Οι συγγραφείς εκθέτουν τον εαυτό τους

Δεν συγκαταλέγονται στα τυπικά «αναγνώσματα παραλίας» των ημερών. Δεν είναι ανθρώπινες τοιχογραφίες χορταστικές σε όγκο και χειμαρρώδεις στην αφήγηση. Δεν είναι τόμοι με τους οποίους ξεχνιόμαστε αλλά οι οποίοι, ενώ μας επιτρέπουν να ρίξουμε κλεφτές ματιές στην ψυχή και στον νου αγαπημένων συγγραφέων, μας προκαλούν να κοιτάξουμε κατάματα το Εγώ και την ανθρώπινη κατάσταση χωρίς μυθοπλαστικά στολίδια

Δεν συγκαταλέγονται στα τυπικά «αναγνώσματα παραλίας» των ημερών. Δεν είναι ανθρώπινες τοιχογραφίες χορταστικές σε όγκο και χειμαρρώδεις στην αφήγηση. Δεν είναι τόμοι με τους οποίους ξεχνιόμαστε αλλά οι οποίοι, ενώ μας επιτρέπουν να ρίξουμε κλεφτές ματιές στην ψυχή και στον νου αγαπημένων συγγραφέων, μας προκαλούν να κοιτάξουμε κατάματα το Εγώ και την ανθρώπινη κατάσταση χωρίς μυθοπλαστικά στολίδια.

Στους τόμους με τις αυτοβιογραφικές σημειώσεις, τις ημερολογιακές εγγραφές, τους στοχασμούς, τους αφορισμούς και τα όνειρά τους, οι συγγραφείς αποκαλύπτουν τον εαυτό τους. Η ιδιοσυγκρασία και τα πολλαπλά πρόσωπα κάθε συγγραφέα, οι αρετές, οι εμμονές, οι δυσλειτουργίες, η ποιητική τους, όλα αντανακλώνται καθαρότατα στον καθρέφτη του «προσωπικού λόγου».

Πότε στο πρώτο πρόσωπο της εξομολόγησης, πότε στο δεύτερο πρόσωπο της παραίνεσης προς εαυτόν, πότε στο τρίτο πρόσωπο του αφορισμού, τα κείμενα αυτά είναι συνήθως αποσπασματικά και σπανίως διαβάζονται γραμμικά. Η ανάγνωσή τους άλλοτε μας ανακουφίζει, άλλοτε μας οδηγεί σε επώδυνους προβληματισμούς. Αποδίδουν πάντως, σε συμπυκνωμένη μορφή, τα χαρακτηριστικά της γραφής συγγραφέων που αγαπούμε, με συγκίνηση και χιούμορ και επιπλέον με μια δόση «έξαψης της κλειδαρότρυπας».

Ρωσικά αποφθέγματα
Ατενίζοντας τον Φιοντόρ Ντοστογέφσκι ψηλά στο βάθρο του απαράμιλλου ανατόμου της ανθρώπινης ψυχής ξεχνούμε τα πάθη του, την εξορία, τη φυλακή, την ένδεια, την ασθένεια, τις ατέλειές του. Ο τόμος «Εγώ, ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Εκμυστηρεύσεις και στοχασμοί» (μετάφραση Πάνος Σταθόγιαννης, Printa, 2011), με αποσπάσματα από επιστολές και από το ημερολόγιο του κορυφαίου ρώσου συγγραφέα αποκαλύπτει τη σκοτεινή πλευρά του αλλά και τη μεγαλοφυΐα του με τη μορφή αποφθεγμάτων:

Άνια, αγαπημένη, φίλη, σύζυγε, συγχώρησέ με, μη με πεις παλιάνθρωπο! Είμαι εγκληματίας, έπαιξα κι έχασα όλα όσα μου έστειλες, όλα, ως την τελευταία δεκάρα. Χτες τα έλαβα και αμέσως πήγα και τα έπαιξα.
Ο άνθρωπος αποτελεί αίνιγμα. Πρέπει να τον ερμηνεύσεις και, αν χρειαστεί να τον ερμηνεύεις μια ζωή, μην πεις ότι έχασες τον καιρό σου. Εγώ ασχολούμαι με αυτό το αίνιγμα, επειδή θέλω να γίνω άνθρωπος.
Για την επινόηση δραματικών χαρακτήρων τα δέκα χρόνια είναι λίγα.
Ο Όμηρος (ένας άνθρωπος θρύλος, ίσως σαν τον Χριστό που ενσαρκώθηκε από τον Θεό και στάλθηκε στη γη) μπορεί να συγκριθεί μόνο με τον Χριστό και όχι με τον Γκαίτε.
Σε πολύ μεγάλο βαθμό η έμπνευση εξαρτάται και από το τι καιρό κάνει έξω.
Στη δυστυχία η αλήθεια φαίνεται πεντακάθαρα.
Το πιο σημαντικό: Μη μας τρομοκρατείτε με αριθμούς.

Εξπρεσιονιστικά όνειρα
Ο Φραντς Κάφκα ονειρεύεται μέχρις εξαντλήσεως. Βλέπει όνειρα τρελά, που τα καταγράφει στο ημερολόγιό του και στις επιστολές που απευθύνει στον Μαξ Μπροντ, στην αδερφή του, στην πρώτη του αρραβωνιαστικιά Φελίτσε Μπάουερ, στη Μίλενα Γεσένκα. Ο γάλλος φιλόσοφος και ψυχαναλυτής Φελίξ Γκουαταρί καταγράφει όνειρα του Κάφκα και υποδεικνύει συνδέσεις με τα κείμενά του στον τόμο: «65 όνειρα του Φραντς Κάφκα και άλλα κείμενα» (μετάφραση Ευγενία Γραμματικοπούλου, Πατάκης, 2012). Πηγές έμπνευσης ή εργαλεία γραφής, τα όνειρα αυτά είναι γραμμένα με το αναγνωρίσιμο ύφος της καφκικής αγωνίας:

Ένας ταχυδρόμος μού έφερνε δύο δικά σου [της Φελίτσε] συστημένα γράμματα, ένα σε κάθε χέρι. Θεέ μου, ήταν γράμματα μαγικά! Μπορούσα να βγάζω από τους φακέλους όσα γραμμένα φύλλα ήθελα, δεν άδειαζαν ποτέ. Βρισκόμουν στη μέση μιας σκάλας και ένα ήθελα να βγάλω ό,τι απέμενε μες στους φακέλους, έπρεπε να… πετάξω στα σκαλοπάτια ό,τι είχα ήδη διαβάσει. Ολόκληρη η σκάλα είχε καλυφθεί από επάνω έως κάτω με ένα παχύ στρώμα από αυτές τις διαβασμένες σελίδες.

[Κάπου στο Βερολίνο] ανηφόριζε απότομα ένας τοίχος, που ο πατέρας μου τον σκαρφάλωσε σχεδόν χορεύοντας, τα πόδια του πετούσαν, τόσο εύκολη του ήταν η ανάβαση. Εγώ ανέβαινα με τρομακτικό κόπο, στα τέσσερα, γλιστρώντας κάθε τόσο προς τα κάτω, σαν ο τοίχος να είχε γίνει πιο απότομος κάτω από το δικό μου σώμα. Οδυνηρό ήταν ακόμα ότι ο τοίχος ήταν σκεπασμένος με ανθρώπινες ακαθαρσίες, έτσι ώστε κομμάτια από αυτές είχαν κολλήσει επάνω μου.

Ανατρεπτικές νουθεσίες
Έχει χαρακτηριστεί «μυστηριώδες φάντασμα του πορτογαλικού μεσημεριού». Ο Φερνάντο Πεσσόα, ο συγγραφέας με τα 72 πρόσωπα (ετερώνυμα) έχει αφήσει ανεξάντλητα γραπτά στοχαστικού χαρακτήρα. Στον τόμο «Ο ερημίτης του Μαύρου Βουνού. Συμβουλές, αξιώματα και τρόποι του καλώς ονειρεύεσθαι» (μετάφραση Μαρία Παπαδήμα, Νεφέλη, 2012) ευθέως ή διά του στόματος του Ερημίτη διατυπώνει αφορισμούς για τη ζωή, νουθετεί και συστήνει τρόπους για να ονειρευόμαστε ορθά:

Μην αγαπήσεις ούτε σαν πράξη ούτε σαν πρόθεση. Κάθε αγάπη είναι μια μορφή οδύνης, γιατί σημαίνει ότι θέλω να δώσω αυτό που δεν μπορώ να πάρω.
Αν μπορείς, προσευχήσου στον Θεό. Για να προσευχηθείς, δεν είναι απαραίτητο να πιστεύεις σε Αυτόν.
Το να ζεις σε μια γλυκιά και ρευστή κατάσταση άγνοιας των πραγμάτων και του εαυτού σου είναι ο μοναδικός τρόπος ζωής που ταιριάζει σε έναν σοφό και που τον ζεσταίνει.
Ζήσε τη ζωή σου. Μην αφήνεις να σε ζει αυτή. Στην αλήθεια και στο ψέμα, στην απόλαυση και στη δυστυχία, να είσαι το ίδιο σου το είναι. Αυτό μπορείς να το κάνεις μόνο ονειρευόμενος, γιατί η πραγματική ζωή σου είναι αυτή που δεν είναι δική σου αλλά των άλλων.
Δίνω καλές συμβουλές είναι προσβάλλω την ικανότητα του σφάλλειν που έδωσε στους άλλους ο Θεός.
Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος έχει αρκετές συμβουλές για τις κακοπαντρεμένες, τις οποίες διδάσκει πώς να απατούν τον σύζυγό τους με τη φαντασία τους: «Να είστε κοκότες, γεμάτες από όλους τους τρόπους διαστροφών, χωρίς να απατάτε τον σύζυγό σας, ούτε καν με το βλέμμα. Να απατάτε τον σύζυγό σας εντός σας, προδίδοντάς τον ως και στους εναγκαλισμούς σας – τι ηδονή αν μπορείτε να το κατορθώσετε».

Στοχασμοί σε τόνους ελεγειακούς
Ο Ρολάν Μπαρτ, ο γάλλος θεωρητικός που αποδελτίωσε τον έρωτα στα «Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου», στο «Ημερολόγιο πένθους 26 Οκτωβρίου 1977-15 Σεπτεμβρίου 1979» (επιμέλεια Nathalie Léger, μετάφραση Κατερίνα Σχινά, Πατάκης, 2012) καταγράφει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του μετά τον θάνατο της μητέρας του. Οι εγγραφές, λιτές και συντομότατες, είναι σπαράγματα ελεγειακών στοχασμών ενός παρατηρητή, του Μπαρτ που παρατηρεί τον πενθούντα εαυτό του. Η γλώσσα του αλλού είναι αινιγματική, κρυπτική, «τεχνική», αποστασιοποιημένη. Αλλού ανατέμνει την εμπειρία του πένθους με αυθεντική συγκίνηση:

Όπως ο έρωτας, έτσι και το πένθος πλήττει τον κόσμο και όσα ανήκουν σ’ αυτόν, με την εξωπραγματικότητα, τη φορτικότητά του. Αντιστέκομαι στον κόσμο, υποφέρω εξαιτίας όσων μου ζητάει, εξαιτίας της απαίτησής του. Ο κόσμος με καταθλίβει.

Σε ποιον θα μπορούσα να θέσω αυτή την ερώτηση (ελπίζοντας σε απάντηση); Το να μπορεί κανείς να ζει χωρίς κάποιον που αγαπούσε σημαίνει ότι τον αγαπούσε λιγότερο από όσο πίστευε;
Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Βιβλία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk