Ενα νουάρ γαλλικό καλοκαίρι

Η γαλλική λέξη noir (μαύρος, σκούρος, σκοτεινός), όταν συνοδεύει τις λέξεις roman και film, χαρακτηρίζει συγκεκριμένο λογοτεχνικό και κινηματογραφικό είδος. Τα μυθιστορήματα και οι ταινίες που ανήκουν σε αυτό προσδιορίζονται από κάποιες καταστάσεις τις οποίες βιώνουν οι ήρωές τους: μοναξιά, ενοχή, απόγνωση, φόβος, τρόμος, ερωτικός πόθος, σεξουαλική στέρηση.

Η γαλλική λέξη noir (μαύρος, σκούρος, σκοτεινός), όταν συνοδεύει τις λέξεις roman και film, χαρακτηρίζει συγκεκριμένο λογοτεχνικό και κινηματογραφικό είδος. Τα μυθιστορήματα και οι ταινίες που ανήκουν σε αυτό προσδιορίζονται από κάποιες καταστάσεις τις οποίες βιώνουν οι ήρωές τους: μοναξιά, ενοχή, απόγνωση, φόβος, τρόμος, ερωτικός πόθος, σεξουαλική στέρηση.
Ενίοτε οι νουάρ ιστορίες καταγράφουν τον αγώνα για επιβίωση ανθρώπων οι οποίοι ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες και συνήθως δεν έχουν ευτυχισμένο τέλος. Συχνά οι ήρωες παίζουν με τον θάνατο και λαβώνονται ανεπανόρθωτα ή αφανίζονται εντελώς.
Στη Γαλλία, εκτός από τους πρώτους διδάξαντες, τον Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ, τον δημιουργό του νέου ευρωπαϊκού αστυνομικού αφηγήματος, του neo-polar, και τον Ζαν-Κλοντ Ιζό, τον συνεχιστή του, το είδος καλλιεργούν και άλλοι σημαντικοί συγγραφείς, με καλύτερο, ίσως, τον Μορίς Ατιά. Τώρα, από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφορεί το μυθιστόρημα Η σιωπή των νεκρών του Ζαν-Πολ Νοζιέρ (1943), τον οποίο οι έλληνες αναγνώστες γνώρισαν με το βιβλίο Εκδίκηση Τίτος (εκδ. Χρ. Δαρδανός, 1998).
Ηρωας του μυθιστορήματος είναι ο Κριστιάν Μιλιούς, ένας μοναχικός άντρας 56 ετών, χήρος, ο οποίος χρωστάει το διαμέρισμα που αγόρασε με τραπεζικό δάνειο και επονομάζεται Μπλου. Επειδή δεν έχει πού αλλού να πάει, βασανισμένος από τον αγώνα της ζωής, συχνάζει σε ένα τάνγκο μπαρ, όπου πίνει, χορεύει και καμακώνει ναυαγισμένες θηλυκές υπάρξεις.
Ηταν αστυνομικός επιθεωρητής, έχασε τη γυναίκα του Ιρέν σε τροχαίο, η αδελφή του Μοντ είναι κλεισμένη σε ψυχιατρική κλινική επειδή σκότωσε τους γονείς τους, ενώ ο γιος του περιπλανάται άνεργος στη Γερμανία. Συνταξιούχος ων, προσπαθεί να εξιχνιάσει τον περίεργο θάνατο ενός Αραβα, του Ραχαλί, πρώην αστυνομικού, που είχε φανεί ως αυτοκτονία. Οταν βρισκόταν εν ενεργεία, ο Μπλου δεν μελέτησε σοβαρά την υπόθεση και, παρά τις αμφιβολίες της αδελφής του νεκρού για τα αποτελέσματα της αστυνομικής έρευνας, άφησε να του ξεφύγει ο πιθανός δολοφόνος.
Νιώθοντας τύψεις και ενοχές για τις παραλείψεις του, σκαλίζει ξανά την υπόθεση με τη βοήθεια ενός νεαρού ζιγκολό ο οποίος ονειρεύεται δόξες ιδιωτικού ντετέκτιβ. Η καινούργια του έρευνα, που δυσχεραίνεται από τη δολοφονία μιας γιατρίνας, τον οδηγεί σε κάποιον πρώην διπλωματικό υπάλληλο, τον λεγόμενο «Πρέσβη», με θητεία στο Αλγέρι, ο οποίος είναι αναμεμειγμένος σε τράφικινγκ κοριτσιών από χώρες της Βόρειας Αφρικής, σε συναλλαγές με εξτρεμιστικές ισλαμικές οργανώσεις και σε αγοραπωλησίες ραδιενεργών υλικών.
Οι ήρωες και οι ηρωίδες είναι ποικίλων εθνοτήτων και επαγγελμάτων. Μια από τις βασικότερες, η Σέλμα, βρίσκεται στην υπηρεσία του «Πρέσβη», ο οποίος την εκβιάζει και την εκμεταλλεύεται. Μια άλλη, η μυστηριώδης Αννα, λάτρις του τάνγκο, προσεγγίζει τον Μπλου ερωτικά, προσφέροντάς του αξέχαστες στιγμές.
Ανεργοι σε καύσωνα
Φαίνεται ότι ο Πόλεμος της Αλγερίας και οι συνέπειές του απασχολούν ακόμη τη γαλλική κοινωνία, κάτι που συνάγεται από την ενασχόληση αρκετών σύγχρονων αστυνομικών συγγραφέων με το θέμα (βλ. Ατιά). Μολονότι έχουμε διαβάσει πιο σπαρακτικά νουάρ από τη Σιωπή των νεκρών, όπως για παράδειγμα εκείνα του Ιζό, το παρόν μυθιστόρημα ανακαλεί στη μνήμη δύσκολες καταστάσεις που βιώνουν οι άνθρωποι μόλις βγουν στη σύνταξη και εισέλθουν νομοτελειακά στο περιθώριο της κοινωνίας.
Ο συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία – το βιβλίο κυκλοφόρησε στη Γαλλία το 2006 – να μιλήσει για τις δυσκολίες που περνούσε τότε η χώρα του, το προοίμιο της σημερινής κρίσης που μαστίζει την Ευρώπη. Διαβάζουμε λοιπόν για τα 3 εκατομμύρια ανέργους «της ωραίας φιλελεύθερης οικονομίας μας», για την αυξανόμενη εγκληματικότητα που αναγκάζει τους πλούσιους «να οχυρώνονται σε προστατευόμενες περιοχές» προσλαμβάνοντας συνταξιούχους αστυνομικούς, μα και για τη λαθρομετανάστευση από τις χώρες της Αφρικής, εξαιτίας της οποίας οι σύγχρονοι κολασμένοι πλημμυρίζουν τις ακτές της Ιταλίας, κατευθυνόμενοι προς τη Γαλλία.
Σε κάθε περίπτωση ο νουάρ χαρακτήρας του μυθιστορήματος, η μαυρίλα και η ζοφερότητά του, δεν επηρεάζεται από τη βροχή ή το χιόνι, συνηθισμένα φαινόμενα σε παρόμοιες ιστορίες, αλλά από τον καύσωνα που ταλανίζει τους εμπλεκομένους στην υπόθεση, η οποία διαδραματίζεται καλοκαίρι.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Βιβλία
ΒΗΜΑτοδότης
  • Μια σοβαρή συζήτηση Η συζήτηση σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών την περασμένη Παρασκευή στη Βουλή για την εξελισσόμενη υγειονομική κρίση είχε εξάρσεις και... ΒΗΜΑτοδότης |
Σίβυλλα
Helios Kiosk