Το «τραπεζικόν γραφείον» που έκαψε τα χέρια των Γάλλων

Πριν από 126 χρόνια, τo 1886, στις μέρες του Χαρίλαου Τρικούπη, την εποχή των μεγάλων έργων, ένας 25χρονος τραπεζοϋπάλληλος, που ατύχησε ως λογιστής στην τότε Τράπεζα Βιομηχανικής Πίστεως της Ελλάδος, αποφασίζει να ιδρύσει «τραπεζικόν γραφείον». Ο Γρηγόρης Εμπεδοκλής, γεννημένος στο Λονδίνο το 1851, απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών, νοικιάζει στην οδό Αριστείδου, δίπλα από το Χρηματιστήριο Αθηνών, ένα κατάστημα το οποίο μετατρέπει σε «γραφείο χρηματομεσιτικών πράξεων και συναλλαγών».

Πριν από 126 χρόνια, τo 1886, στις μέρες του Χαρίλαου Τρικούπη, την εποχή των μεγάλων έργων, ένας 25χρονος τραπεζοϋπάλληλος, που ατύχησε ως λογιστής στην τότε Τράπεζα Βιομηχανικής Πίστεως της Ελλάδος, αποφασίζει να ιδρύσει «τραπεζικόν γραφείον». Ο Γρηγόρης Εμπεδοκλής, γεννημένος στο Λονδίνο το 1851, απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών, νοικιάζει στην οδό Αριστείδου, δίπλα από το Χρηματιστήριο Αθηνών, ένα κατάστημα το οποίο μετατρέπει σε «γραφείο χρηματομεσιτικών πράξεων και συναλλαγών».
Εξι χρόνια αργότερα, το 1892, έναν χρόνο προτού ο Χαρίλαος Τρικούπης δηλώσει το «δυστυχώς επτωχεύσαμεν», μετέτρεψε το γραφείο σε μικρή τράπεζα με την επωνυμία «Τράπεζα Εμπεδοκλέους». Παρά τις δύσκολες ημέρες της πτώχευσης η μικρή τράπεζα κατάφερε να επιβιώσει. Το 1907 μετονομάστηκε «Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος» και εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών με αρχικό κεφάλαιο 5 εκατ. δρχ.
Τα πρώτα χρόνια
Τα πρώτα χρόνια ήταν δύσκολα για τον Γρηγόρη Εμπεδοκλή και τη νεοσύστατη Εμπορική, σύμφωνα με το ιστορικό χρονικό που εξέδωσε το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Βασίλη Κρεμμυδά.
Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι καθήλωσαν την τράπεζα, αλλά στη συνέχεια η μεγέθυνση του ελληνικού κράτους προσέφερε ευκαιρίες ανάπτυξης. Με την κήρυξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η Εμπορική υπέφερε, αλλά από το 1916 και μετά το έργο της διευκολύνθηκε από τα εμβάσματα των ελλήνων κεφαλαιούχων της Τουρκίας και των εφοπλιστών.
H Μικρασιατική Καταστροφή την κλόνισε, αλλά οι συνθήκες απελευθέρωσης που επεκράτησαν στην οικονομία και ο υπερπληθωρισμός της εποχής προσέφεραν ευκαιρίες ακόμη μεγαλύτερης ανάπτυξης. Το 1922 ο Γρηγόρης Εμπεδοκλής ίδρυσε στο Λονδίνο την Εμπορική Τράπεζα της Εγγύς Ανατολής (Commercial Bank of the Near East Ltd.), αποκτώντας μια βάση στη Βρετανία.
Ισχυρή θέση στην αγορά
H μεγάλη αλλαγή του 1928, που επιβλήθηκε με την ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος, την αφαίρεση του εκδοτικού προνομίου από την Εθνική Τράπεζα και την αποκατάσταση συνθηκών νομισματικού ελέγχου, βρίσκει την Εμπορική πολλαπλώς ενισχυμένη. Το 1928 τέσσερις τράπεζες, η Εμπορική, η Εθνική, η Τράπεζα Αθηνών και η Τράπεζα Ανατολής, καλύπτουν το 75% της εγχώριας αγοράς. H κρίση του 1929 ξεκαθαρίζει ακόμη περισσότερο τα πράγματα. Πολλές μικρές τράπεζες κλείνουν και νέες, όπως η Κτηματική και η Αγροτική, ιδρύονται. Η Τράπεζα Ανατολής απορροφάται από την Εθνική και η Εμπορική επεκτείνεται σε όλη τη χώρα. Με το ξέσπασμα του πολέμου εισήλθε σε περίοδο μακράς δοκιμασίας. Το 1941, με την κατάληψη της χώρας από τα γερμανικά στρατεύματα, ο Γρηγόρης Εμπεδοκλής, έχοντας την αγγλική υπηκοότητα, εγκατέλειψε την Ελλάδα και εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στη Νότια Αφρική.
Μαζί του έφυγε και ο αδελφός της συζύγου του Δημήτριος Πετροκόκκινος, εκ των μεγαλομετόχων της τράπεζας. Προτού ο Γρηγόρης Εμπεδοκλής αναχωρήσει για τη Νότια Αφρική ορίζει αναπληρωτές τους Χρ. Μουλάκη και Π. Βαφειαδάκη, η διοίκηση των οποίων θα αμφισβητηθεί από τον εφοπλιστή Γ. Εμπειρίκο και επιπλέον θα αντιμετωπίσουν τις διεκδικήσεις των Ιταλών που ήθελαν να αγοράσουν την Εμπορική Τράπεζα. Κατάφεραν όμως να διατηρήσουν τις θέσεις τους και να ενισχύσουν την τράπεζα.
Στα χρόνια της Κατοχής η Εμπορική αναλαμβάνει την τήρηση των λογαριασμών εισπράξεων του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και εκμεταλλευόμενη τις συνθήκες υπερπληθωρισμού επενδύει σε επιχειρήσεις, γη και κτίρια.
H απελευθέρωση βρίσκει την Εμπορική με πολλά περιουσιακά στοιχεία, αλλά ο ιδρυτής της Γρηγόρης Εμπεδοκλής δεν θέλησε να επαναπατρισθεί, δηλώνοντας ότι έχει αποχωρήσει από την ενεργό δράση. Παρέμεινε στη Νότια Αφρική, όπου και πέθανε το 1951. Τότε τέθηκε ξανά θέμα διοίκησης. Στη διάρκεια της Κατοχής οι αδελφοί Σικιαρίδη, έμποροι και πελάτες της τράπεζας, είχαν αποδυθεί σε διαδικασία εξαγοράς μετοχών της Εμπορικής προσφέροντας 7 χρυσές λίρες ανά μετοχή. Κατάφεραν να συγκεντρώσουν περίπου 80.000 μετοχές, όσες και η οικογένεια Εμπειρίκου, και διεκδίκησαν συμμετοχή στη διοίκησή της.
Οι διάδοχοι του Εμπεδοκλή προσέγγισαν τότε τον Στρατή Ανδρεάδη, εφοπλιστή και διευθυντή των Ηλεκτρικών Σιδηροδρόμων Αθηνών – Πειραιώς, να διεκδικήσει αυτός τις μετοχές των αδελφών Σικιαρίδη. Με τη μετοχή της Εμπορικής να διακινείται προς 68 δρχ., οι αδελφοί Σικιαρίδη ζητούσαν 93 δρχ. Συμφώνησαν στην τιμή των 92 δρχ. ανά μετοχή και έτσι ο Ανδρεάδης πάτησε πόδι στην Εμπορική. Στη συνέχεια, αφού έδωσε εγγυήσεις στους απογόνους του Εμπεδοκλή και εξασφάλισε τη στήριξη της βρετανικής Hambro, η οποία προσέφερε υπηρεσίες θεματοφυλακής στην Εμπορική, κέρδισε την τράπεζα.
Η είσοδος του Ανδρεάδη
Από εκείνη τη στιγμή ο Ανδρεάδης ακολούθησε άκρως επιθετική πολιτική. Αξιοποιώντας τα κεφάλαια της Εμπορικής και την εύνοια των κυβερνήσεων, κατάφερε να συγκροτήσει έναν ισχυρότατο όμιλο, με πλήθος ισχυρών τραπεζικών, ασφαλιστικών, βιομηχανικών, ναυπηγικών και ξενοδοχειακών επιχειρήσεων.
Πολλοί υποστήριζαν ότι ήταν ο «μπίζνεσμαν» του Κωνσταντίνου Καραμανλή. H εφημερίδα «Εστία» αποκαλούσε για καιρό τον Καραμανλή «φιλοξενούμενο της οδού Καρνεάδου», θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να υπογραμμίσει τη σχέση του με τον Ανδρεάδη, καθ’ ότι το διαμέρισμα που χρησιμοποιούσε κατά καιρούς ο τότε πρωθυπουργός στη συγκεκριμένη οδό ανήκε στον μεγαλοεπιχειρηματία.
H αλήθεια είναι ότι οι σχέσεις τους ήταν φιλικές και ο Ανδρεάδης αξιοποίησε την επαφή. Στα χρόνια της καραμανλικής οκταετίας έχτισε τα Ναυπηγεία Ελευσίνας, έστησε τη Βιομηχανία Φωσφορικών Λιπασμάτων, το 1957 αγόρασε την Ιονική Τράπεζα από τον Sir Charles Hambro αντί 635.000 στερλινών, το 1962 την Τράπεζα Πειραιώς και το 1964 την Τράπεζα Αττικής. Νωρίτερα, το 1960, είχε αρχίσει να χτίζει το Χίλτον και είχε αναπτύξει γύρω από τον Φοίνικα σημαντικό κύκλο ασφαλιστικών θυγατρικών. Ετσι, ο όμιλος της Εμπορικής έφθασε να γίνει ο δεύτερος ισχυρότερος της χώρας εκείνα τα χρόνια.
Η απομάκρυνση του Ανδρεάδη
Οι δεσμοί Καραμανλή – Ανδρεάδη κατελύθησαν στη διάρκεια της χούντας. Λέγεται, και ουδέποτε διαψεύστηκε, ότι κάποια στιγμή ο Ανδρεάδης, πιθανώς επειδή χρειάστηκε να έλθει σε συνεννόηση με τη χούντα, πρόδωσε τον Καραμανλή. Μέσω μιας φίλης του, της Οντέτ Καραϊωσηφόγλου, η οποία διατηρούσε δεσμούς με τη Δέσποινα Παπαδοπούλου, ήλθε σε επαφή με τον αρχιδικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο, ο οποίος για να του προσφέρει προνόμια απαίτησε να πετάξει στον δρόμο τα προσωπικά είδη, ρούχα και βιβλία του Καραμανλή στο επίμαχο διαμέρισμα της οδού Καρνεάδου. Οπως λέγεται, ο Ανδρεάδης έδωσε εντολή και άδειασαν το σπίτι.
Ο Καραμανλής δεν τον συγχώρησε ποτέ. Οταν επέστρεψε το 1974 και μετά την πανηγυρική εκλογή του με 54%, έθεσε, διά του τότε υπουργού Συντονισμού Παναγή Παπαληγούρα και του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Ξενοφόντα Ζολώτα, θέμα Ανδρεάδη.
Τον Νοέμβριο του 1975 ελεγκτές της Τράπεζας της Ελλάδος ήγειραν ζήτημα παράνομων χρηματοδοτήσεων στις θυγατρικές της Εμπορικής. H υπόθεση παρεπέμφθη στη Δικαιοσύνη και ο Ζολώτας διόρισε προσωρινό επίτροπο στην τράπεζα. Ενόσω εξελισσόταν η δικαστική διαμάχη του Δημοσίου με τον Ανδρεάδη, ο προσωρινός επίτροπος προέβη σε μεγάλη αύξηση κεφαλαίου, αποκλείοντάς τον από αυτήν. Ετσι ο Ανδρεάδης έχασε τον έλεγχο της τράπεζας, καθώς το ποσοστό του περιορίστηκε στο 25%.
Προσέφυγε στα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια και πολύ αργότερα το υπουργείο Οικονομικών υποχρεώθηκε να καταβάλει αποζημίωση ολίγων δισεκατομμυρίων δραχμών, τα οποία όμως ήταν ελάχιστα σε σχέση με εκείνα που έχασε.
Στα χρόνια του ΠαΣοΚ η Εμπορική αναπτύχθηκε και στην εποχή του εκσυγχρονισμού μπήκε πρώτη στον κατάλογο των ιδιωτικοποιήσεων. Το 1996 η κυβέρνηση Σημίτη πούλησε τα Ναυπηγεία Ελευσίνας και το 1999 την Ιονική και τις θυγατρικές της αντί 270 δισ. δρχ. στην Alpha Bank. Το 2006 το κύριο σώμα της τράπεζας που ίδρυσε ο Γρηγόρης Εμπεδοκλής με αρχικό κεφάλαιο 5 εκατ. δρχ. πέρασε στην Credit Agricole, αποτιμώμενη 3,3 δισ. ευρώ. Η κρίση όμως ανάγκασε τους Γάλλους να αποχωρήσουν από την ελληνική αγορά, απ’ όπου κατέγραφαν ζημιές και η Εμπορική πέρασε αντί τιμήματος 1 ευρώ στην Alpha Bank.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk