Τα αναπτυξιακά ευρωομόλογα και η νέα κρίση του καπιταλισμού

Τα αναπτυξιακά ευρωομόλογα και η νέα κρίση του καπιταλισμού | tovima.gr

Πολλά έχουν γραφεί και ειπωθεί για τις αιτίες της σημερινής παγκόσμιας κρίσης, άλλα σωστά και άλλα λανθασμένα. Σκοπός του παρόντος άρθρου δεν η πρόσθεση άλλης μιας άποψης για το πώς οδηγηθήκαμε στο σημείο αυτό. Αντίθετα, σκοπός του είναι να οδηγήσει τον αναγνώστη λίγους μήνες μπροστά και, για να γίνω εριστικός, να του δείξει μέσα από μια μαρξιστικού τύπου ανάλυση τη ζωή του τα επόμενα 20 χρόνια. Η σημερινή κρίση της οικονομίας αφορά πρωτίστως τον δυτικό παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό και λιγότερο τον ανατολικό, ή λεγόμενο αναδυόμενο καπιταλισμό, ο οποίος αποτελεί πτυχή του πρώτου.

Έτσι θα μου επιτρέψετε για την οικονομία της σκέψης αλλά και του χώρου να περιορίσω το οικονομικό μοντέλο στα πρότυπα μόνο του δυτικού καπιταλισμού, λαμβάνοντας ωστόσο ως συνιστώσα του τον ανατολικό καπιταλισμό. Η σύγχρονη δυτική οικονομία έχει περιπέσει σε μία κλασσικού τύπου οικονομική κρίση περιγραφόμενη ως ένα μίγμα ανεργίας, ύφεσης συνδυασμένο με υπερπαραγωγή αγαθών και ταυτόχρονη υποκατανάλωση, έστω και αν το κλασσικό αυτό παράδειγμα καπιταλιστικής κρίσης αποτελεί προϊόν μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης με την οποία διαλεκτικά συμπλέκονται ως αίτιο και αιτιατό.

Είπαμε, όμως, ότι στα πλαίσια του παρόντος άρθρου θα περιοριστούμε μόνο στο μέλλον. Προκειμένου, λοιπόν, να ξεπεραστεί η σημερινή οικονομική κρίση που έχει οδηγήσει σε ένα οικονομικό αλλά και κοινωνικό αδιέξοδο τους λαούς της Δύσης, κυρίως της Ευρώπης, προκρίνονται δύο λύσεις. Το γερμανικό μοντέλο της Μερκελ Μία πρώτη λύση, που όπως θα καταδειχθεί οδηγεί σε αδιέξοδο, είναι αυτή που προκρίνεται και σθεναρά υποστηρίζεται από τον γερμανικό πόλο, ο οποίος απηχεί επί της ουσίας ένα, χωρίς μακροπρόθεσμη οικονομική λογική, νεοφιλελεύθερο δόγμα, ας μας συγχωρέσει ο Άνταμ Σμιθ για την πρόσαψη του όρου «φιλελεύθερου» σ’ αυτό το οικονομικό μοντέλο.

Η λύση αυτή, επιγραμματικά, περιγράφεται και αναλύεται ως εξής: Ο σύγχρονος δυτικός καπιταλισμός μετά την τεχνολογική επέκταση του με την δημιουργία νέων τεχνολογιών και αγορών επεκτάθηκε σε νέες ανεξερεύνητες γι’ αυτόν, γεωγραφικές αγορές όπως αυτές της Κίνας, της Ινδίας κλπ. Η επέκταση αυτή ήταν αναγκαία προκειμένου μέσω της εκμετάλλευσης νέων αγορών και πλουτοπαραγωγικών πηγών να συγκρατηθεί το μειούμενο ποσοστό κέρδους των επιχειρήσεων.

Η επέκταση αυτή, αν και σχετικά πρόσφατη, φαίνεται ότι για διάφορους λόγους, που ξεφεύγουν του παρόντος, δεν είναι ικανή να συγκρατήσει αυτή τη τάση μείωσης του ποσοστού κέρδους καθώς εξακολουθεί κύριος πόλος ρευστοποίησης του, δηλαδή κατανάλωσης, να παραμένει ο πολίτης των αναπτυγμένων δυτικών κρατών(Βλέπε τον Ευρωπαίο που αγοράζει i-phone κατασκευασμένο στην Κίνα). Έτσι το μόνο ανάχωμα που απομένει σύμφωνα με την άποψη αυτή απέναντι στην μείωση των κερδών δεν είναι παρά οι εργάτες των ίδιων των δυτικών χωρών, το ευρωπαϊκό προλεταριάτο, ως το καινούριο έδαφος που θα γίνει ανάχωμα στην πτώση αυτή.

Συγκεκριμένα, μέσα από την επίθεση στους μισθούς και τα δικαιώματα που είχαν παραχωρηθεί τα προηγούμενα χρόνια στους δυτικούς εργάτες επιχειρείται ένας περιορισμός της απώλειας κερδών. Για να το παραστήσουμε σχηματικά, από τον Κινέζο εργάτη μια δυτική εταιρία δεν μπορεί να αυξήσει το κέρδος της μειώνοντας το μεροκάματο του ενός ευρώ. Αντίθετα μισθούς όπως τα 700 ευρώ των Ελλήνων μπορεί να τα μειώσει στα 400 ευρώ προκειμένου, σύμφωνα με την γερμανική νεοφιλελεύθερη αντίληψη, να αυξήσει τα κέρδη της ή τουλάχιστον να περιορίσει την απώλεια τους μία δυτική επιχείρηση.

Τα αναπτυξιακά ομόλογα του Ολάντ

Απέναντι και αντίθετη στην προηγούμενη λογική βρίσκεται μία νέα σοσιαλδημοκρατία εκπροσωπούμενη στο πρόσωπο του Ολάντ. Η άποψη αυτή, λαμβάνοντας υπόψη τα ίδια δεδομένα με την προηγούμενη γνώμη, πιστεύει ότι η επίθεση στο δυτικό εργατικό δυναμικό δεν μπορεί να είναι ο σωστός δρόμος για την διατήρηση του κέρδους. Ο λόγος είναι απλός: ακόμη και αν υπάρξει βραχυπρόθεσμη συγκράτηση του κέρδους για τις δυτικές επιχειρήσεις μέσα από την μείωση των μισθών αυτό δεν πρόκειται να διαρκέσει αρκετά. Κάτι τέτοιο θα συμβεί επειδή εξακολουθεί κύριος πόλος της κατανάλωσης, και άρα της ρευστοποίησης των κερδών, να είναι οι εργαζόμενοι, η λεγόμενη «μεσαία τάξη», του δυτικού καπιταλισμού.

Άρα, αν μειωθούνε τα μεροκάματα και οι μισθοί του καταναλωτικού αυτού πόλου τότε θα σταματήσει μεσοπρόθεσμα να καταναλώνει με συνέπεια να μην μπορεί το κέρδος να ρευστοποιηθεί και έτσι να μειωθεί ακόμη περισσότερο. Για το λόγο αυτό η πρόταση της νέας σοσιαλδημοκρατίας αντιπροτείνει στη μείωση των μισθών του δυτικού εργαζόμενου την έκδοση αναπτυξιακού ομολόγου.

Εδώ, θα μπορούσε γρήγορα ένας οπαδός της αντίθετης γερμανικής άποψης να ισχυριστεί ότι η έκδοση ομολόγων από την ΕΚΤ, ουσιαστικά νέου χρήματος, θα επιφέρει πληθωρισμό αφού τα νέα αυτά χρήματα που θα κοπούν δεν θα αντικατοπτρίζουν την παραγωγική βάση και αποτέλεσμα σύντομα να χάσει το χρήμα την αξία του. Η άποψη, όμως, για αναπτυξιακό ομόλογο λύνει ακριβώς και αυτό το ζήτημα. Δεν επιθυμεί χρήματα μέσω ομολόγων που θα δίνονται απλώς για την κάλυψη των ελλειμμάτων κάθε χώρα-μέλους.

Πράγματι, αν συμβεί αυτό και για παράδειγμα κάθε χρόνο δίνονται στην Ελλάδα 10δις για να καλύψει το έλλειμμα της, καταναλώνοντας τα επί της ουσίας, τότε γρήγορα θα υπάρξει πληθωριστικό χρήμα. Αν, όμως, αντί για χρήματα, μέσω ομολόγων, που θα καλύπτουν το έλλειμμα κάθε χώρας εκδοθούν ομόλογα-χρήματα από την ΕΚΤ που θα καλύπτουν αποκλειστικά έργα υποδομής, έρευνα και ανάπτυξη, νέες πράσινες τεχνολογίες τότε μήπως αλλάζει η πληθωριστική εξίσωση;

Για να γίνει αντιληπτό ας επιστρέψουμε στο παράδειγμα της Ελλάδας. Αν έχει έλλειμμα 10 δις και η ΕΚΤ εκδώσει 10 δις αποκλειστικά και μόνο για την χρηματοδότηση νέων έργων υποδομής, καινοτομιών και ανάπτυξη τεχνολογιών πράσινης ενέργειας τότε αυτό που θα συμβεί είναι ότι κατ’ αρχάς η ανάπτυξη θα μειώσει το έλλειμμα το ίδιο αποτελεσματικά με το να δινόταν απλώς 10 δις. Αλλά πολύ περισσότερο τα νέα χρήματα που θα κοπούν δεν θα είναι πληθωριστικά γιατί θα αντικατοπτρίζουν νέες παραγωγικές δομές. Έτσι, θα επιτευχθεί κάτι σημαντικό: Θα αλλάξει ο οικονομικός κύκλος της κρίσης σε κύκλο ανάπτυξης καθώς θα επιτευχθεί ένα τριπλό αποτέλεσμα που αντιμετωπίζει τις κύριες αιτίες της κρίσης, δηλαδή θα μειωθεί το έλλειμμα ως ποσοστό μέσα από την αύξηση του ΑΕΠ, θα μειωθεί η ανεργία επειδή θα ενταθεί η ζήτηση εργασίας και φυσικά θα επέλθει η πολυπόθητη ανάπτυξη.

Η νέα κρίση του καπιταλισμού ως η αρχή του τέλους

Όπως, θέλω να πιστεύω, καταδείχθηκε από τα ανωτέρω η μόνη μεσοπρόθεσμα βιώσιμη λύση εξόδου από την κρίση, που θα επιφέρει οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, αποτελεί η λύση του αναπτυξιακού ομολόγου-νέου χρήματος αποκλειστικά προορισμένων για χρηματοδότηση έργων υποδομής και τεχνολογική έρευνα. Ωστόσο, η μόνη διέξοδος από την σημερινή καπιταλιστική κρίση σπερματικά εμπεριέχει, ήδη, την επόμενη κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού.

Συγκεκριμένα, οι μαζικές επενδύσεις σε νέες παραγωγικές δομές, νέες τεχνολογίες και πράσινες μορφές ενέργειας θα έχουν ως αποτέλεσμα την ακόμη μεγαλύτερη τεχνολογική αυτοματοποίηση της γραμμής παραγωγής καθώς και την δραματική μείωση του ενεργειακού κόστους. Αυτό θα σημάνει φθηνή πράσινη ενέργεια που θα οδηγήσει σε συνδυασμό με την τεχνολογική πρόοδο σε μεγαλύτερη παραγωγή αγαθών με φθηνότερο, μάλιστα, τρόπο απαιτώντας ταυτόχρονα λιγότερη ή και καθόλου εργασία, εξαιτίας της τεχνολογικής αυτοματοποίησης.

Φυσικά, έχει γίνει ήδη εμφανές ότι μια αύξηση της παραγωγής που θα απαιτεί ακόμη λιγότερη εργασία απ’ ότι σήμερα θα δημιουργήσει ακόμη μεγαλύτερη ανεργία. Εάν εξακολουθήσει στο επίπεδο αυτό κοινωνικής εξέλιξης να συνδέεται η συμμετοχή στον παραγόμενο πλούτο με την παροχή αντίστοιχης αξίας εργασίας είναι προφανές ότι κάτι τέτοιο θα αποβεί μη λειτουργικό, αφού θα έχει διαρραγεί στην βάση της οικονομίας η σύνδεση εργασίας και παραγωγής. Επομένως, στο ιστορικό αυτό σημείο η μόνη αναπόφευκτη λύση στη νέα κρίση που θα δημιουργηθεί δεν θα είναι παρά η κοινωνικοποίηση μέρους, τουλάχιστον, του παραγόμενου πλούτου χωρίς την προϋπόθεση της εργασίας. Ένα νέο πρότυπο κοινωνικών και παραγωγικών δομών θα είναι αναγκαίο όσο ποτέ άλλοτε με το πέρασμα «από το βασίλειο της αναγκαιότητας στο βασίλειο της ελευθερίας», ως τον μόνο δρόμο αέναης ανάπτυξης με τον άνθρωπο στο επίκεντρο της.

LLM Εμπορικού και Οικονομικού δικαίου

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk