Ενα οδοιπορικό στο Ισραήλ

Η πρώτη εντύπωση είναι πως θα μιλήσεις με έναν πολύ ευγενικό, καλοκάγαθο εξηντάρη. Ο δρ Ελάι Καρμόν, σύμβουλος του υπουργείου Αμυνας του Ισραήλ και στέλεχος του Ινστιτούτου Διεθνούς Πολιτικής για την Αντιμετώπιση της Τρομοκρατίας (ICT), είναι γλυκομίλητος. Μόλις του ζητήσεις να φωτογραφηθεί, θα σηκωθεί, θα γυρίσει ανάποδα ένα κάδρο με τη φωτογραφία των παιδιών του και μόνο τότε θα σε αφήσει. Η βιβλιοθήκη του γεμάτη βιβλία με αποκλειστικό θέμα την τρομοκρατία και κάποιες κούκλες: ο Μπιν Λάντεν η μεγαλύτερη, ο Σαντάμ και ο Αραφάτ λίγο μικρότερες. Οταν μιλάει για την τρομοκρατία, χάνει τη γλυκύτητά του.

Ποια είναι η γνώμη σας για την απειλή που υπάρχει από το Ιράν για πυρηνική επίθεση εναντίον του Ισραήλ; «Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει αληθινή απειλή πυρηνικής επίθεσης καθώς ακόμη δεν έχουν τη βόμβα. Οι ιρανοί ηγέτες έχουν πει ότι πρέπει να καταστρέψουν το Ισραήλ. Το είπαν οι δύο ηγέτες τους, τα λόγια τους είναι καταγεγραμμένα. Αν αποκτήσουν το πυρηνικό όπλο, τότε μπορούν να είναι πολύ πιο επιθετικοί».

Το Ισραήλ θα προσπαθήσει να αποτρέψει το Ιράν από τη δημιουργία πυρηνικών όπλων; «Το Ισραήλ δεν ενδιαφέρεται να είναι ο κυρίαρχος παίκτης σε αυτό το παιχνίδι. Είναι απλώς μία από τις απειλούμενες χώρες, όπως είναι και η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν. Οι ΗΠΑ δεν είναι σύμμαχοι μόνο με το Ισραήλ, αλλά και με το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία από όπου παίρνουν πετρέλαιο. Επομένως θα πρέπει να δράσουν. Ομως εξαιτίας του Ιράκ και του Αφγανιστάν φοβούνται. Ετσι, σε περίπτωση που δεν υπάρξει λύση, το Ισραήλ δεν θα έχει άλλη επιλογή».

Αλλη επιλογή από ποια; «Από το να δράσει ίσως. Δεν ξέρω».

Να επιτεθεί στις όποιες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν; «Να καταστρέψει την πυρηνική υποδομή τους. Οχι ολόκληρη, αφού αυτό είναι πολύ δύσκολο, αλλά τρία-τέσσερα συγκεκριμένα σημεία όπου υπάρχουν οι πιο σημαντικές εγκαταστάσεις, όπως για παράδειγμα στη Νατάνζ στο Ισφαχάν. Αν καταστρέψεις αυτές, μπορεί να τους πάρει τουλάχιστον πέντε-έξι χρόνια για να τις ξαναχτίσουν. Πριν από πέντε ημέρες ήμουν σε ένα συνέδριο στο εξωτερικό. Το θέμα ήταν ποιες θα ήταν οι συνέπειες μιας τέτοιας επίθεσης για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Κατά τη γνώμη μου, θα χρειαστούν πάνω από πέντε χρόνια επειδή η ανακατασκευή είναι χρονοβόρα και μετά τον βομβαρδισμό κανένας δεν θα δώσει εύκολα στους Ιρανούς τα υλικά που χρειάζονται για την ανακατασκευή».

Γνωρίζετε πραγματικά σε ποιο στάδιο βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν τώρα; «Βασίζομαι σε αυτά που βλέπω ότι έχουν κάνει τα τελευταία 20 χρόνια και στις αξιολογήσεις των ειδικών στην ατομική ενέργεια. Τα τελευταία δύο-τρία χρόνια είναι ξεκάθαρο ότι οι Ιρανοί δουλεύουν πάνω σε ένα πολύ μεγάλο σχέδιο και αναβαθμίζονται διαρκώς».

Αυτή η σκέψη είναι η κυρίαρχη στον πολιτικό κόσμο του Ισραήλ; «Οχι. Υπάρχουν διαφορετικές αξιολογήσεις και πολιτικές απόψεις. Ομως δεν υπάρχουν καθόλου αντίθετες απόψεις στο ότι θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε σαν τελευταίο καταφύγιο τη στρατιωτική λύση».

Προφανώς, όμως, αν δεν λειτουργήσει η διπλωματία, θα αναλάβετε στρατιωτική δράση. «Αν τίποτε δεν τους σταματήσει και γίνει ξεκάθαρο ότι μια στρατιωτική λύση είναι η μοναδική, τότε θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Η μόνη διαφορά απόψεων είναι στο πότε θα έρθει η ώρα της κόκκινης γραμμής, της “ζώνης ανοσίας”. Τη στιγμή, δηλαδή, που το Ιράν θα είναι ήδη άνοσο από μια δική μας επίθεση καθώς θα έχει ήδη τη βόμβα».

Εσείς τι άποψη έχετε; «Μερικοί πολιτικοί λένε: “Μέχρι τη στιγμή που θα πουν ότι είναι έτοιμοι να τοποθετήσουν τη βόμβα στον πύραυλο ή να φτιάξουν τη βόμβα με τον πυροκροτητή”. Αν αυτή είναι η αμερικανική θέση, και προφανώς αυτή είναι η “κόκκινη γραμμή” τους, τότε θα είναι λιγάκι αργά να επιτεθούμε. Το Ισραήλ λέει ότι η κόκκινη γραμμή είναι προτού αποκτήσουν την τεχνολογία για να το κάνουν. Αλλιώς θα έχουμε χάσει το τρένο».

Μήπως έχετε παραιτηθεί των διπλωματικών οδών; «Οχι, όχι. Απεναντίας. Το Ισραήλ λέει ότι πρώτα απ’ όλα πρέπει να επιβάλουμε περισσότερες κυρώσεις, πολύ έντονες και να εφαρμοστούν από πολλές χώρες. Για παράδειγμα, τη Γερμανία. Αν και είναι μία από τις χώρες που μιλούν και δρουν εναντίον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, τα δύο τελευταία χρόνια οι Γερμανοί έχουν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν περισσότερο από ποτέ».

Αρα συνεχίζει να προέχει η διπλωματία. «Ακριβώς. Κυρώσεις, όσο το δυνατόν περισσότερο διπλωματική απομόνωση, και απειλή στρατιωτικής παρέμβασης».

Για το Ισραήλ θα είναι «καλά νέα» η πτώση του συριακού καθεστώτος;

«Ετσι πιστεύω. Καλά νέα σε στρατηγικό επίπεδο, αλλά και σε ανθρώπινο, τουλάχιστον στην αρχή».

Αποδέχεστε ποτέ τα λάθη σας ως Ισραήλ; «Φυσικά. Εγώ κρατάω κριτική στάση απέναντι στην κυβέρνησή μας για στρατηγικά λάθη. Για το παλαιστινιακό ζήτημα φέρ’ ειπείν, λέω ότι η κυβέρνησή μας δεν έχει δώσει τόσο δέλεαρ όσο θα έπρεπε και έχει χρησιμοποιήσει το μαστίγιο σε λάθος σημεία τη λάθος στιγμή. Μερικές φορές οι πολιτικοί δεν είχαν το θάρρος να αναλάβουν δράση. Υποστηρίζω την ιδέα των δύο κρατών, αλλά από την άλλη, αν δείτε σήμερα την παλαιστινιακή ηγεσία, δεν είναι συνεταίρος».

Ο Πολ Χίρσον, διπλωμάτης στο υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ, συμφωνεί απόλυτα με τις απόψεις του δρος Ελάι Καρμόν σχετικά με την επικείμενη επίθεση στο Ιράν. Για την ακρίβεια, προτού απαντήσει με παρόμοια λόγια, μας είπε: «Ο,τι σας είπε ο κ. Καρμόν ισχύει…».

Σχετικά με το Ιράν τι έχετε να πείτε; «Ας κάνουμε μια υπόθεση. Αν το Ισραήλ δεν υπήρχε ποτέ στον χάρτη και ρίχναμε μια ματιά στο τι συμβαίνει με το Ιράν, τότε πάλι θα έπρεπε να ανησυχούμε για μερικά πράγματα, όπως για ένα πυρηνικό ατύχημα. Εχουμε δει ατυχήματα σε όλον τον κόσμο και σε χώρες οι οποίες είναι πολύ εξελιγμένες. Προσωπικά, αισθάνομαι πολύ πιο άνετα να έχουν οι Γάλλοι αυτή την τεχνολογία παρά οι Ιρανοί. Θα έπρεπε, επίσης, να ανησυχούμε σχετικά με την πιθανή πυρηνική εμπορευματοποίηση, και τότε θα συζητούσαμε για το ποιος θα μπορούσε να αγοράσει τέτοιου είδους τεχνολογία. Επίσης, για την πιθανή μεταφορά της από κάποιο κράτος σε μια οργάνωση. Στην περίπτωσή μας είναι η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, αλλά υπάρχουν πολλές οργανώσεις ανά τον κόσμο. Μπορείτε να φανταστείτε να παίρνουν στα χέρια τους μια τέτοια τεχνολογία; Θα βρισκόμασταν απέναντι σε μια σχολή σκέψης η οποία θα είχε αναγάγει την αυτοκτονία σε λατρεία του θανάτου. Αν τώρα ξαναβάλουμε το Ισραήλ στον χάρτη, υπάρχουν δύο ακραίες πιθανότητες. Η κακή είναι ότι πράγματι θα μας βομβαρδίσουν με πυρηνικά και η καλή ότι κάτω από αυτή την απειλή θα σταματήσει εντελώς η ανάπτυξη σε όλη την περιοχή».

Υπήρξε, όμως, πολύ γρήγορη αντίδραση της Δύσης στη Λιβύη, ενώ στη Συρία η αντίδραση μοιάζει να έχει αργήσει πάρα πολύ. Τι παιχνίδι παίζεται εκεί; «Στη θεωρία των παιγνίων λένε ότι “αν δεν υπάρχει δίλημμα, δεν υπάρχει παιχνίδι”. Εδώ, βέβαια, δεν είναι πραγματικό παιχνίδι, γιατί αφορά ζωές χιλιάδων ανθρώπων. Στις διεθνείς σχέσεις, και πιο πολύ στη Δύση, έχει γίνει πολύ δημοφιλές αυτό που λέμε R2P– Responsibility to Protect – (σ.σ.: ευθύνη για την προστασία). Στο φάσμα μιας επερχόμενης σφαγής, ενός λαού από τους ηγέτες του, εμείς, η διεθνής κοινότητα δηλαδή, έχουμε ευθύνη να τον προστατέψουμε. Με βάση αυτό έγινε η επέμβαση στη Λιβύη. Το Ισραήλ δεν είχε εμπλοκή. Είχαν η Αμερική, η Γαλλία και η Βρετανία. Εδώ βρίσκεται το δίλημμα σχετικά με τη Συρία. Βλέπουμε ολόκληρο τον πληθυσμό εκεί να αναλαμβάνει την ευθύνη. Οσο περισσότερο παρέμβουμε τόσο λιγότερο τους επιτρέπουμε να αναλάβουν την ευθύνη για τον εαυτό τους. Αλλά τελικά πρόκειται απλώς να μείνουμε άπραγοι μέχρι να σφαγιαστούν 10.000-15.000 άνθρωποι; Οχι. Απλώς το ρολόι χτυπάει λιγάκι πιο αργά στη Μέση Ανατολή».

Βρίσκεστε στο κέντρο της διαμάχης με τους Παλαιστινίους, η οποία δημιουργεί πρόβλημα σε ολόκληρη την περιοχή. «Η άποψη ότι η ισραηλινοπαλαιστινιακή διαμάχη είναι το κεντρικό ζήτημα και ότι η επίλυσή του θα επιφέρει ειρήνη και αρμονία στην περιοχή είναι μια λάθος άποψη. Είναι ένα πολύ σημαντικό θέμα και για εμάς και για τους Παλαιστινίους, αλλά αυτό δεν είναι το κεντρικό πρόβλημα. Το κύριο θέμα εδώ στη Μέση Ανατολή είναι διαφορετικό. Είναι μια ιστορικά μακροχρόνια και ιδιαίτερα επικίνδυνη σχέση μεταξύ διαφόρων κρατών της περιοχής. Ιράν, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος, σουνίτες, σιίτες και πολλοί ακόμη εμπλέκονται σε όλη αυτή τη μακροχρόνια διαμάχη».

Πιστεύετε ότι κάποια μέρα θα υπάρξει μια Μέση Ανατολή χωρίς διαμάχες; «Φιλοσοφικά λέω “ναι”, αλλά αυτό είναι επειδή είμαι αισιόδοξος άνθρωπος. Ξέρετε, ως εβραϊκός λαός, αστειευόμαστε με αυτό: “Το παρελθόν ήταν πάντα τρομερό και το μέλλον πρόκειται να είναι υπέροχο”. Ας είμαστε ρεαλιστές. Η ενδεχόμενη σύγκρουση υπήρχε πάντα. Ειλικρινά πιστεύω, επειδή είναι για το αμοιβαίο συμφέρον και όφελός μας, ότι θα φτάσουμε σε ένα πλαίσιο συνεργασίας, όπου μπορεί να μην είμαστε οι καλύτεροι φίλοι, αλλά θα συνεργαζόμαστε. Δεν θα πολεμάμε, διότι καταλαβαίνουμε ότι αυτό μας βολεύει».

Ο Εχούντ Γκαζίντ είναι καθηγητής Νανοτεχνολογίας, επικεφαλής επιστήμονας στο υπουργείο Επιστήμων και Τεχνολογίας του Ισραήλ. Δεν μίλησε μόνο για τεχνολογία, όμως, αλλά και για την κοινωνία, τη γεωπολιτική, για τις σχέσεις του Ισραήλ με την Ελλάδα και της χώρας μας με την Τουρκία.

Αυτές τις λίγες ημέρες που είμαστε στο Ισραήλ, δεν μας φάνηκε τόσο συντηρητική κοινωνία. «Το Ισραήλ θεωρούνταν μια κλειστή, συντηρητική θρησκευτική κοινωνία. Ομως σκεφτείτε ότι έστειλε μια τρανσέξουαλ τραγουδίστρια στn Εurovision το 1998 και μετά τη νίκη της την περίμεναν κυβερνητικοί επίσημοι. Επίσης, είχαν θεσμοθετηθεί τα δικαιώματα των γκέι και η ελευθερία της έκφρασης πολύ πριν από άλλες χώρες. Το Ισραήλ είναι μια ανοιχτή κοινωνία».

Εσείς, όμως, έχετε σχέση με την τεχνολογία και την ανάπτυξη. «Το Ισραήλ είναι ένα “start-up nation” και είναι σημαντικό για μια τόσο μικρή χώρα να έχει και βασική και εφαρμοσμένη επιστήμη. Είναι, επίσης, από τους ηγέτες παγκοσμίως σε πολλές επιστημονικές κατακτήσεις και πατέντες. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι το Ισραήλ γεωπολιτικά είναι ένα νησί. Βέβαια, τώρα έχουμε συμφωνία ειρήνης με την Ιορδανία και την Αίγυπτο, όμως στο παρελθόν για να επιτύχουμε οτιδήποτε έπρεπε πρώτα να εγκαθιδρύσουμε τη σωστή υποδομή, το ακαδημαϊκό σύστημα και το σωστό οικοσύστημα για μια τέτοια start-up κοινωνία».

Πού πρέπει να ρίξει το βάρος ένα κράτος που θέλει να γίνει start-up nation; «Το νέο κράτος του Ισραήλ τη δεκαετία του ’50 αποφάσισε ότι η γεωργία είναι το πιο βασικό θέμα. Ετσι υπήρξε επένδυση στα πανεπιστήμια, στους οργανισμούς έρευνας, και τώρα πλέον γίνεται εξαγωγή γεωργικής τεχνολογίας. Ο λόγος για τον οποίο είχαμε τη δυνατότητα να το καταφέρουμε ήταν η εισροή επιστημόνων, γιατρών, μηχανικών κτλ., μεταναστών από την πρώην Σοβιετική Ενωση. Ευνόησε η όλη πολιτική κατάσταση σε συνδυασμό με την κυβερνητική υποστήριξη».

Μετά τη συνεργασία σας με την Κύπρο στην ΑΟΖ, θα συνεργαστείτε και με την Ελλάδα; «Αισθανόμαστε πολύ κοντά στην Ελλάδα, όπως και στην Κύπρο, και θα ήμασταν παραπάνω από χαρούμενοι να συνεργαστούμε με κάθε δυνατό τρόπο. Οι οδηγίες που πήραμε σε πολιτικό επίπεδο είναι να έχουμε την Ελλάδα και την Κύπρο σαν συνεργάτες, και αυτή είναι προτεραιότητα. Νομίζω ότι το Ισραήλ θα πρέπει να είναι ένα μέρος αυτού του μεσογειακού κόσμου. Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σε αυτά τα ζητήματα. Αλλά να θυμίσω ότι δεν είμαι πολιτικό πρόσωπο…».

«Το Ισραήλ έχει ως προτεραιότητα να είναι συνεργάτης με την Ελλάδα στην ελληνική ΑΟΖ». Αυτό μπορεί να είναι τίτλος; «Ναι, αυτό μπορεί να είναι τίτλος».

Τι λέτε για τα προβλήματα που ίσως προκύψουν με την Τουρκία; Το Ισραήλ θα πρέπει να έχει καλή σχέση και με τις δύο χώρες και δεν νομίζω ότι υπάρχει λόγος να μη συμβεί αυτό. Ξέρω ότι η κατάσταση μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας είναι σε πολύ καλύτερο σημείο απ’ ό,τι στο παρελθόν».

Πιστεύετε ότι τώρα είναι ο σωστός χρόνος να συνεργαστούν η Ελλάδα και το Ισραήλ; «Δεν είναι ο ρόλος μου να αποφασίζω για αυτά τα πράγματα, αλλά νομίζω ότι υπάρχει αμοιβαίο συμφέρον και για τις δύο χώρες. Είμαστε γείτονες και έχουμε κοινά συμφέροντα στην περιοχή».

Οταν φτάνεις στο ισραήλ μια Κυριακή πρωί, η πρώτη έκπληξη δεν έρχεται από τα μέτρα ασφαλείας, από το πόσο λίγο απέχει από την Ελλάδα – μόλις μιάμιση ώρα πτήση – oύτε από το πόσο πολύ θυμίζει η χώρα αυτή το ελληνικό τοπίο. Το πρώτο σοκ είναι ότι η Κυριακή είναι η πρώτη εργάσιμη ημέρα της εβδομάδας. Λίγο αργότερα, όμως, καταλαβαίνεις ότι αυτό είναι το λιγότερο.

Ο όρος «start-up» δεν μεταφράζεται εύκολα στα ελληνικά. Σε ελεύθερη απόδοση, είναι οι εταιρείες φορέων νέων επιχειρηματικών ιδεών. Οι περισσότερες ιδέες έχουν υψηλό επίπεδο ρίσκου/απόδοσης και υψηλή επεκτασιμότητα. Είναι μια λέξη της μόδας, ειδικά στην Ελλάδα της κρίσης, όπου η ανάγκη νέας, υγιούς επιχειρηματικότητας είναι επιτακτική. Στο Ισραήλ υποστηρίζουν ότι έχουν δημιουργήσει την πρώτη «χώρα start-up». Οι αριθμοί τούς δικαιώνουν. Το Ισραήλ, ένα κράτος 64 ετών (ιδρύθηκε το 1948), με πληθυσμό 7,1 εκατομμύρια κατοίκους, έχει καταφέρει το επίτευγμα ρεκόρ: 63 εταιρείες του βρίσκονται στο χρηματιστήριο του NASDAQ. Εχει υψηλό ρυθμό ανάπτυξης και προωθεί την καινοτομία. Ακόμη και τα μειονεκτήματά της, όπως η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία (3ετής για τους άνδρες, 2ετής για τις γυναίκες), η χώρα τα έχει μετατρέψει σε πλεονεκτήματα, καθώς συγκεκριμένες στρατιωτικές μονάδες λειτουργούν και ως κέντρα εκπαίδευσης. Πώς γίνεται όλο αυτό; Υπάρχουν συγκεκριμένα παραδείγματα που δίνουν απαντήσεις.

Μια χώρα start-up

Χαμένη μέσα στην έρημο του Ισραήλ, 150 χιλιόμετρα έξω από το Τελ Αβίβ βρίσκεται η εταιρεία Rotem, που στα εβραϊκά σημαίνει «μικρός θάμνος που ανθεί στην έρημο». Η Rotem είναι μια εταιρεία η οποία χρηματοδοτείται αποκλειστικά από την ισραηλινή κυβέρνηση και κάνει το εξής «απλό»: καλεί κάθε εταιρεία ή ιδιώτη ο όποιος έχει μια πρωτότυπη ιδέα που θέλει να ξέρει αν μπορεί να εφαρμοστεί ή την εφαρμόζει ήδη και θέλει να την εξελίξει. Εκεί, προσφέρει στους επίδοξους επιχειρηματίες εξειδικευμένους επιστήμονες ανάλογα με το αντικείμενο της ιδέας τους. Αυτοί οι επιστημονικοί συνεργάτες συνεδριάζουν, αξιολογούν την ιδέα και καταλήγουν στο πόρισμα: είτε την απορρίπτουν είτε την εξελίσσουν. «Δεχόμαστε περίπου 100 προτάσεις τον χρόνο από ιδιώτες και εταιρείες, και από αυτές προχωρούμε περίπου τις 30» δηλώνει μέσα στο γραφείο του ο επιστημονικός διευθυντής της εταιρείας, Ντοβ Μπάρακ. Για να φτάσει κανείς στα ενδότερα της εταιρείας, πρέπει να περάσει από έναν εξονυχιστικό έλεγχο οπλισμένων φρουρών με το δάχτυλο στη σκανδάλη και να υπογράψει ένα συμβόλαιο στο οποίο αναγράφονται οι ρητές υποχρεώσεις του όσο βρίσκεται στο κτίριο.

Και αν κάποια ιδέα απαιτεί ειδικές, δύσκολες συνθήκες για να υλοποιηθεί, τι γίνεται; Ο ενδιαφερόμενος θα έχει ταξιδέψει ως την έρημο χωρίς λόγο; «Φυσικά όχι» απαντά ο διευθυντής. «Αν η εφαρμογή της ιδέας του απαιτεί γη, του την παρέχουμε δωρεάν όσο τη χρειάζεται. Εχουμε αρκετή» λέει Μπάρακ δείχνοντας από το παράθυρο το απέραντο μπεζ. «Αν, πάλι, χρειάζεται εργατικά χέρια, τα βρίσκουμε από τα δύο κοντινά χωριά, δίνοντας εργασία στους κατοίκους». Καθώς, όμως, όλα τα προγράμματα είναι διαφορετικά και μακροχρόνια, έχει υπολογιστεί το κέρδος από όλο αυτό; «Οι Ισραηλινοί έχουμε τη φήμη, και όχι άδικα, ότι ιδρύουμε κερδοφόρες επιχειρήσεις. Εμείς μάλλον είμαστε η μόνη ισραηλινή επιχείρηση που χάνει λεφτά. Αλλά το κέρδος για το Ισραήλ από την ανάπτυξη και την προώθηση όλων αυτών των ιδεών είναι πολύ μεγάλο μακροπρόθεσμα. Αυτό είναι ολοφάνερο. Αλλωστε, αυτή πρέπει να είναι η λογική ενός “start-up nation”». Πράγματι, το Ισραήλ διαθέτει την υψηλότερη αναλογία εταιρειών σε σχέση με τον πληθυσμό του. Τα πεδία για τα οποία δέχεται ιδέες και με τα οποία ασχολείται η Rοtem αφορούν σχεδόν τα πάντα: ιατρική, ενεργειακά θέματα, ηλιακή ενέργεια, ραδιενέργεια, βιολογία και αγροτική ανάπτυξη.

Στο πίσω μέρος του κτιρίου, μέσα στην αποπνικτική ζέστη της ερήμου, σε απόσταση 500 μέτρων, βρίσκεται το κομμάτι γης που η εταιρεία έχει παραχωρήσει σε ιδιώτες βιολόγους επιστήμονες οι οποίοι αναπτύσσουν μια παγκόσμια πατέντα δημιουργίας φθηνής βιοενεργείας από το πλαγκτόν. Παραδόξως, η φωτογράφιση του πρότζεκτ επιτρεπόταν. Η υπεύθυνη βιολόγος εξήγησε γιατί: «Ακόμη και να το δει κάποιος γνώστης, κάποιος που θα ήθελε να το αντιγράψει, τώρα πλέον δεν έχει σημασία. Χρειάζεται πολύ χρόνο για να φτάσει σε κάποιο αποτέλεσμα και εμείς είμαστε σχεδόν στο τέλος».

Μια αταξική κοινωνία

Λίγα χιλιόμετρα μακριά από την έρημο, εκεί όπου αρχίζουν τα σπίτια κοντά στο Τελ Αβίβ, η ειδυλλιακή εικόνα της οργανωμένης χώρας «start-up» δέχεται μια ρωγμή. Μια διαδήλωση βεδουίνων, οι οποίοι έπαιζαν ταμπούρλα και χόρευαν, είχε κλείσει τον δρόμο. Διαμαρτύρονταν για να τους παραχωρηθεί δωρεάν ένα κομμάτι γης στα όρια της ερήμου. Δεν υπήρξε βίαιη καταστολή.

Η πρώτη εντύπωση που αποκομίζει ο επισκέπτης για το Ισραήλ είναι ότι πρόκειται για μια αταξική κοινωνία – μολονότι δεν είναι. Προφανώς και υπάρχουν οικονομικές διαβαθμίσεις. Ομως είναι σχεδόν αδύνατο να διακρίνεις δύο Ισραηλινούς, ακόμη και αν τους χωρίζει η μεγαλύτερη οικονομική απόσταση. Πρώτον, επειδή θεωρείται κακόγουστο να επιδεικνύεται ο πλούτος. Και, δεύτερον, λόγω των πολλών δημόσιων χώρων οι οποίοι χρησιμοποιούνται αδιακρίτως και διαρκώς από όλους τους κατοίκους. Ενας συνδυασμός σεμνότητας και δημοκρατικής κατανομής του πλούτου επικρατεί στη χώρα.

Ολοι φανταζόμαστε ίσως, για ευνόητους λόγους, ότι το Ισραήλ δεν είναι δυνατό να έχει παράνομους μετανάστες. Ωστόσο έχει. Το μεγάλο πρόβλημα τον τελευταίο χρόνο για τους κατοίκους του Τελ Αβίβ είναι οι λαθρομετανάστες από το Σουδάν. Κοιμούνται σε δύο μεγάλες πλατείες της πόλης. Εκεί, τα πρωινά, κάθονται στην άκρη της πλατείας και περιμένουν να περάσει κάποιος Ισραηλινός για να τους πάρει για δουλειά. Επειδή όμως δεν υπάρχει ιδιαίτερο πρόβλημα ανεργίας, οι Ισραηλινοί δεν φαίνεται να ενοχλούνται. Αστεγοι δεν υπήρχαν πουθενά…

Ανακυκλώνοντας σκουπίδια

Η σύγκριση των ελληνικών προβλημάτων με τα αντίστοιχα σε όλον τον κόσμο είναι αναπόφευκτη. Ακόμη και αν έχουν χαθεί πίσω από την οικονομική κρίση, η συγκομιδή και η διαχείριση των σκουπιδιών είναι ένα έντονο πρόβλημα για την Ελλάδα. Οι Ισραηλινοί φαίνεται να έχουν κάποιες λύσεις. Μόλις 2,5 χιλιόμετρα έξω από το Τελ Αβίβ βρίσκεται το μεγαλύτερο οικολογικό πάρκο του Ισραήλ. Εκεί εφαρμόζεται από την ιδιωτική εταιρεία Αrrow μια νέα τεχνική. «Η πατέντα έχει κερδίσει διαγωνισμό διαχείρισης απορριμμάτων του Λος Αντζελες, του Σίδνεϊ και του Πεκίνου» εξηγεί ο Μπεν Αμί, συνιδιοκτήτης της εταιρείας. «Η πώληση της πατέντας μας στο εξωτερικό είναι αυτή που μας αποφέρει χρήματα, γιατί εδώ στο Ισραήλ κάθε χρόνο προσπαθούν να μας μειώσουν τις τιμές από τα έργα που αναλαμβάνουμε. Ετσι είμαστε εμείς οι εβραίοι» αστειεύεται.

Η ιστορία της διαχείρισης σκουπιδιών στο Τελ Αβίβ ήταν τόσο ταραχώδης όσο σε κάθε άλλο σημείο του κόσμου. Οταν, έπειτα από διαμαρτυρίες των κατοίκων της πόλης, η χωματερή αποφασίστηκε να δοθεί στην Arrow και εφαρμόστηκε το σύστημα, οι αντιδράσεις σταμάτησαν. Φτάνοντας εκεί, δεν μπορούσαμε να φανταστούμε πώς είναι δυνατό να έχει κάποιο ενδιαφέρον η ανάλυση για το πώς γίνεται η επεξεργασία απορριμμάτων. Η περιήγηση, όμως, ήταν εντυπωσιακή. «Και να φανταστείτε ότι οι κάτοικοι του Τελ Αβίβ είναι όπως όλοι οι μεσογειακοί λαοί. Οι περισσότεροι πετάνε στον ίδιο κάδο όλων των ειδών τα σκουπίδια. Και εμείς τα ξεχωρίζουμε με απόλυτη επιτυχία, χωρίς να παρεμβαίνει ανθρώπινο χέρι. Στο τέλος, χρησιμοποιώντας κάποια από αυτά τα υλικά, εκεί στους μεγάλους κυλίνδρους που βλέπετε, παράγουμε το δικό μας φθηνό ηλεκτρικό ρεύμα, το οποίο πουλάμε στην κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού». Μετά τις τεχνικές λεπτομέρειες – και με αφορμή το «ελληνικό πρόβλημα» – ακολούθησε ο φιλοσοφικός στοχασμός από τον υπεύθυνο της εταιρείας: «Εγώ που διαχειρίζομαι σκουπίδια, σας λέω ότι όλα στη ζωή είναι κύκλος και σημασία έχει το πώς θα διαχειριστείς την κατάσταση όταν νιώθεις ότι είσαι στα σκουπίδια».

Οι ασθενείς που παίζουν θέατρο

Μετά τα σκουπίδια, ακολούθησε η ιατρική. Το Ιατρικό Κέντρο Sheba, ένα από τα μεγαλύτερα του Ισραήλ, είναι διαφορετικό από τα περισσότερα νοσοκομεία. Και αυτό επειδή οι ηθοποιοί μπλέκονται με τους γιατρούς σε ένα περίεργο παιχνίδι προσομοίωσης. Ο γιατρός Αμιτάι Ζιβ, πρώην πιλότος της πολεμικής αεροπορίας του Ισραήλ, ο οποίος έχει πάρει μέρος και στους δύο πολέμους του Λιβάνου, σκέφθηκε να μεταφέρει την τεχνική της προσομοίωσης σε όλο το φάσμα της ιατρικής επιστήμης.

Οι γιατροί και το νοσηλευτικό προσωπικό, με τη βοήθεια ηθοποιών, εκπαιδεύονται σε όλες τις πιθανές συνθήκες που μπορεί να αντιμετωπίσουν όταν αργότερα πιάσουν δουλειά. «Τα λάθη που συμβαίνουν μέσα στα νοσοκομεία είναι η τρίτη μεγαλύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Σκέφθηκα ότι αυτό συμβαίνει επειδή οι γιατροί και οι νοσηλευτές δεν είναι εκπαιδευμένοι σε συνθήκες που να μοιάζουν με τις πραγματικές» λέει ο Αμιτάι Ζιβ.

Σε αυτό το νοσοκομείο, λοιπόν, πραγματοποιείται προσομοίωση αληθινών καταστάσεων για όλες τις ειδικότητες γιατρών: χειρουργείο το οποίο είναι γεμάτο καπνό και ο ασθενής βρίσκεται στο πάτωμα, για να εκπαιδεύονται οι στρατιωτικοί γιατροί σε προσομοίωση συνθηκών μάχης. Κανονικό χειρουργείο, στο οποίο ο ασθενής αντιστέκεται πολύ έντονα και πρέπει να τον διαχειριστείς.

Ωστόσο, η πιο απρόσμενα εντυπωσιακή ήταν η προσομοίωση που παρακολουθήσαμε: σε μικρά δωμάτια, που έχουν τον ρόλο του εξεταστηρίου, οι φοιτητές Ιατρικής καλούνται να αντιμετωπίσουν διαφορετικές περιπτώσεις ασθενών. Σε κάποιους ανακοινώνουν ότι έχουν λίγο χρόνο ζωής. Από άλλους πρέπει να λάβουν σοβαρό ιστορικό, παρ’ ότι είναι δύστροποι και μη συνεργάσιμοι. Σε κάποιες περιπτώσεις, πρέπει να ανακοινώσουν σε γονείς ότι το παιδί τους πέθανε. Εξω από κάθε θάλαμο υπάρχει παρατηρητής γιατρός, ο οποίος, παρακολουθώντας πίσω από τζαμαρία και ακούγοντας μέσω ανοιχτής ακρόασης, βαθμολογεί.

Για τον ρόλο των ασθενών και των συγγενών τους έχουν προσληφθεί από το Sheba ως εξωτερικοί συνεργάτες 150 ηθοποιοί. Ενας από αυτούς, ο Αρι, εξηγεί τον ρόλο του: «Θα υποδυθώ έναν πολύ αγχωμένο ασθενή ο οποίος έχει σοβαρό πρόβλημα υγείας και στο τέλος γίνεται επιθετικός με τη γιατρό του. Μην της το πεις, όμως, βγαίνοντας, γιατί αυτή δεν το ξέρει». Ο Αρι είναι κανονικός ηθοποιός, ερμηνεύει «Αμλετ» με τον θίασό του και, για να συμπληρώσει το εισόδημά του, παίζει και στο νοσοκομείο. «Τα λεφτά είναι καλά και η εξάσκηση χρήσιμη» σχεδόν δικαιολογείται.

Τα αόρατα διόδια

Στο Ισραήλ οι εθνικές οδοί που ενώνουν τις μεγάλες πόλεις θυμίζουν αμερικανικούς δρόμους. Η σύγκριση με την Ελλάδα – τα κινήματα «Δεν πληρώνω» στα διόδια, αλλά και η αιτία τους, οι κακοφτιαγμένοι δρόμοι – είναι και πάλι αναπόφευκτη. Στο Ισραήλ, όμως, δεν υπάρχουν διόδια με την παραδοσιακή έννοια του όρου. Τα «διόδια» είναι κάμερες που έχουν τοποθετηθεί σε συγκεκριμένα σημεία, με σήμανση, οι οποίες φωτογραφίζουν τις πινακίδες του αυτοκινήτου και στο τέλος του κάθε μήνα στέλνουν τον λογαριασμό στον ιδιοκτήτη.

Από το Τελ Αβίβ ως τη Χάιφα συναντήσαμε αρκετές κάμερες. Φτάνοντας στη Χάιφα, βρίσκεσαι στην πιο ωραία πόλη του Ισραήλ. Χτισμένη επάνω σε έναν απότομο λόφο, θυμίζει κάπως τη Σαντορίνη σε εκδοχή πόλης. Ο Μπένι Νατάν, ισραηλινός καθηγητής γεννημένος στην Ελλάδα, θεωρείται η παγκόσμια αυθεντία στα καύσιμα τύπου «τζελ». Μας περίμενε στην είσοδο της πόλης με το αυτοκίνητό του για να τον ακολουθήσουμε ως το Πανεπιστήμιο Technion, επειδή η διαδρομή είναι αρκετά περίπλοκη. Εχει ζήσει στην Ελλάδα, μιλάει ελληνικά και οδηγεί όπως θα οδηγούσε ένας Ελληνας που ασχολείται με καύσιμα: ριψοκίνδυνα και παράλογα γρήγορα. Αυτή την εποχή, όπως μας εξήγησε στο εργαστήριό του, δουλεύει ένα πρόγραμμα για την Ισραηλινή Διαστημική Υπηρεσία το οποίο αφορά χρήση καυσίμων τύπου «τζελ» για πυραύλους. «Ο,τι σας δείχνω ως τη στιγμή που μιλάμε δεν είναι απόρρητο. Σε λίγο καιρό, όμως, επειδή θα προχωρήσουν πολύ τα πειράματα, θα χαρακτηριστεί απόρρητο από την ισραηλινή κυβέρνηση και τότε δεν θα μπορεί κανένας να πατήσει το πόδι του εδώ». Φεύγοντας, στην εθνική οδό, το ραδιόφωνο άρχισε να παίζει το τραγούδι της Ελπίδας «Σωκράτη εσύ, σουπερστάρ». Η ελληνική μουσική είναι εξαιρετικά δημοφιλής σε αυτή την περίεργη χώρα…

Ταξίδι στην Ιερουσαλήμ

Δεν μπορείς να πας στο Ισραήλ και να μην επισκεφθείς την Ιερουσαλήμ, το μοναδικό σημείο του πλανήτη στο οποίο συναντιούνται και οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες. Η Ιερουσαλήμ μπορεί να γεννήσει πολύ σοβαρή παρεξήγηση για το παραμικρό: αυτή είναι η πρωτεύουσα του Ισραήλ και είσαι υποχρεωμένος να το ξέρεις. Αν ξεχαστείς και αναφέρεις ως πρωτεύουσα το Τελ Αβίβ, η προσβολή είναι άμεση.

Οι εβραίοι, οι χριστιανοί και οι μουσουλμάνοι λατρεύουν τον ίδιο Θεό. Τον Θεό της Βίβλου, που όμως έχει τρία διαφορετικά ονόματα: Γιαχβέ, Θεός, Αλλάχ. Οι εβραίοι, οι χριστιανοί και οι μουσουλμάνοι αλληλοσκοτώνονται, υποστηρίζοντας, και οι τρεις, ότι υπακούν τις εντολές Του. Αυτή η αίσθηση είναι πολύ έντονη στην Ιερουσαλήμ. Νιώθεις σαν να βρίσκεσαι σε μια άγρια μάχη, η οποία την επόμενη στιγμή μεταβάλλεται σε πολύ όμορφη συγχορδία. Είναι μια κανονική «διαφωνούσα συμφωνία πραγμάτων». Περπατώντας στους δρόμους της, είναι αδύνατο να μην αισθανθείς ότι σε αυτή την πόλη «μιλάνε» όλα τα πάθη, όλες οι συγκινήσεις και οι ταραχές της ψυχής. Χαρά, λύπη, αγάπη, μίσος, φόβος και ελπίδα. Κάπως έτσι, σχεδόν μεταφυσικά, κλείνει ένα οδοιπορικό στο Ισραήλ: μια αμφιλεγόμενη χώρα, γεμάτη καινοτομίες και παραδόσεις, προκαταλήψεις και προσχηματισμένες ιδέες, όρεξη για πρόοδο, αλλά και εμμονή με το παρελθόν.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
BHMAgazino
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk