Το σύνδρομο της Lehman απειλεί ακόμη τις τράπεζες

Τέσσερα χρόνια συμπληρώθηκαν χθες από την κατάρρευση της αμερικανικής τράπεζας Lehman Brothers. Πρόκειται για μια χρεοκοπία που σήμανε το τέλος της εποχής της αθωότητας στις σχέσεις μεταξύ τραπεζών και κυβερνήσεων, εν πολλοίς και πολιτών. Πρόκειται επίσης για το κομβικό γεγονός της βαθύτερης, ευρύτερης και πλέον παρατεταμένης οικονομικής κρίσης που έπληξε ποτέ τον κόσμο εν καιρώ ειρήνης.

Τέσσερα χρόνια συμπληρώθηκαν χθες από την κατάρρευση της αμερικανικής τράπεζας Lehman Brothers. Πρόκειται για μια χρεοκοπία που σήμανε το τέλος της εποχής της αθωότητας στις σχέσεις μεταξύ τραπεζών και κυβερνήσεων, εν πολλοίς και πολιτών. Πρόκειται επίσης για το κομβικό γεγονός της βαθύτερης, ευρύτερης και πλέον παρατεταμένης οικονομικής κρίσης που έπληξε ποτέ τον κόσμο εν καιρώ ειρήνης. Η κρίση δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί, ενώ δεν έχουν ακόμη αντιμετωπιστεί θεσμικά και πολιτικά οι αιτίες που την προκάλεσαν και οι οποίες σχετίζονται απαξάπασες με την απουσία ελέγχου στη λειτουργία του διεθνούς χρηματοπιστωτικού και χρηματοοικονομικού εν γένει συστήματος.

Η κρίση που ξέσπασε από την κατάρρευση της αμερικανικής αγοράς ενυπόθηκων δανείων υψηλού ρίσκου (subprime market) ήταν κρίση συστημική. Τις αδυναμίες του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος αποκάλυψε με πάταγο η κατάρρευση μιας ιστορικής τράπεζας της Wall Street. Το σοκ από τη χρεοκοπία της Lehman Brothers κλόνισε την εμπιστοσύνη των αγορών έναντι των τραπεζών και εν συνεχεία έναντι των κυβερνήσεων που έσπευσαν να τις διασώσουν. Σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά το σοκ, δύο είναι οι κεντρικές διαπιστώσεις που μπορεί να κάνει ένας παρατηρητής: πρώτον, ότι σε επίπεδο πρόληψης έναντι του ενδεχομένου να ξεσπάσει νέα κρίση δεν έχει γίνει σχεδόν τίποτε και, δεύτερον, ότι σε επίπεδο θεραπείας το αμερικανικό μοντέλο αποδείχθηκε πιο αποδοτικό από το ευρωπαϊκό.

Αναφορικά με την πρόληψη, οι κυβερνήσεις και των ΗΠΑ και της Ευρώπης έχασαν πάρα πολύ χρόνο σφυρίζοντας αδιάφορα. Ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα έχασε την κρίσιμη πρώτη διετία της διακυβέρνησής του, κατά την οποία ήλεγχε απολύτως το Κογκρέσο, την ευκαιρία να βάλει κανόνες στη λειτουργία του αμερικανικού τραπεζικού συστήματος. Αναλώθηκε διαβάζοντας ακαδημαϊκές εκθέσεις περί της ανάγκης διαχωρισμού του κλάδου επενδύσεων από τον κλάδο λιανικής τραπεζικής των χρηματοπιστωτικών ομίλων, περί διαχωρισμού δηλαδή του τζόγου από την πραγματική οικονομία και του χρηματοδοτικού ρόλου που (υποτίθεται ότι πρέπει να) παίζουν οι τράπεζες στην πραγματική οικονομία.

Η Ευρώπη έχασε πολύ χρόνο
Η Ευρώπη έμεινε ακόμη πιο πίσω. Αιφνιδιασμένη από την αγοραία κερδοσκοπική επίθεση που υπέστησαν οι πιο ευάλωτες δημοσιονομικά χώρες, δεν κατάφερε να ξεκολλήσει από μια μικροσκοπική, εθνοκεντρική και εν τέλει αντικοινοτική και διαλυτική θεώρηση της πραγματικότητας, και δίστασε να εξοπλίσ ει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) με τις εξουσίες που χρειαζόταν για να αντιμετωπίσει τους επιτιθεμένους. Ακόμη χειρότερα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις – και εδώ οι ευθύνες βαραίνουν περισσότερο τη γερμανική και τη γαλλική – εγκλωβισμένες σε σκοπιμότητες μικροπολιτικές δεν κατάφεραν να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων και να (ανα)δείξουν το πνεύμα κοινοτικής αλληλεγγύης που απορρέει από τις ευρωπαϊκές συνθήκες.
Δυστυχώς έπρεπε να χαθεί υπερβολικά πολύς χρόνος, έπρεπε να εξαθλιωθούν εκατομμύρια ευρωπαίων πολιτών, κυρίως στις χώρες του Νότου, έπρεπε η ύφεση να φθάσει προ των θυρών των γεωγραφικά μεγαλύτερων και οικονομικά ισχυρότερων ευρωπαϊκών δυνάμεων για να «επιτραπεί» στον πρόεδρο της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι να καταστρώσει ένα σχέδιο που θα μεταμορφώσει (υπό προϋποθέσεις) την Ευρωτράπεζα σε πραγματική κεντρική τράπεζα και για να αποφασίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χαράξει τον δρόμο προς έναν «τραπεζικό φεντεραλισμό», όπως τον χαρακτηρίζουν μέσα στον ενθουσιασμό τους κάποιες ευρωπαϊκές εφημερίδες, της συντηρητικής «Figaro» συμπεριλαμβανομένης.

Θεραπευτικές αγωγές
Σε επίπεδο αγωγών για τη θεραπεία της αρρώστιας τα πράγματα είναι πιο ξεκάθαρα. Τα αμερικανικά «φάρμακα» αποδεικνύονται σαφώς αποτελεσματικότερα – αν και γελοιοποιούν ανεπανόρθωτα όλες τις μοντέρνες ιδεολογικοπολιτικές αντιλήψεις, θεωρίες και εκδοχές του οικονομικού φιλελευθερισμού και της αυτορρύθμισης των αγορών. Διότι η έννοια της διάσωσης μιας τράπεζας δεν συνάδει προς τις αντιλήψεις αυτές. Αλλά και δεν είναι ο «σοσιαλιστής», κατά τους Ρεπουμπλικανούς και δη τους τεϊοπότες, Μπαράκ Ομπάμα που έσπευσε να διασώσει τη Wall Street στο σύνολό της με τα χρήματα των αμερικανών φορολογουμένων. Οταν μετακόμισε στον Λευκό Οίκο ο Ομπάμα, στις 20 Ιανουαρίου 2009, ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος είχε ήδη δαπανήσει 900 εκατ. δολάρια από τα χρήματα των φορολογουμένων για να σώσει τη Citigroup, τη Morgan Stanley, την JP Morgan, αλλά και την ασφαλιστική AIG και άλλες εταιρείες του εν ευρεία εννοία κλάδου των χρηματοοικονομικών. Μόνο η Goldman Sachs δύναται να υπερηφανεύεται ότι παρέμεινε «αμόλυντη» από τα κρατικά κεφάλαια.
Το εντυπωσιακό είναι ότι ενώ τα αλλεπάλληλα ευρωπαϊκά προγράμματα στήριξης του τραπεζικού κλάδου αποδεικνύονται χρόνια τώρα ανεπαρκή – λόγω ανεπαρκούς δύναμης πυρός της ΕΚΤ – και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αδυνατούν να στηρίξουν ουσιαστικά τον κλάδο εξαιτίας της δημοσιονομικοφοβίας του Βερολίνου, οι Αμερικανοί βγαίνουν από… αριστερά και πανηγυρίζουν για τα θετικά οικονομικά αποτελέσματα που αποφέρουν στους φορολογουμένους οι παρεμβάσεις υπέρ των τραπεζών. Ανακαλύπτοντας, θα έλεγε κανείς, τα oφέλη της… κρατικής επιχειρηματικότητας, πανηγυρίζουν επειδή πουλάνε σήμερα σε πολύ υψηλότερες τιμές τα μερίδια τραπεζών και ασφαλιστικών που αγόρασαν όταν οι μετοχές σφυροκοπούνταν στη Wall Street. Πλέον πρόσφατο παράδειγμα η πώληση 553,8 εκατομμυρίων μετοχών της ασφαλιστικής AIG από το αμερικανικό κράτος, η οποία απέφερε στον αμερικανό φορολογούμενο 12,4 δισ. δολάρια, όπως πανηγυρικά ανακοίνωσε την περασμένη Τρίτη ο υπουργός Οικονομικών Τίμοθι Γκάιτνερ. Και να σκεφθεί κανείς ότι η κυβέρνηση της Ουάσιγκτον κατέχει ακόμη μερίδιο 22% της κορυφαίας σε ενεργητικό ασφαλιστικής εταιρείας στον κόσμο.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk