Ο ελληνικός εφιάλτης της Ευρώπης

Πριν από λίγους μήνες ο λόρδος Σάιμον Γούλφσον αποφάσισε να προκηρύξει έναν διαγωνισμό. Το θέμα ήταν η διαμόρφωση της καλύτερης πρότασης για τη διαχείριση της διάσπασης της ευρωζώνης. Tο βραβείο του νικητή δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητο: 250.000 στερλίνες.

Πριν από λίγους μήνες ο λόρδος Σάιμον Γούλφσον αποφάσισε να προκηρύξει έναν διαγωνισμό. Το θέμα ήταν η διαμόρφωση της καλύτερης πρότασης για τη διαχείριση της διάσπασης της ευρωζώνης. Tο βραβείο του νικητή δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητο: 250.000 στερλίνες. Ο νικητής δεν έχει ακόμα ανακοινωθεί, αλλά όταν το όνομά του γίνει γνωστό θα γίνει περιζήτητος. Κανέναν μάλιστα δεν θα εξέπληττε αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή του προσέφερε ένα καλό συμβόλαιο για να εφαρμόσει τις σκέψεις του, με την Ελλάδα να βρίσκεται, κατά πολλούς, στο κατώφλι της εξόδου από τη ζώνη του κοινού νομίσματος.

«Grexit» και φύγαμε

Οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ξεσκονίζουν ξανά τα σχέδια που είχαν αρχίσει να καταστρώνουν ήδη από τον περασμένο Οκτώβριο για το ενδεχόμενο εξόδου της Ελλάδος από την ευρωζώνη. Ανάλογοι υπολογισμοί διεξάγονται και στην έδρα του ΔΝΤ, αλλά και στα υπουργεία Οικονομικών της Γερμανίας και της Γαλλίας, ενώ σε πρόσφατο συνέδριο στο Βερολίνο παρουσιάστηκε και η επαναστατική ιδέα της δημιουργίας δύο παράλληλων νομισματικών ζωνών στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με αυτή, οι χώρες με πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, όπως η Γερμανία, η Φινλανδία, η Αυστρία, η Ολλανδία και πιθανόν το Λουξεμβούργο (ουσιαστικά η «ζώνη του μάρκου»), θα υιοθετήσουν ένα νόμισμα που θα χρησιμοποιείται παράλληλα με το ευρώ και θα είναι υπερτιμημένο έναντι αυτού. Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή περιφέρεια θα χρησιμοποιεί ένα, πλέον, πιο «μαλακό ευρώ» ώστε να ανακτήσει ευκολότερα την απαραίτητη ανταγωνιστικότητα. Και όλα αυτά μπορούν να γίνουν με την επίκληση της φόρμουλας της «ενισχυμένης συνεργασίας» για να μην αντίκεινται στο κοινοτικό δίκαιο.
Προς το παρόν πάντως στο γερμανικό υπουργείο Οικονομικών φέρεται, σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, να έχει συσταθεί ειδική ομάδα εργασίας για την Ελλάδα που υπό συνθήκες άκρας μυστικότητας επεξεργάζεται εδώ και αρκετούς μήνες μοντέλα για τις επιπτώσεις τυχόν εξόδου της Ελλάδος από την ευρωζώνη.
Η αγωνία είναι έκδηλη, διότι παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις ότι η ευρωζώνη είναι σε καλύτερη θέση σήμερα να αντιμετωπίσει το σενάριο του «Grexit», κανένας δεν είναι βέβαιος ποια οδός διασφαλίζει ότι το ντόμινο θα είναι ελεγχόμενο και δεν θα χτυπήσει την Ισπανία και την Ιταλία. Σε όλους τους υπολογισμούς, επιμένουν στο «Βήμα» κοινοτικές πηγές, ρόλο-«κλειδί» κατέχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Το νομισματικό της οπλοστάσιο θεωρείται το αποτελεσματικότερο ανάχωμα πριν το ωστικό κύμα μιας ελληνικής εξόδου χτυπήσει ακόμη και τον πυρήνα της ευρωζώνης – με ανυπολόγιστες συνέπειες ακόμη και για την ενότητα ή τη γεωπολιτική θέση όλης της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ).
Μέχρι σχετικά πρόσφατα άλλωστε, πολλοί απέρριπταν το ερώτημα περί εξόδου μια χώρας-μέλους από την ευρωζώνη με το σκεπτικό ότι κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται από τις κοινοτικές συνθήκες. Αυτό που μπορεί να συμβεί όμως – και το είπε ξεκάθαρα στο περιθώριο του Eurogroup η αυστριακή υπουργός Οικονομικών Μαρία Φέκτερ – είναι ότι «είναι αδύνατον ένα κράτος να αποχωρήσει από την ευρωζώνη, μπορεί να αποχωρήσει μόνο από την Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ)».
Η 17η Ιουνίου θεωρείται στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ημερομηνία ορόσημο. «Αν προκύψει κυβέρνηση με την οποία να μπορούμε να συνομιλήσουμε, μπορούμε να συζητήσουμε και για προσαρμογές στο μνημόνιο, ιδιαίτερα στη χρονική διάρκεια του προγράμματος. Επειδή όμως αυτό δεν το διασφαλίζει κανένας, θα ήταν ανεύθυνο αν σας έλεγα ότι δεν προετοιμαζόμαστε για το ενδεχόμενο διακοπής της χρηματοδότησης και εξόδου της Ελλάδος από την ευρωζώνη» σημειώνει προς «Το Βήμα» ευρωπαίος αξιωματούχος που θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία του.
Σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες, οι νομικές υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν «πάρει φωτιά». Αναζητείται διέξοδος για την έλλειψη ρήτρας εξόδου από το ευρώ στο κοινοτικό δίκαιο. Μία από τις ιδέες που φέρεται να έχει πέσει στο τραπέζι είναι αυτή της «αντίστροφης ένταξης» (reversed entry). Με βάση αυτή, αν μια χώρα έχει παραβιάσει θεμελιώδη κριτήρια για την ένταξη στο ευρώ, όπως π.χ. η Ελλάδα, τότε θα μπορούσε να μετατραπεί σε κράτος-μέλος με παρέκκλιση. H «Wall Street Journal» έγραψε μάλιστα πρόσφατα ότι μια τέτοια επιλογή θα κατέτασσε την Ελλάδα στην ίδια κατηγορία με τη Σουηδία που νομικά απαιτείται να ενταχθεί στην ευρωζώνη, αλλά δεν το κάνει αρνούμενη να εκπληρώσει κρίσιμες προϋποθέσεις.
Ο τραπεζικός τομέας είναι ο αγωγός μέσω του οποίου οι περισσότεροι φοβούνται ότι θα διαχυθεί η κρίση. Ηδη καταγράφεται πανικός λόγω και όσων συμβαίνουν στην Ισπανία. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, ο… λογαριασμός μίας ελληνικής αποχώρησης κυμαίνεται μεταξύ 500 δισ. ευρώ και 1 τρισ. ευρώ, σύμφωνα και με εμπιστευτικό έγγραφο του Διεθνούς Χρηματοπιστωτικού Ινστιτούτου (IIF) του περασμένου Φεβρουαρίου. Οι ευρωπαίοι εταίροι και το ΔΝΤ επιθυμούν πριν από όλα να αποφύγουν έναν «ξαφνικό θάνατο» της ελληνικής οικονομίας στον δρόμο προς τις κάλπες. Για τον σκοπό αυτό έχει ενεργοποιηθεί ο έκτακτος μηχανισμός παροχής ρευστότητας (ELA) ώστε οι ελληνικές τράπεζες να είναι ασφαλείς έναντι του επονομαζόμενου «bank run».

Ο φόβος του ντόμινο

Η ευρωζώνη όμως κινείται σε αχαρτογράφητα ύδατα. Ουδείς κοινοτικός αξιωματούχος μπορεί με ασφάλεια να προβλέψει πώς θα επηρεαστούν η Ισπανία και η Ιταλία από μια ελληνική αποχώρηση. Θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι μακροπρόθεσμα η ΕΚΤ θα κληθεί να χορηγήσει απεριόριστη ρευστότητα στις ισπανικές και ιταλικές τράπεζες, απενεργοποιώντας το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων (SMP).
Μετά τον Ιούλιο μάλιστα, όταν θα έχει τεθεί σε λειτουργία ο μόνιμος Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) σε συνδυασμό με τον EFSF θα είναι δυνατή η χρηματοδότηση τόσο της Ισπανίας όσο και της Ιταλίας. Κοινοτικές πηγές δεν αποκλείουν επίσης και τη μερική εφαρμογή ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων ακόμη και στις δύο μεγάλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, αν αυτό απαιτηθεί. Πάντως, αν διακοπεί η χρηματοδότηση της Ελλάδος, ακόμη και το σενάριο μιας πτώχευσης εντός ευρωζώνης μέσω ESM μοιάζει ανέφικτο διαβεβαιώνουν κοινοτικοί διπλωμάτες.
Το δίλημμα της ΕΚΤ είναι ότι αν πρέπει να παρέμβει, για ποιον λόγο δημιουργήθηκαν ο EFSF και ο ESM. Ο ισολογισμός της, αν αρχίσει και πάλι τις εκτενείς αγορές κρατικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά, θα πιεστεί ιδιαίτερα. Και επιπλέον, αναρωτιούνται ευρωπαίοι αξιωματούχοι, «ως πότε θα μπορεί να αγοράζει ομόλογα κρατών που δεν θεωρούνται αξιόπιστα ως ενέχυρο;».
Οι προοπτικές
Η κρίση αλλάζει την πορεία της Ενωσης
Μια έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη μπορεί να έχει βαθύτερες επιπτώσεις. Oπως σημειώνει μιλώντας στο «Βήμα» ο Στέφαν Ντέο, αναλυτής της UBS, «καθώς η Συνθήκη της Λισαβόνας αναφέρει ότι η υιοθέτηση του ευρώ είναι μη αναστρέψιμη, μια έξοδος κράτους-μέλους από την ευρωζώνη θα αποτελεί παραβίαση της Συνθήκης και επομένως κάτι τέτοιο θα είχε συνέπειες για κάθε πτυχή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης».
Ορισμένοι κάνουν λόγο για επιπτώσεις σε πολιτικές όπως ο έλεγχος των συνόρων που προβλέπεται από τη Συνθήκη του Σένγκεν, καθώς η Ελλάδα ίσως να μην είναι πλέον μέλος της ίδιας της ΕΕ. «Το μεγαλύτερο πρόβλημα για όσους μιλούν για έξοδο της Ελλάδας είναι πώς θα ελέγξουν τις πολιτικές συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης» σχολιάζει κοινοτικός αξιωματούχος.
Το ζήτημα, επιμένει, είναι πολύ πιο σοβαρό από την κρίση της «άδειας καρέκλας» επί Ντε Γκωλ τη δεκαετία του 1960, την έξοδο της Βρετανίας και της Ιταλίας από τον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών τρεις δεκαετίες αργότερα ή την καταψήφιση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος σε Γαλλία και Ολλανδία το 2005. «Η έξοδος της Ελλάδος θα συμπαρασύρει επίσης και την Κύπρο, το τραπεζικό σύστημα της οποίας είναι πλήρως συνδεδεμένο με το ελληνικό, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα σχέδια της Λευκωσίας περί φυσικού αερίου και τις στρατηγικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο» καταλήγει.
Υπάρχει όμως και η εναλλακτική προοπτική, όπως τουλάχιστον τη διατυπώνει ο Ζαν-Κλοντ Πιρίς. Ο άλλοτε επικεφαλής της Νομικής Υπηρεσίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο άνθρωπος που έχει συγγράψει σχεδόν όλες τις κοινοτικές συνθήκες των τελευταίων ετών, τόνισε προσφάτως στους «Financial Times» ότι «αν οι Ελληνες αποφασίσουν να αποχωρήσουν, η αντίδραση όσων λαμβάνουν αποφάσεις θα είναι προς μια στενότερη νομισματική ένωση».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Αφιερώματα
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk