Θέατρο για πάντα

Ο τίτλος είναι κλεμμένος από τον ανεκτίμητο Μάριο Πλωρίτη. Τον δανείστηκα στα εύφορα χρόνια της Μεταπολίτευσης, δηλώνοντας τον ενθουσιασμό μου για την παράσταση του έργου «Εξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» του Πιραντέλο, σε συναρπαστική σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαυρίκιου, στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Τότε που το ανέβασε ψηλά ο ασύγκριτος Μίνως Βολανάκης ως καλλιτεχνικός διευθυντής του, σκηνοθετώντας ο ίδιος αξέχαστες παραστάσεις και επιλέγοντας νέους ταλαντούχους συνεργάτες, ανάμεσά τους και τον νεαρό Δημήτρη Μαυρίκιο, που είχε διαπρέψει με τις κινηματογραφικές του «Γέφυρες του Ιονίου».

Θέατρο για πάντα | tovima.gr
Ο τίτλος είναι κλεμμένος από τον ανεκτίμητο Μάριο Πλωρίτη. Τον δανείστηκα στα εύφορα χρόνια της Μεταπολίτευσης, δηλώνοντας τον ενθουσιασμό μου για την παράσταση του έργου «Εξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα» του Πιραντέλο, σε συναρπαστική σκηνοθεσία του Δημήτρη Μαυρίκιου, στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Τότε που το ανέβασε ψηλά ο ασύγκριτος Μίνως Βολανάκης ως καλλιτεχνικός διευθυντής του, σκηνοθετώντας ο ίδιος αξέχαστες παραστάσεις και επιλέγοντας νέους ταλαντούχους συνεργάτες, ανάμεσά τους και τον νεαρό Δημήτρη Μαυρίκιο, που είχε διαπρέψει με τις κινηματογραφικές του «Γέφυρες του Ιονίου».
Η επανάληψη της αναφώνησης «θέατρο για πάντα» σήμερα έχει τον αποχρώντα λόγο της. Οφείλεται στον μολιερικό «Αμφιτρύωνα», όπως τον δίδαξε με νεανικό οίστρο ο χαρισματικός Λευτέρης Βογιατζής σε φεστιβαλική παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, πρώτα στην Επίδαυρο και τέλη Αυγούστου στα Βράχια του Βύρωνα, όπου και παραβρέθηκα. Πρόκειται για ό,τι καλύτερο είδαμε και ζήσαμε στον θεατρικό μας χώρο τα τελευταία χρόνια. Βασική αρετή της παράστασης: το ιδιοφυές μολιερικό κείμενο, που άψογα μεταφρασμένο, ακούστηκε ακέραιο, με ό,τι λανθάνει πίσω και κάτω από τον ευφάνταστο, σπαρταριστό μύθο του. Εννοείται προπαντός η αίσθηση ότι εδώ διασαλεύεται η αλαζονική διεκδίκηση της αυθεντικής μας ύπαρξης, η προσωπική μας ταυτότητα δηλαδή. Με παραδείγματα θνητούς ανθρώπους κι αθάνατους θεούς. Γιατί δεν είναι μόνον ο Σωσίας, η Αλκμήνη και ο Αμφιτρύων που ταλαντεύονται ανάμεσα σ’ αυτό που είναι και δεν είναι. Ανάλογη ταλάντευση βιώνουν, θέλοντας και μη, τόσο ο Ερμής όσο και ο Δίας.
Οπως συμβαίνει εξάλλου με το ίδιο το θέατρο ως σύλληψη και εφαρμογή. Το οποίο, ως τέχνη της υπόκρισης, κλονίζει εξ ορισμού τον μύθο της αυθεντικής ταυτότητας, με αποτέλεσμα να μας απελευθερώνει από τις μονότονές της εντολές. Αυτή την αύρα απελευθέρωσης απέπνεε όλη η παράσταση του «Αμφιτρύωνα», όπως τη φαντάστηκε και την έστησε ο Λευτέρης Βογιατζής.
Σε αυτό συνέβαλαν όλοι και όλα: το είδος της μετάφρασης, το παίξιμο των ηθοποιών, η όψη και τα σύνεργα του σκηνικού, τα διακριτικά κοστούμια, η τεχνική υποστήριξη. Δυο λόγια μόνο για τη μετάφραση και τους ηθοποιούς: Η μετάφραση έτρεχε ανεμπόδιστη, έχοντας απορροφήσει ολότελα τον μόχθο της, μαζί με τον μεταφραστή, για να ακουστεί καθαρά η δική της, αυτόνομη φωνή, μοιρασμένη δίκαια στα πρόσωπα του έργου. Ανάλογα και οι ηθοποιοί: δεν έπαιζε καθένας έναν εντεταλμένο ρόλο• έψαχνε και έβρισκε το φυσικό του μέσα στον λόγο που μιλούσε ή αποσιωπούσε.
Και τώρα ένα μικρό αντιχάρισμα στο χάρισμα του Βογιατζή. Τύχη αγαθή το φέρνει να έχω μεταφράσει τη μόνη ακέραιη «Ηοία» του Ησιόδου που μας σώθηκε, η οποία ανήκει στη σπαραγμένη ησιόδεια σύνθεση που επονομάζεται και άλλως πώς «Κατάλογος Γυναικών». Θέμα της: ο περιπαθής πόθος του Δία για την Αλκμήνη, από τη λαθραία, νυχτερινή συνεύρεση των οποίων αναβλάστησε ο φημισμένος γιος του Ηρακλής. Διάσημος για τα άθλα και τα πάθη του ήρωας, που η Οδύσσεια τον θέλει μετά θάνατον διχασμένο κι αυτόν: θνητό στον Αδη, απαθανατισμένο όμως ψηλά στον Ολυμπο – ημίθεο μαζί με τους ολύμπιους θεούς.
Πρόκειται για την αρχαιότερη ποιητική αποτύπωση του συγκεκριμένου μύθου, που συμπυκνώνεται εδώ σε πενήντα πέντε εξαμέτρους, εξιστορώντας γοητευτικά μια διπλή ερωτική διασταύρωση, χωρίς μεσάζοντες (ούτε Ερμής εδώ, ούτε Σωσίας) και δίχως ίχνος αμοιβαίας ενοχής. Η μετάφρασή της είναι διαθέσιμη στον τόμο «Εκλογές από τον Ησίοδο: Θεογονία, Εργα, Ηοίαι» (εκδόσεις Αγρα, 2009). Εδώ αντιγράφονται αποσπασματικά λίγοι στίχοι που συνταιριάζουν διαδοχικά τους δύο έρωτες μέσα στην ίδια νύχτα. Προηγείται ο Δίας:
«Κατέβηκε λοιπόν τον Ολυμπο […] / από τον πόθο φλογισμένος της καλλίζωνης γυναίκας / μέσα στη νύχτα, κι έφτασε γρήγορα / πρώτα στο Τυφαόνιο όρος, ύστερα πέρασε / στου Φίκιου την ψηλή κορφή / βαθύβουλος ο Ζευς, όπου και κάθησε να στοχαστεί ο νους του / έργα παράξενα και θαυμαστά. / Ευθύς μέσα στη νύχτα ανέβηκε στην κλίνη, και την κοιμήθηκε / αβρή την κόρη του Ηλεκτρίωνα, τον πόθο του εκπληρώνοντας. //
Αλλά την ίδια νύχτα ο Αμφιτρύων, ήρωας λαμπρός / […] φτάνει στο σπίτι του […] κι ανέβηκε κι αυτός / στην κλίνη της γυναίκας του – τόσος ο έρωτας που κυβερνούσε την καρδιά / ενός γενναίου πολεμιστή. / Πόσο και πώς αγαλλιά κάποιος που γλίτωσε από κακό μεγάλο, / φριχτή αρρώστια ή και δεσμά ακατάλυτα, / έτσι κι ο Αμφιτρύων […], μ’ αγάπη κι αγαλλίαση, / όλη τη νύχτα αγκαλιασμένος το ακριβό του ταίρι, / δόθηκε στην απόλαυση των δώρων / που τα προσφέρει η χρυσή Αφροδίτη αφειδώς. / Εκείνη τότε, δυο φορές παραδομένη, και σε θεό και σε θνητό αντρείο, / στη Θήβα την επτάπυλη / γέννησε δίδυμα τ’ αγόρια της. / Ομως δεν βγήκαν ίσα κι όμοια, κι ας ήτανε παιδιά της ίδιας μάνας». Αδικία;

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk