Σαμ Τσεμπέρης: Ο άστεγος χρειάζεται σπίτι, όχι πρόνοια

Γεννήθηκε το 1949 στη Σκούρα Λακωνίας, σε ηλικία επτά ετών μετακόμισε οικογενειακώς στο Μόντρεαλ και σταδιοδρόμησε στις ΗΠΑ. Το βαφτιστικό του όνομα είναι Σωτήρης, που αργότερα μετετράπη σε Σαμ («χωρίς να το θέλω ο ίδιος», όπως λέει). Είναι μέλος του ερευνητικού και διδακτικού προσωπικού του τμήματος Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου του Κολούμπια. Πάνω απ’ όλα όμως είναι ιδρυτής και επικεφαλής, από το 1992, της μη κυβερνητικής οργάνωσης «Pathways to Housing».

Γεννήθηκε το 1949 στη Σκούρα Λακωνίας, σε ηλικία επτά ετών μετακόμισε οικογενειακώς στο Μόντρεαλ και σταδιοδρόμησε στις ΗΠΑ. Το βαφτιστικό του όνομα είναι Σωτήρης, που αργότερα μετετράπη σε Σαμ («χωρίς να το θέλω ο ίδιος», όπως λέει). Είναι μέλος του ερευνητικού και διδακτικού προσωπικού του τμήματος Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου του Κολούμπια. Πάνω απ’ όλα όμως είναι ιδρυτής και επικεφαλής, από το 1992, της μη κυβερνητικής οργάνωσης «Pathways to Housing». Μιας οργάνωσης που πρωτοστάτησε στο να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι άστεγοι με ψυχικές παθήσεις και εξαρτήσεις στις ΗΠΑ. Ο κ. Σαμ Τσεμπέρης, ο οποίος βρέθηκε την προηγούμενη εβδομάδα στην Αθήνα, προσκεκλημένος του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος», ως ομιλητής σε συνέδριο με θέμα τον ρόλο των ιδρυμάτων και των μη κυβερνητικών οργανώσεων την εποχή της οικονομικής κρίσης, μιλάει στο «Βήμα της Κυριακής» για το ζήτημα της αντιμετώπισης των αστέγων και για το μοντέλο που πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα.

Εργαζόμενος σε ομάδες επιστημόνων που στα τέλη της δεκαετίας του ’80 στους δρόμους της Νέας Υόρκης προσπαθούσαν να βοηθήσουν άστεγους, συνήθως ανθρώπους με ψυχικές ασθένειες, ο Σαμ Τσεμπέρης παρατήρησε ότι «συναντούσαμε τα ίδια και τα ίδια άτομα. Μπορεί για κάποιο διάστημα να έμπαιναν στο νοσοκομείο, αλλά αργά ή γρήγορα κατέληγαν ξανά στον δρόμο».

Ως τότε η συνήθης πρακτική προέβλεπε ότι ένας ψυχικά ασθενής άστεγος έπρεπε να περάσει διάφορα ενδιάμεσα στάδια (συνεδρίες με ψυχίατρο, φιλοξενία σε ξενώνες, προγράμματα κοινωνικοποίησης κτλ.) προκειμένου να θεωρηθεί έτοιμος να αποκτήσει μόνιμη στέγη. «Εμείς αποφασίσαμε να αντιστρέψουμε αυτή τη διαδικασία, στο κάτω-κάτω για έναν άνθρωπο που είναι άστεγος το βασικό του πρόβλημα είναι ότι δεν έχει σπίτι. Η στέγαση είναι εξίσου βασική ανάγκη με το φαΐ και την ένδυση. Η θεραπεία και η ψυχολογική υποστήριξη έρχονται μετά».
Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε δεν ήταν η κατασκευή ξενώνων ή συγκροτημάτων κατοικιών. «Αν πας σε μια γειτονιά και πεις ότι θα χτίσεις έναν ξενώνα αστέγων ή ένα κέντρο για ανθρώπους με εξαρτήσεις, όλοι θα ξεσηκωθούν. Αντιθέτως, στη Νέα Υόρκη αλλά και στις άλλες μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ υπάρχουν μονίμως ξενοίκιαστα διαμερίσματα. Ερχόμασταν σε επαφή κατευθείαν με τους ιδιοκτήτες, συμφωνούσαμε να πληρώνουμε το νοίκι και να επικοινωνούν μαζί μας αν συμβεί το οτιδήποτε. Παράλληλα βέβαια επισκεπτόμασταν τον πρώην άστεγο και φροντίζαμε να προχωρεί στην αντιμετώπιση των προβλημάτων του. Το βασικό ήταν ότι έπρεπε να δείξουμε εμπιστοσύνη σε αυτούς τους ανθρώπους».
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά, καλύτερα και απ’ ό,τι περίμεναν οι εμπνευστές του προγράμματος. «Υστερα από έναν χρόνο, το 85% όσων είχαν ενταχθεί στο πρόγραμμα, οι οποίοι, σημειωτέον, επελέγησαν από τυχαίο δείγμα, συνέχιζαν να μένουν στα διαμερίσματά τους, χωρίς να δημιουργούν κανένα πρόβλημα, ούτε στον εαυτό τους ούτε στη γειτονιά. Το αντίστοιχο ποσοστό όσων συμμετείχαν στα παραδοσιακά προγράμματα σταδιακής αποκατάστασης δεν ξεπερνούσε το 25%. Υπάρχει η γενική αντίληψη ότι όσοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν ψυχικά προβλήματα ή εξαρτήσεις δεν μπορούν να ενταχθούν σε μια «φυσιολογική κοινότητα». Αυτό είναι λάθος. Στη Νέα Υόρκη, όπως και στις άλλες μεγαλουπόλεις του κόσμου, τέτοιοι άνθρωποι ζουν σε μεγάλα κτιριακά συγκροτήματα, με τους γείτονες να αγνοούν ακόμη και την ύπαρξή τους. Το βασικό είναι αυτοί οι άνθρωποι να μην καταλήγουν στον δρόμο».
Οπως λέει ο κ. Τσεμπέρης, «ακόμη και αν στοίχιζε περισσότερο, το συγκεκριμένο πρόγραμμα θα ήταν το σωστό να εφαρμοστεί γιατί είναι αποτελεσματικότερο». Ωστόσο προκειμένου να πειστούν οι πολιτικοί ή οι άνθρωποι που είναι πρόθυμοι να χρηματοδοτήσουν το εγχείρημα με δωρεές, έπρεπε να τους αποδείξουμε ότι είναι και οικονομικό. «Ενας άνθρωπος που εντάσσεται στο πρόγραμμα και μένει σε ενοικιαζόμενο διαμέρισμα στοιχίζει περί τις 20.000 – 30.000 δολάρια τον χρόνο. Ενας ψυχικά ασθενής άστεγος που μπαινοβγαίνει στα νοσοκομεία στοιχίζει περισσότερο από 200.000. Κάποιος που θα συλληφθεί και θα βρεθεί στη φυλακή για ασήμαντη αφορμή (όπως π.χ. επαιτεία ή μη επίδειξη ταυτότητας), συνηθισμένη πρακτική της αμερικανικής αστυνομίας όταν θέλει να «βελτιώσει» την εικόνα της πόλης, κοστίζει περίπου 150.000 δολάρια».
Ετσι κάτι που κάποτε θεωρήθηκε εξωφρενική ιδέα, εφαρμόζεται σήμερα σε όλες τις μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ, του Καναδά και σε 11 ευρωπαϊκές πόλεις. «Μόνο στις ΗΠΑ έχουν εξυπηρετηθεί δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι. Υιοθετείται όλο και περισσότερο, παρά τις αντιστάσεις που είναι λογικό να υπάρχουν από τους παλαιότερους φορείς».

«Εσωσαν τη ζωή της μητέρας μου»

Η παρουσίαση του κ. Τσεμπέρη προκάλεσε το έντονο ενδιαφέρον του δημάρχου της Αθήνας, ο οποίος βρέθηκε στο συνέδριο του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος». «Η ελληνική περίπτωση για εμένα είναι ακόμη υπό διαμόρφωση» λέει ο κ. Τσεμπέρης και συνεχίζει: «Γι’ αυτόν τον λόγο οι κινήσεις πρέπει να είναι προσεκτικές. Π.χ. στην Αθήνα θα μπορούσε να ακολουθηθεί το μοντέλο της Φιλαδέλφειας. Οι δύο πόλεις παρουσιάζουν κάποια κοινά, όπως είναι τα πολλά εγκαταλελειμμένα δημόσια κτίρια. Αυτά, όπως και τα σχολεία που τις νυχτερινές ώρες παραμένουν κλειστά, θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για τη φιλοξενία ανθρώπων. Δεν αρκεί αυτό όμως. Χρειάζεται η αστυνομία να βγει από τα γραφεία και να χρησιμοποιηθεί για τη φύλαξη αυτών των χώρων. Και επίσης χρειάζεται οι όποιες υπάρχουσες δομές κοινωνικής πρόνοιας να προσαρμοστούν στις συνθήκες και να επιδιώξουν οι ίδιοι να πάνε προς αυτούς τους ανθρώπους και όχι το αντίθετο. Ενα τέτοιο ελληνικό παράδειγμα είναι το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι». Ουσιαστικά έσωσε τη ζωή της μητέρας μου όταν εκείνη χήρεψε. Το ότι βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι να της χτυπήσουν την πόρτα και να πουν «είμαστε εδώ κάθε Παρασκευή για ό,τι χρειαστείς». Ολα αυτά βέβαια προϋποθέτουν συνεργασία μεταξύ των φορέων, πιθανόν και ένα κοινό διοικητικό σχήμα που θα μπορούσε να συντονίζει, για παράδειγμα, ο δήμος. Νομίζω ότι σε αυτή τη συγκυρία θα ήταν λάθος να αφεθούν αυτού του είδους οι δομές στην κεντρική κυβέρνηση, που σίγουρα έχει άλλες προτεραιότητες. Και βέβαια για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν το ζήτημα της έξωσης και πραγματικά έχουν οικονομική ανάγκη η καλύτερη λύση θα ήταν απλά το κράτος να πληρώσει το νοίκι και να τους στηρίξει οικονομικά για κάποιο διάστημα. Τελικά είναι η πιο αποτελεσματική λύση, και – επαναλαμβάνω – η πιο οικονομική».

Η κρίση στην Ευρώπη
«Να βγει η… Γερμανία από το ευρώ»

Ο κ. Τσεμπέρης ομολογεί ότι παρακολουθεί τις εξελίξεις στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ενωση πιο πολύ μέσα από τον αμερικανικό Τύπο. «Δεν είμαι οικονομολόγος» σπεύδει να διευκρινίσει, «αλλά νομίζω ότι το καλύτερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί για την Ευρώπη θα ήταν να βγει η… Γερμανία από το ευρώ. Η Γερμανία ζητεί από τις χώρες του Νότου να φτάσουν τα δικά της δημοσιονομικά δεδομένα, κάτι που δεν θα καταφέρουν ποτέ. Ισως μια ένωση των νοτιοευρωπαϊκών κρατών, όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Ιταλία, να ήταν μια πιο ενδεδειγμένη και σίγουρα πιο ισορροπημένη λύση». Οσον αφορά αυτή καθαυτή την ελληνική περίπτωση: «Μου θυμίζει λίγο την κρίση των στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ. Τότε δόθηκε δυνατότητα σε μεσαίες και φτωχές οικογένειες να πάρουν δάνεια, τα οποία οι τράπεζες που τους δάνειζαν γνώριζαν ότι δεν θα καταφέρουν ποτέ να αποπληρώσουν. Κατά κάποιον τρόπο το ίδιο συνέβη και με την Ελλάδα, τους Ολυμπιακούς Αγώνες και τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κοινωνία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk