Ο Γιάννος πάει στον πόλεμο

Τι γυρεύει ένας σάλος (ένα παιδί βαθιά επηρεασμένο από τη μαγική ατμόσφαιρα της ορεινής Αιτωλοακαρνανίας) στο παγκόσμιο πολεμικό μέτωπο του 1944; Τι δουλειά έχει ένα αγόρι γοητευμένο από τα μακριά σπαστά μαλλιά του με το ηρωικό μένος και τα ανδραγαθήματα της 3ης Ορεινής Ταξιαρχίας στο Τομπρούκ, στο Ελ Αλαμέιν και στο Ρίμινι, όπου θα πέσουν οι καλύτεροι μαχητές της δίνοντας τον ύψιστο αγώνα κατά του ναζισμού; Πώς θα καταφέρει ένας νεαρός άνδρας που δεν θα πάψει να αποξεχνιέται θαυμάζοντας το πρόσωπό του στον καθρέφτη να επιβιώσει στη μεταπολεμική Ελλάδα του εμφύλιου εξανδραποδισμού;

Τι γυρεύει ένας σάλος (ένα παιδί βαθιά επηρεασμένο από τη μαγική ατμόσφαιρα της ορεινής Αιτωλοακαρνανίας) στο παγκόσμιο πολεμικό μέτωπο του 1944; Τι δουλειά έχει ένα αγόρι γοητευμένο από τα μακριά σπαστά μαλλιά του με το ηρωικό μένος και τα ανδραγαθήματα της 3ης Ορεινής Ταξιαρχίας στο Τομπρούκ, στο Ελ Αλαμέιν και στο Ρίμινι, όπου θα πέσουν οι καλύτεροι μαχητές της δίνοντας τον ύψιστο αγώνα κατά του ναζισμού; Πώς θα καταφέρει ένας νεαρός άνδρας που δεν θα πάψει να αποξεχνιέται θαυμάζοντας το πρόσωπό του στον καθρέφτη να επιβιώσει στη μεταπολεμική Ελλάδα του εμφύλιου εξανδραποδισμού;
Η εποχή στην οποία επιστρέφει με το καινούργιο του μυθιστόρημα ο Ανδρέας Μήτσου έχει απασχολήσει εξαντλητικά τη νεότερη ελληνική λογοτεχνία: από τους συγγραφείς που πρόλαβαν να τη ζήσουν στο πετσί τους ως τις σύγχρονες, σημερινές γενιές. Μια τέτοια συσσώρευση, ωστόσο, δεν δυσκολεύει τον ίδιο να βρει έναν καινούργιο δρόμο, που κατορθώνει να αποκαλύψει στα μάτια μας ένα λοξό και υποβλητικά έκκεντρο τοπίο.
Το τοπίο αυτό δεν είναι άλλο από εκείνο του αλαφροΐσκιωτου Γιάννου, ο οποίος θα διακριθεί σε όλες τις μεγάλες μάχες της Μέσης Ανατολής και θα μείνει ανάπηρος ύστερα από σοβαρό τραυματισμό στην Ιταλία, για να γυρίσει παρασημοφορημένος στον τόπο της γέννησής του, όπου γρήγορα θα χάσει τα πάντα: την αγάπη της οικογένειάς του, την εκτίμηση και τον θαυμασμό των συγχωριανών του, τη συνταξιοδότησή του από το κράτος: εξαιτίας του αρραβώνα του με ένα κορίτσι αντεθνικών φρονημάτων θα θεωρηθεί συνοδοιπόρος των κομμουνιστών.
Ο Μήτσου συλλαμβάνει και σχεδιάζει έναν ήρωα ο οποίος χρησιμοποιεί συχνά απροσδόκητες λέξεις και φράσεις, πιστεύει ακράδαντα στην ομορφιά του, γνωρίζει ένα ανεπανάληπτο ερωτικό πάθος, διακατέχεται από ισχυρό αίσθημα αθανασίας και διαθέτει όση τρέλα χρειάζεται για να τινάξει εκείνους που τον αδίκησαν στον αέρα καταλήγοντας έγκλειστος για το υπόλοιπο της ζωής του στο ψυχιατρείο της Λέρου.
Παραχωρώντας τον λόγο στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Γιάννου, ο συγγραφέας θέλει να τονίσει την αβόλευτη υποκειμενικότητα και να προβάλει την έξαρση της φαντασίας του απαλλάσσοντάς τον από τις αντικειμενικές ευθύνες της παραφροσύνης. Η ποιητική απόκλιση του Γιάννου από το σύμπαν επιτρέπει στον Μήτσου να μιλήσει εις ήχον πλάγιον για την οδυνηρή εμπειρία και τις ανανταπόδοτες θυσίες του Πολέμου και του Εμφυλίου, μένοντας μακριά από τον οποιονδήποτε ιδεολογικό και αισθηματολογικό κομπασμό, όπως απαιτεί το ψύχραιμο βλέμμα της ιστορικής απόστασης. Το βιβλίο διατρέχει εκ παραλλήλου μια υπόγεια συγκινησιακή φόρτιση, απολύτως αναγκαία προκειμένου να αποτυπωθεί το συλλογικό τραύμα στη λογοτεχνική μνήμη.
Εξω από αυτό το κλίμα παραμένει οπωσδήποτε ο χειρισμός της ερωτικής ιστορίας του Γιάννου. Εδώ η ποίηση πνίγεται από τον ποιητικισμό, με την υποβολή να δίνει τη θέση της σε μια εύπεπτη συναισθηματική ρητορεία. Οσο για τον έρωτα, γίνεται ενοχλητικά ευθύγραμμος και προβλέψιμος και προσφέρει ελάχιστα στη συνολική οικονομία και δραματουργία της αφήγησης, αν δεν υπονομεύει ευθύς εξαρχής τη λειτουργικότητα και τη συνοχή του ύφους της. Είναι κάτι το οποίο δεν χρειαζόταν σε καμία περίπτωση ο Μήτσου: ένα βαρίδι που σκιάζει ασκόπως το τελικό αποτέλεσμα του Κίτρινου στρατιώτη.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Βιβλία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk