«Κούρεμα» σε έλλειμμα και χρέος

Παρά τη βαθιά ύφεση της οικονομίας που οδήγησε στην έκρηξη της ανεργίας και στη συρρίκνωση των εισοδημάτων, η πολιτική του μνημονίου οδήγησε στη σημαντική μείωση του ελλείμματος – από 15,8% του ΑΕΠ το 2009 σε 9,3% του ΑΕΠ στο τέλος του 2011. Το πιο σημαντικό όμως στοιχείο είναι ότι σημειώθηκε σημαντική βελτίωση του πρωτογενούς αποτελέσματος, δηλαδή του ελλείμματος που δημιουργείται από την καθημερινή λειτουργία του κράτους και όχι από τους τόκους, δαπάνη που σταθεροποιήθηκε μετά το «κούρεμα» του χρέους.

Παρά τη βαθιά ύφεση της οικονομίας που οδήγησε στην έκρηξη της ανεργίας και στη συρρίκνωση των εισοδημάτων, η πολιτική του μνημονίου οδήγησε στη σημαντική μείωση του ελλείμματος – από 15,8% του ΑΕΠ το 2009 σε 9,3% του ΑΕΠ στο τέλος του 2011.
Το πιο σημαντικό όμως στοιχείο είναι ότι σημειώθηκε σημαντική βελτίωση του πρωτογενούς αποτελέσματος, δηλαδή του ελλείμματος που δημιουργείται από την καθημερινή λειτουργία του κράτους και όχι από τους τόκους, δαπάνη που σταθεροποιήθηκε μετά το «κούρεμα» του χρέους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία από τον τελευταίο έλεγχο της τρόικας κατά την περίοδο 2009-2011:
• Το πρωτογενές έλλειμμα της Γενικής Κυβέρνησης συρρικνώθηκε κατά 8,2 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ.
• Το 60% της δημοσιονομικής προσαρμογής προ τόκων προήλθε από τη μείωση της πρωτογενούς δαπάνης (4,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ), καθώς οι δαπάνες του κράτους για μισθούς, συντάξεις, επιδόματα και λειτουργικά έξοδα έχει ήδη συρρικνωθεί κατά 16% από το 2009.
Το κρίσιμο ζήτημα του χρέους αντιμετωπίστηκε μόλις τον περασμένο Μάρτιο με το «κούρεμα». Αποτέλεσμα ήταν να υποχωρήσει το χρέος στα 280 δισ. ευρώ κατά το α’ τρίμηνο του 2012 (για την ακρίβεια, στο τέλος Μαρτίου), από 368 δισ. ευρώ στο τέλος του 2011.
Η αναδιάρθρωση του χρέους φαίνεται ξεκάθαρα από τα επί μέρους στοιχεία. Η αξία των ομολόγων και των βραχυπρόθεσμων τίτλων υποχώρησε από 275 δισ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2011 σε 149 δισ. ευρώ εφέτος τον Μάρτιο.
Αντιθέτως, σημαντικό μέρος του χρέους πέρασε από τον ιδιωτικό τομέα (τράπεζες, funds κτλ.) στον λεγόμενο επίσημο τομέα (ΕΕ, ΔΝΤ, ΕΚΤ). Τα δάνεια του Μηχανισμού Στήριξης αυξήθηκαν από 73 δισ. ευρώ στο τέλος του 2011 σε 112 δισ. ευρώ στο τέλος του 2012.
1. Αποδίδουν οι περικοπές
Τα μέτρα που έχουν ληφθεί την τελευταία διετία, τόσο στον περιορισμό των δαπανών με την κάθε λογής περικοπή, όπως μειώσεις μισθών και συντάξεων στον δημόσιο τομέα, μείωση των κονδυλίων για Υγεία, Παιδεία, Αμυνα κ.λπ., όσο και στην αύξηση των εσόδων, με τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ, τις έκτακτες εισφορές, τους φόρους στα ακίνητα κ.λπ., είχε αποτέλεσμα τη σημαντική υποχώρηση του δημοσίου ελλείμματος, η οποία στο τέλος του έτους προβλέπεται ότι θα είναι ύψους 22 δισ. ευρώ. Πρόκειται για σημαντική βελτίωση, καθώς το ποσό αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 11% του ΑΕΠ. Και όλα αυτά έγιναν τη στιγμή που η οικονομία βυθίζεται στην ύφεση, εξέλιξη που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την προσπάθεια δημοσιονομικής εξυγίανσης και δυσχεραίνει τη διαδικασία αύξησης των φορολογικών εσόδων.
Δημόσιο ή δημοσιονομικό έλλειμμα δημιουργείται όταν τα συνολικά δημόσια έσοδα είναι λιγότερα από τα συνολικά δημόσια έξοδα. Για να καλύψει το έλλειμμα αυτό, το κράτος προσφεύγει σε δανεισμό. Αντιθέτως, όταν τα δημόσια έσοδα είναι μεγαλύτερα από τα δημόσια έξοδα, τότε υπάρχει δημοσιονομικό πλεόνασμα. Το πλεόνασμα αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αποπληρωμή χρέους.
2. Πλεόνασμα το 2013
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η μείωση του πρωτογενούς ελλείμματος, το οποίο από 24,7 δισ. ευρώ συρρικνώθηκε στο τέλος του 2011 σε 5,1 δισ. ευρώ και προβλέπεται να υποχωρήσει σε 2 δισ. ευρώ στο τέλος του έτους, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι θα εφαρμοστούν τα μέτρα που έχουν ψηφιστεί. Σύμφωνα με το μνημόνιο, το πρωτογενές έλλειμμα προβλέπεται να μηδενιστεί τον επόμενο χρόνο ώστε η Ελλάδα από το 2013 να έχει πρωτογενές πλεόνασμα. Να μπορεί δηλαδή να εξασφαλίσει από τη φορολογία τα έξοδα για τις βασικές λειτουργίες του κράτους και να πληρώνει μέρος των τόκων για την εξυπηρέτηση του χρέους χωρίς να προσφεύγει σε νέο δανεισμό, όπως κάνει σήμερα.
Πρωτογενές έλλειμμα ή πλεόνασμα είναι η διαφορά ανάμεσα στις τρέχουσες δαπάνες και στα τρέχοντα έσοδα του κράτους, δηλαδή τα έσοδα από φόρους. Οταν οι δαπάνες είναι περισσότερες από τα έσοδα δημιουργείται έλλειμμα και αντιστρόφως όταν είναι λιγότερες υπάρχει πλεόνασμα. Το πρωτογενές έλλειμμα προκύπτει αν από το δημόσιο έλλειμμα αφαιρεθούν οι δαπάνες για τόκους του Δημοσίου.
3. Μικρότερη δανειακή επιβάρυνση
Σημαντικά μειωμένες είναι το 2012 οι δαπάνες για τόκους εξαιτίας του PSI, δηλαδή του «κουρέματος» των ελληνικών ομολόγων. Με τη διαδικασία αυτή οι δαπάνες για τόκους είναι εφέτος μειωμένες κατά 2 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2011. Με το PSI, εκτός από τη μείωση του χρέους κατά περίπου 88 δισ. ευρώ και την αντίστοιχη ετήσια ελάφρυνση στην πληρωμή τόκων, επετεύχθη και η συνολική αναδιάρθρωση του δημοσίου χρέους. Δηλαδή, η μείωση του ύψους των ομολόγων που λήγουν τα επόμενα έτη και ως το 2020. Αυτό διευκολύνει σημαντικά την προσπάθεια εξυγίανσης της ελληνικής οικονομίας.
Ειδικότερα, μετά την εξέλιξη αυτή η Ελλάδα αντιμετωπίζει τη μικρότερη δανειακή επιβάρυνση σε σχέση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες από λήξεις ομολόγων και ανάγκες αναχρηματοδότησης χρέους σε ολόκληρη την περίοδο ως το 2020. Οπως επισημαίνουν οι οικονομολόγοι σε αναλύσεις τους, αυτό που χρειάζεται είναι να εξασφαλιστεί η έγκαιρη ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας με σταθεροποίηση του ΑΕΠ το 2013 και αύξηση τα επόμενα χρόνια ώστε να γίνει δυνατή η οριστική έξοδος της χώρας από την κρίση.

4. «Ψαλίδι» σε μισθούς και συντάξεις
Περικοπές ύψους 24 δισ. ευρώ στις πρωτογενείς δαπάνες – δηλαδή, μισθούς, συντάξεις, επιδόματα, επιχορηγήσεις και λειτουργικά έξοδα του Δημοσίου, των ασφαλιστικών ταμείων και των ΟΤΑ – ως το τέλος του 2012 προβλέπει το «μνημόνιο 2». Παρά την επώδυνη αυτή προσαρμογή, το συνολικό ύψος των δαπανών του Δημοσίου θα περιοριστεί στα 88 δισ. ευρώ από 112,7 δισ. ευρώ όπου έκλεισε το 2009, που ήταν και η χρονιά που οι δαπάνες του Δημοσίου και ως εκ τούτου και το έλλειμμα ξέφυγαν από κάθε έλεγχο.
Για τη συνέχεια και τα επόμενα χρόνια το μνημόνιο προβλέπει να γίνει επισκόπηση των δαπανών γενικής κυβέρνησης 2013-2014. Η επισκόπηση των δημοσίων δαπανών θα οδηγήσει σε μια σειρά προτάσεων με στόχο κατ’ αρχάς τη μείωση των δαπανών της γενικής κυβέρνησης κατά τουλάχιστον μιάμιση ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ (δηλαδή, 3 δισ. ευρώ) για κάθε ένα από τα έτη 2013 και 2014. Επιπλέον, θα καταρτίσει προτάσεις για τον περαιτέρω εξορθολογισμό της ως το 2016, ακόμη και μέσα από την ανακατανομή πόρων, προς όφελος τομέων με ισχυρό αναπτυξιακό και περιφερειακό χαρακτήρα.

5. Λιγότερα στα Ταμεία
Παρά τις αυξήσεις των φόρων και τις έκτακτες εισφορές, τα έσοδα του δημόσιου ταμείου έχουν υποστεί καθίζηση. Αιτία η ύφεση που πλήττει την οικονομική δραστηριότητα, έχει εκτινάξει στα ύψη την ανεργία και παράλληλα έχει περιορίσει τη φορολογητέα ύλη για το υπουργείο Οικονομικών.
Επιπλέον το 2011 τα έσοδα περιορίστηκαν και εξαιτίας του αποτυχημένου μέτρου των αποδείξεων, το οποίο τελικά όχι μόνο δεν έφερε τα προσδοκώμενα έσοδα αλλά παράλληλα αύξησε τις επιστροφές φόρου.
Η θέσπιση των τεκμηρίων και των αντικειμενικών κριτηρίων στη φορολογία των εισοδημάτων του 2011 προβλέπεται ότι θα φέρει εφέτος στα δημόσια ταμεία περισσότερα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος. Πάντως, το σύνολο των εσόδων αναμένεται μειωμένο στα 86 δισ. ευρώ από 88,3 δισ. ευρώ πέρυσι εξαιτίας της βαθύτερης ύφεσης. Αυξημένα αναμένονται επίσης τα έσοδα από τους φόρους στην περιουσία.
6. Συρρίκνωση κατά 12,5%
Κατά 12,5% συρρικνώθηκε το εθνικό εισόδημα τα χρόνια του μνημονίου. Το ονομαστικό ΑΕΠ από 231,6 δισ. ευρώ το 2009 αναμένεται να υποχωρήσει εφέτος στα 203,7 δισ. ευρώ. Αν μάλιστα επαληθευθούν οι προβλέψεις ΟΟΣΑ, Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ΔΝΤ που εκτιμούν ότι η συνεχιζόμενη ύφεση της ελληνικής οικονομίας θα ξεπεράσει το 5,5%, τότε το ΑΕΠ ίσως υποχωρήσει και κάτω από τα 200 δισ. ευρώ.

7. Ο διπλός δημοσιονομικός στόχος
Δύο βασικούς στόχους, τη μείωση του ελλείμματος της γενικής κυβέρνησης στο 7,3% του ΑΕΠ στο τέλος του 2012 και κυρίως τη συγκράτηση του πρωτογενούς ελλείμματος (δηλαδή, της διαφοράς εσόδων – εξόδων του κράτους χωρίς τους τόκους εξυπηρέτησης του χρέους) στο 1% του ΑΕΠ, δηλαδή μόλις στα 2 δισ. ευρώ, θέτει το μνημόνιο 2 που ψήφισαν τα κόμματα που στήριξαν την κυβέρνηση Παπαδήμου στη Βουλή.
Κατά το πρώτο τετράμηνο του έτους τα δημοσιονομικά μεγέθη κινούνταν μέσα στους στόχους και μάλιστα το έλλειμμα ήταν χαμηλότερο από τις προβλέψεις και το χρονοδιάγραμμα του μνημονίου.
Η εικόνα όμως αυτή άλλαξε άρδην τον Μάιο λόγω της υποχώρησης των εσόδων και πλέον η δημοσιονομική κατάσταση ελέγχεται μόνο μέσω της συγκράτησης των δαπανών και της αύξησης των οφειλών φορέων του Δημοσίου (π.χ., ΕΟΠΠΥ, νοσοκομεία) σε ιδιώτες.
Σύμφωνα με το μνημόνιο, ο στόχος για τους τόκους είναι να μειωθούν οι δαπάνες στο 6,3% του ΑΕΠ, δηλαδή γύρω στα 12,5 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στις δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους στα προ κρίσης επίπεδα. Αυτό επιτεύχθηκε με το «κούρεμα» σχεδόν του ενός τρίτου του ελληνικού χρέους.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk