Ανοίγει ο δρόμος για τον φόρο Τόμπιν

Ανοίγει, όπως όλα δείχνουν, ο δρόμος για την επιβολή του φόρου χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (FTT) στην Ευρώπη. Παρά τις σφοδρές αντιδράσεις του χρηματοπιστωτικού λόμπι και τις αντιρρήσεις χωρών όπως η Βρετανία (κυρίως) και η Σουηδία, η Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ), με αιχμή του δόρατος το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ετοιμάζεται να προχωρήσει ως τα τέλη του έτους στη λήψη απόφασης για την επιβολή του φόρου.

Ανοίγει, όπως όλα δείχνουν, ο δρόμος για την επιβολή του φόρου χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (FTT) στην Ευρώπη. Παρά τις σφοδρές αντιδράσεις του χρηματοπιστωτικού λόμπι και τις αντιρρήσεις χωρών όπως η Βρετανία (κυρίως) και η Σουηδία, η Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ), με αιχμή του δόρατος το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ετοιμάζεται να προχωρήσει ως τα τέλη του έτους στη λήψη απόφασης για την επιβολή του φόρου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, την προσεχή Τρίτη 10 Ιουλίου, στο πρώτο Eco/Fin της κυπριακής προεδρίας, αναμένεται να διαπιστωθεί επισήμως ότι, παρά το γεγονός πως δεν υπάρχει ομοφωνία για την επιβολή του FTT – του γνωστού και ως «φόρου Τόμπιν» -, θα πρέπει να ενεργοποιηθεί η διαδικασία της ενισχυμένης συνεργασίας (enhanced cooperation) ώστε όσα κράτη-μέλη το επιθυμούν (μίνιμουμ εννέα, βάσει των όσων προβλέπει η Συνθήκη της Λισαβόνας) να τον εφαρμόσουν. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα υποβάλει προτάσεις και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναμένεται να συμφωνήσει τον Σεπτέμβριο.

Ο καταλύτης Ολάντ
Η εκλογή του Φρανσουά Ολάντ στην προεδρία της Γαλλίας λειτούργησε καταλυτικά για την προώθηση της υιοθέτησης του FTT. Κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής των G20 στο Μεξικό ο Ολάντ εξέφρασε τη λύπη του επειδή η θέσπιση του φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών αποτελούσε βασικό σημείο των αρχικών διακηρύξεων των G20 μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers αλλά στη συνέχεια ξεχάστηκε πλήρως. Ο ίδιος ζήτησε το θέμα να επανέλθει στην ατζέντα, ενώ το ανέφερε και στην πρότασή του για ένα «Σύμφωνο Ανάπτυξης για την Ευρώπη».
Η παρουσία Ολάντ σε συνδυασμό με την πίεση που άσκησαν οι γερμανοί Σοσιαλδημοκράτες (SPD) και οι Πράσινοι στην καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ να υποστηρίξει τη θέσπιση του φόρου, ώστε τα δύο κόμματα να δώσουν τη συγκατάθεσή τους στην ψήφιση τόσο του Δημοσιονομικού Συμφώνου όσο και της Συνθήκης για τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM) στην Μπούντεσταγκ την περασμένη Παρασκευή, έγειραν την πλάστιγγα. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα που στα Συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής της 28ης-29ης Ιουνίου αναφέρεται ρητά η ανάγκη να θεσπιστεί ο φόρος ως τον Δεκέμβριο του 2012 μέσω και της ενισχυμένης συνεργασίας.

Δύσκολος ο δρόμος
Οπως σημειώνει στο «Βήμα» η κυρία Αννυ Ποδηματά, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία ήδη από τον Μάρτιο του 2010 είχε ξεκινήσει με έκθεσή της τη συζήτηση για την ανάγκη επιβολής του FTT, «αρχικά τόσο η Επιτροπή όσο και το ΔΝΤ ήταν αντίθετοι στην υιοθέτηση του φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών. Συγκεκριμένα, το ΔΝΤ αντιπρότεινε τον φόρο επί των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων (FAT), που αφορά την τελική εκκαθάριση της συναλλαγής». «Ο FAT όμως» εξηγεί «δεν εφαρμόζεται σε κάθε συναλλαγή ώστε να αποτρέψει τις κερδοσκοπικές δραστηριότητες ούτε στα παράγωγα, που αποτελούν μια αγορά χωρίς κανόνες».
Η κρίσιμη στροφή σημειώθηκε τον Νοέμβριο του 2011. Τότε η Κομισιόν, η οποία επέμενε ως εκείνη τη στιγμή ότι αν ο FTT εφαρμοζόταν μόνο στην Ευρώπη θα δημιουργούνταν στρεβλώσεις και κεφάλαια ίσως εγκατέλειπαν τον ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό τομέα (τον μεγαλύτερο παγκοσμίως), άλλαξε ρότα. Κατέθεσε νομοθετική πρόταση βάσει της προηγούμενης Εκθεσης Πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που είχε ψηφιστεί τον Μάρτιο του 2011, η οποία συνοδευόταν από μια μελέτη επιπτώσεων 900 σελίδων (!) που απαντούσε σε όλα τα επιχειρήματα του λόμπι του χρηματοπιστωτικού τομέα εναντίον του φόρου.

Το πεδίο εφαρμογής
Τι προβλέπει η πρόταση της Επιτροπής; Το πεδίο εφαρμογής της είναι αρκετά ευρύ. Καλύπτει τις συναλλαγές σε όλα τα είδη τίτλων (μετοχές, μέσα ιδίων κεφαλαίων, ομόλογα και τα σχετιζόμενα με αυτά παράγωγα), όπως και κάθε είδους συναλλαγές σε ρυθμιζόμενες ή μη ρυθμιζόμενες αγορές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επιβολή του φόρου σε ακραιφνή κερδοσκοπικά παιχνίδια, όπως τα CDS.
Ωστόσο, εξαιρείται η πρωτογενής αγορά ομολόγων και μετοχών (όχι όμως και των παραγώγων που βασίζονται σε αυτά) ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η άντληση κεφαλαίων για τις κυβερνήσεις. Εξαιρούνται επίσης οι συναλλαγές των εθνικών κεντρικών τραπεζών, της ΕΚΤ, αλλά και οι μηχανισμοί σταθερότητας (EFSF, ESM) ώστε να αποφευχθούν προβλήματα, π.χ. στην αναχρηματοδότηση του χρηματοπιστωτικού τομέα.

Εξαιρέσεις για το City απαιτούσε ο Κάμερον
Αρνητικοί ήταν και οι Σουηδοί, που είχαν προσπαθήσει παλαιότερα να επιβάλουν μονομερώς τον φόρο

Δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι ο βασικός πολέμιος της υιοθέτησης του φόρου χρηματοπιστωτικών συναλλαγών ήταν το Λονδίνο. Στη Σύνοδο Κορυφής του περασμένου Δεκεμβρίου ο βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον έδωσε λυσσαλέα μάχη στις Βρυξέλλες, συνδέοντας ουσιαστικά το θέμα αυτό με το Δημοσιονομικό Σύμφωνο που προωθούσε η Γερμανία. Στο τέλος, και αφού δεν κατάφερε να εξασφαλίσει ειδικές εξαιρέσεις για το City, υποχρεώθηκε να χρησιμοποιήσει βέτο.

Αρνητικοί στον FTT ήταν επίσης οι Σουηδοί, που είχαν προσπαθήσει παλαιότερα να επιβάλουν μονομερώς τον φόρο αλλά έκαναν λάθη που οδήγησαν σε στρεβλώσεις, ενώ ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας Νικολά Σαρκοζί δεν ήταν τόσο ζεστός και προτιμούσε ένα είδος τέλους χαρτοσήμου, όπως υπάρχει στη Βρετανία.
Ο FTT θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά οφέλη σε κοινοτικό επίπεδο. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Ζοζέ Μπαρόζο έχει πει ότι τα έσοδά του θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό, καθώς επίσης αναπτυξιακές πρωτοβουλίες και εθνικές κοινωνικές πολιτικές που σήμερα πλήττονται λόγω της κρίσης χρέους και των πολιτικών λιτότητας που ακολουθούν πολλά κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Κλείνουν τα νομικά παράθυρα
Ο φόρος προτείνεται να είναι 0,1% επί κάθε συναλλαγής σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα (μετοχές, ομόλογα κτλ.) και 0,01% στα εξωχρηματοπιστωτικά προϊόντα (όπως τα παράγωγα).
Οι εμπειρογνώμονες της Επιτροπής προτείνουν την εφαρμογή της «αρχής της κατοικίας» ώστε να καθίσταται απαιτητός ο φόρος. Με τον τρόπο αυτόν καλύπτονται όλες οι συναλλαγές των εγκατεστημένων στην Ευρωπαϊκή Ενωση χρηματοπιστωτικών οργανισμών.
Τι γίνεται όμως αν, π.χ., δύο χρηματοπιστωτικά ιδρύματα εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης αποφασίσουν να έχουν μία συναλλαγή για ένα ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό προϊόν, π.χ. ένα ισπανικό ομόλογο;
Στο σημείο αυτό με παρέμβασή του, η οποία έγινε δεκτή από την Κομισιόν, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε τη συμπερίληψη της «αρχής της έκδοσης» του χρηματοπιστωτικού προϊόντος για να κλείσουν τα νομικά παραθυράκια.
Βασιζόμενο στο πρότυπο του τέλους χαρτοσήμου (stamp duty), συνέστησε την επιβολή του FTT σε κάθε χρηματοπιστωτικό προϊόν που έχει εκδοθεί από οντότητα εγκατεστημένη στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οπότε η ενδιαφερόμενη κυβέρνηση θα μπορεί να τον εισπράττει.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk