στάδιο της βλαστοκύστης).

    2001
    Το ότι για τη λήψη εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων απαιτείται η καταστροφή εμβρύων προκαλεί έντονες αντιδράσεις οργανώσεων που πιστεύουν πως η ζωή ξεκινά με τη σύλληψη. O τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους απαγορεύει την ομοσπονδιακή χρηματοδότηση για την έρευνα που θα αφορά δημιουργία νέων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων από έμβρυα.

    2004-2005
    Ο Γου Σουκ Χουάνγκ από το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σεούλ γίνεται διάσημος καθώς αναφέρει με δύο δημοσιεύσεις του στην έγκριτη επιθεώρηση «Science» ότι κατάφερε να δημιουργήσει ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα με την τεχνική της πυρηνικής μεταφοράς σωματικού κυττάρου (κοινώς με τη μέθοδο της… Ντόλι).

    2006
    Aποκαλύπτεται ότι o Χουάνγκ είχε παραποιήσει τα στοιχεία των μελετών του. Η περίπτωση αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες επιστημονικές απάτες που έχουν έλθει ποτέ στο φως.

    2007
    Η «ανήθικη» χρήση εμβρύων οδηγεί τους επιστήμονες στην αναζήτηση εναλλακτικών μεθόδων. Ο Σίνγια Γιαμανάκα από το Πανεπιστήμιο του Κιότο δημιουργεί κύτταρα με τις πολυδύναμες ιδιότητες των εμβρυϊκών βλαστικών (iPS) εφαρμόζοντας νέα μέθοδο που δεν απαιτεί τη χρήση εμβρύων αλλά επαναπρογραμματισμό ενηλίκων κυττάρων. Τα iPS χαρίζουν στον «πατέρα» τους το Νομπέλ Ιατρικής 2012.

    2010
    Η κυβέρνηση Ομπάμα είναι υπέρ της έρευνας στα βλαστικά κύτταρα. Τον Οκτώβριο η εταιρεία Geron λαμβάνει έγκριση διεξαγωγής κλινικών δοκιμών με εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα για την αντιμετώπιση της παράλυσης (ΗΠΑ). Τον Νοέμβριο η ReNeuron λαμβάνει άδεια για δοκιμές με στόχο την αποκατάσταση των βλαβών ύστερα από εγκεφαλικό επεισόδιο (Ευρώπη), και η Advanced Cell Technology για την αντιμετώπιση μορφών τύφλωσης όπως η δυστροφία Στάργκαρντ (αρχικώς στις ΗΠΑ ακολούθως στην Ευρώπη).

    2011
    Η Geron σταματά τη δοκιμή της και ανακοινώνει ότι εγκαταλείπει το συγκεκριμένο πεδίο. Μέχρι στιγμής η πιο υποσχόμενη δοκιμή με τέτοιου είδους κύτταρα φαίνεται να είναι αυτή της ACT, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη. Σύμφωνα με την εταιρεία, η όραση ενός ασθενούς έχει ήδη παρουσιάσει σημαντική βελτίωση.

    2013
    Η ομάδα από το Ορεγκον ανακοινώνει τη δημιουργία ανθρώπινων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων μέσω κλωνοποίησης (μέθοδος της… Ντόλι και πάλι) με δημοσίευσή της στις 15 Μαΐου στην επιθεώρηση «Cell». Ελπίζουμε ότι αυτή τη φορά το επίτευγμα θα… παραμείνει επίτευγμα.

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Science
    One Channel
    Ο νέος ενημερωτικός τηλεοπτικός σταθμός της Ελλάδας
    Σίβυλλα
    Helios Kiosk