Ο καυτός Σεπτέμβρης της Ευρώπης

Αυτές τις ημέρες οι ηγέτες της ευρωζώνης γεμίζουν τις μπαταρίες τους. Οταν όμως επιστρέψουν στα καθήκοντά τους στα τέλη Αυγούστου, τα ψέματα θα τελειώσουν. Ο Σεπτέμβριος αναμένεται «καυτός» και η ατζέντα γεμάτη με κρίσιμα γεγονότα, αποφάσεις και χρονοδιαγράμματα. Αντίρροπες δυνάμεις βρίσκονται σε κίνηση, αλλά στο παρασκήνιο γίνεται πολλή δουλειά για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Αυτές τις ημέρες οι ηγέτες της ευρωζώνης γεμίζουν τις μπαταρίες τους. Οταν όμως επιστρέψουν στα καθήκοντά τους στα τέλη Αυγούστου, τα ψέματα θα τελειώσουν. Ο Σεπτέμβριος αναμένεται «καυτός» και η ατζέντα γεμάτη με κρίσιμα γεγονότα, αποφάσεις και χρονοδιαγράμματα. Αντίρροπες δυνάμεις βρίσκονται σε κίνηση, αλλά στο παρασκήνιο γίνεται πολλή δουλειά για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. «Είναι η πρώτη φορά εδώ και 10 χρόνια που ασχολούμαι με τις ευρωπαϊκές υποθέσεις που συναντώ μια τόσο δύσκολη κατάσταση. Και δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα μπορέσουμε να βρούμε τον σωστό δρόμο για να βγούμε από τη στενωπό» εκμυστηρεύεται μιλώντας στο «Βήμα» έμπειρος κοινοτικός αξιωματούχος.
Το πρόβλημα δεν επικεντρώνεται στην Ελλάδα. Στις 12 Σεπτεμβρίου το Συνταγματικό Δικαστήριο της Καρλσρούης θα αποφασίσει επί της συμβατότητας του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) με το γερμανικό Σύνταγμα. Μια αρνητική απόφαση θα τίναζε στον αέρα τα ήδη ασθενή θεμέλια μιας συνολικής ευρωπαϊκής λύσης, την οποία χαράσσουν ακόμη και στις διακοπές τους οι τεχνοκράτες της Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και της ομάδας του Χέρμαν βαν Ρομπάι, προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Η καγκελάριος Aνγκελα Μέρκελ βλέπει από το Νότιο Τιρόλο όπου παραθερίζει τον εσωτερικό πολιτικό διάλογο να έχει ανάψει. Οι κυβερνητικοί της εταίροι, οι Ελεύθεροι Δημοκράτες (FDP) και οι Χριστιανοκοινωνιστές (CSU) της Βαυαρίας, σπεκουλάρουν με την έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη, ενώ οι Σοσιαλδημοκράτες (SDP) πιέζουν την καγκελάριο να εξειδικεύσει το ευρωπαϊκό της όραμα και να δεχθεί τα ευρωομόλογα.

Την ίδια ημέρα, στις 12 Σεπτεμβρίου, οι Ολλανδοί ψηφίζουν για νέο Κοινοβούλιο και νέα κυβέρνηση, με το αποτέλεσμα προς το παρόν άδηλο και την προθυμία για περισσότερα κονδύλια σε χώρες όπως η Ελλάδα στο ναδίρ. Η κυβέρνηση του κεντροδεξιού Μαριάνο Ραχόι στην Ισπανία βασανίζεται για το αν πρέπει να προσφύγει στον προσωρινό μηχανισμό σταθερότητας (EFSF) ώστε να ανοίξει ο δρόμος προκειμένου η ΕΚΤ να παρέμβει για να μειωθούν τα spreads των ισπανικών ομολόγων. Ο Μάριο Μόντι στη Ρώμη θα το ήθελε αυτό όσο τίποτε άλλο για να μη χειροτερεύσει η δική του κατάσταση.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου, πιθανότατα στις 11 του μηνός, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει το σχέδιο για την τραπεζική ένωση. Αυτή θεωρείται απαραίτητη για τη σταθερότητα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος και οι οριστικές αποφάσεις θα κλειδώσουν μάλλον σε συνάντηση που θα έχουν προσεχώς ο Ζοζέ Μπαρόζο και ο Μάριο Ντράγκι. Η τραπεζική ένωση θα πρέπει βάσει του χρονοδιαγράμματος να εγκριθεί από τους ευρωπαίους ηγέτες στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου, ώστε να τεθεί σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2013.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο κύβος έχει ριφθεί και τον εποπτικό ρόλο θα αναλάβει η ΕΚΤ και όχι η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή (ΕΒΑ). Αυτή τη στιγμή ειδική ομάδα εντός της ΕΚΤ βάζει τις τελευταίες πινελιές στο σχέδιο με βασικό κριτήριο τη σαφή διάκριση των νομισματικών και των εποπτικών αρμοδιοτήτων της ευρωτράπεζας. Η εποπτεία θα έχει δύο επίπεδα. Οσον αφορά τα μεγάλα τραπεζικά ιδρύματα, που λειτουργούν διασυνοριακά, ο έλεγχος θα γίνεται απευθείας από τη Φραγκφούρτη. Σε ό,τι αφορά τις περιφερειακές τράπεζες, ο έλεγχος θα γίνεται από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες που στη συνέχεια θα ενημερώνουν την ΕΚΤ.
Αργότερα, η τραπεζική ένωση θα πλαισιωθεί με τις προτάσεις για την πανευρωπαϊκή εγγύηση καταθέσεων (deposit guarantee scheme) και το σχέδιο για τη διάσωση και εκκαθάριση (resolution) χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Κοινοτικές πηγές πιστεύουν ότι είναι πολύ σημαντικό να προχωρήσει η εγγύηση καταθέσεων. Ρεαλιστικές λύσεις υπάρχουν και μία εξ αυτών θα μπορούσε να είναι η χρησιμοποίηση του ESM για να χρηματοδοτηθεί. Με τον τρόπο αυτόν, εξηγούν μιλώντας στο «Βήμα» ευρωπαίοι αξιωματούχοι, θα αποφευχθεί αλλαγή Συνθηκών, καθώς θα είναι αρκετή μια τροποποίηση της Συνθήκης του ESM.
«Επιπλέον» προσθέτουν «μια τέτοια επιλογή θα άνοιγε τον δρόμο για «αμοιβαιοποίηση» (mutualization) του χρέους, αρχικά για θέματα τραπεζικής ένωσης. Πρέπει να είμαστε πραγματιστές. Πολλές χώρες, όπως π.χ. η Γερμανία, διατυπώνουν πολύ φιλόδοξες ιδέες για τη δημοσιονομική και την πολιτική ένωση. Οφείλουμε να καταλάβουμε ότι πρέπει να είμαστε συγκεκριμένοι και ότι αυτές οι ιδέες απαιτούν χρόνο τον οποίο δεν διαθέτουμε εν αφθονία» καταλήγουν.
Ισως η σημαντικότερη εξέλιξη των τελευταίων ημερών να είναι η θεμελιώδης αλλαγή πολιτικής της ΕΚΤ. Στις Βρυξέλλες, ο συμβιβασμός που επετεύχθη μεταξύ του κ. Ντράγκι και του προέδρου της Bundesbank Γενς Βάιντμαν θεωρείται πολύ σημαντικός, παρά την κριτική που άσκησε ο διεθνής, κυρίως ο αγγλοσαξονικός, Τύπος.
Η αποστροφή Ντράγκι πως η ΕΚΤ «θα κάνει ό,τι χρειαστεί, εντός της εντολής της» για να διασώσει την ευρωζώνη γέννησε υπερβολικές προσδοκίες. Ωστόσο, «πρέπει όλοι να καταλάβουν ότι δεν μπορούσε να αποξενωθεί η Bundesbank» τονίζει κοινοτική πηγή. «Μια μαζική αγορά ισπανικών και μελλοντικά ιταλικών ομολόγων χωρίς εγγυήσεις θα δημιουργούσε ρήγμα στο Εκτελεστικό Συμβούλιο της ΕΚΤ και αυτό κανείς δεν θα το ήθελε» προσθέτει.
Αναζητήθηκε λοιπόν ένας συμβιβασμός. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Βήματος», για την εξεύρεσή του ενεπλάκησαν από την πλευρά της ΕΚΤ ο Γερμανός Γεργκ Ασμουσεν και ο Γάλλος Μπενουά Κερέ. Στην προσπάθεια συνέβαλε επίσης ο Αυστριακός Τόμας Βίζερ, επικεφαλής του Euro-Working Group, ο Νικόλαους Μέγερ-Λάντρουτ, σύμβουλος επί ευρωπαϊκών θεμάτων της καγκελαρίου Μέρκελ, και ο Τόμας Στέφεν, υψηλόβαθμος αξιωματούχος του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών και συνεργάτης του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.
Ο συμβιβασμός είναι απλός. Μια χώρα που ταλαιπωρείται για τον δανεισμό της από υψηλά επιτόκια θα μπορεί να προσφεύγει στον μηχανισμό σταθερότητας (EFSF/ESM) ζητώντας του να επέμβει στην πρωτογενή αγορά ομολόγων. Το αντίτιμο θα είναι ότι η προσφυγή θα συνοδεύεται από ένα πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής. Εφόσον αυτό συμβεί, τότε η ΕΚΤ θα μπορεί παράλληλα να επέμβει στη δευτερογενή αγορά ομολόγων, δημιουργώντας ένα ισχυρό «πακέτο πυρόσβεσης». Το μόνο αρνητικό σημείο της συμφωνίας είναι ότι η ΕΚΤ θα μπορεί να αγοράζει βραχυπρόθεσμα ομόλογα, αλλά έπρεπε να γίνει μια αρχή.
Η λύση βρέθηκε με το βλέμμα στην Ισπανία. Η κυβέρνηση Ραχόι είναι πολύ διστακτική να προσφύγει στον EFSF για να ζητήσει την παρέμβασή του στην αγορά ομολόγων. Ενημερωμένες πηγές εξηγούν ότι «υπάρχουν αρκετοί λόγοι για αυτό. Κατ’ αρχήν, φοβάται ότι μετά η ΕΚΤ ίσως να μην αρθεί στο ύψος των περιστάσεων. Επιπλέον, το φάσμα μιας «τρόικας» δεν είναι ό,τι καλύτερο για τον ισπανό πρωθυπουργό με την κοινωνία σε αναστάτωση. Τέλος, η Ισπανία έχει καλύψει το μεγαλύτερο μέρος των χρηματοδοτικών της αναγκών ως το τέλος του έτους». Πράγματι, η Μαδρίτη θα πρέπει να βγει στις αγορές για να βρει περίπου 50 δισ. ευρώ ως τον Δεκέμβριο του 2012. Το ποσό δεν είναι μεγάλο, αλλά με τα επιτόκια να κινούνται στο επίπεδο του 7% θα μπορούσαν να δημιουργηθούν επιπλοκές.

Προβληματισμοί και ελπίδες

«Ο Σαμαράς δείχνει πολύ αποφασιστικός»
Μπορεί ο μεγάλος φόβος των Ευρωπαίων να είναι μήπως οι φλόγες της κρίσης τυλίξουν τη Ρώμη και τη Μαδρίτη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν τους απασχολούν οι εξελίξεις στην Αθήνα. Οι ελεγκτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που πρόσφατα επέστρεψαν στις Βρυξέλλες από την Ελλάδα, μετέφεραν σε συνομιλητές τους τη θετική εντύπωση που απεκόμισαν από τη στάση τόσο του πρωθυπουργού κ. Αντ. Σαμαρά όσο και του υπουργού Οικονομικών κ. Ι. Στουρνάρα. «Εμφανίζονται αποφασισμένοι να προχωρήσουν στα αναγκαία βήματα» τόνιζαν χαρακτηριστικά.
Τα ερωτήματα βέβαια είναι μεγάλα. Ο «άγνωστος Χ» που χρήζει άμεσης απάντησης είναι αν θα απαιτηθεί επιπλέον χρηματοδότηση σε περίπτωση που αποφασιστεί επιμήκυνση του ελληνικού προγράμματος προσαρμογής. Αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι υπάρχει διάσταση απόψεων ανάμεσα στους Ευρωπαίους και στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Οι σκέψεις του Ταμείου για πιθανή ανάγκη «κουρέματος» των δανείων του επίσημου τομέα (OSI) είναι προς το παρόν δύσκολο να γίνουν δεκτές στην ευρωζώνη. Εκτιμάται, αντίθετα, ότι ίσως να μπορούσε να υπάρξει επιμήκυνση πέραν του 2014 χωρίς νέα κονδύλια. «Μελετάμε πυρετωδώς τα νούμερα. Τα πάντα θα κριθούν από την έκθεση της τρόικας» σχολιάζουν χαρακτηριστικά κοινοτικοί κύκλοι.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτική
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk