«Το 2018 θα ανακαλύψουμε κατοικήσιμους πλανήτες»

Για τον Ξαβιέ Μπονφίς η αλήθεια βρίσκεται εκεί έξω. Οχι στη συνωμοσιολογία, στην ουφολογία και στη λατρεία του ανορθολογισμού που διέδωσε στο ευρύ κοινό ο πράκτορας Φοξ Μόλντερ των τηλεοπτικών «X-Files», αλλά στην επιστημονική αναζήτηση των συστατικών στοιχείων της ζωής στο εξώτερο Διάστημα. Ο αστροφυσικός, ερευνητής του Ινστιτούτου Πλανητολογίας και Αστροφυσικής του Παρατηρητηρίου του Σύμπαντος στο Πανεπιστήμιο της Γκρενόμπλ και η 15μελής διεθνής ομάδα του κοίταζαν 102 άστρα επί έξι χρόνια.

«Κοίταζαν», τρόπος του λέγειν, αφού το βασικό όργανο του τηλεσκοπίου HARPS στη Λα Σίγια της Χιλής δεν είναι μια διόπτρα, αλλά ένας φασματογράφος, όργανο που καταγράφει τη συχνότητα μιας εκπεμπόμενης ακτινοβολίας. Καρπός της παρατήρησής τους ένα άρθρο στο τεύχος Μαΐου της επιστημονικής επιθεώρησης «Astronomy and Astrophysics», όπου διατυπώνουν την υπόθεση ότι οι υδρόγειοι πλανήτες, αντίγραφα της Γης και πιθανά λίκνα ζωής, μπορεί να είναι εξαιρετικά κοινοί στον Γαλαξία μας. Και αυτό διότι, αντίθετα με όσα πιστεύαμε μέχρι σήμερα, μπορούν να συνυπάρχουν με την πιο συνηθισμένη ποικιλία άστρων.

Σε ένα διάλειμμα από τις πρωινές δραστηριότητες ενός αστρονόμου (φασματοσκοπικές αναλύσεις, κατάρτιση καταλόγων, αντιπαραβολή αποτελεσμάτων), ο δρ Μπονφίς μάς μυεί ταχύρρυθμα στις λεπτομέρειες της τέχνης του κυνηγού πλανητών. Η διαδικασία είναι πολύπλοκη, χρονοβόρα και χωρίς άμεσα αποτελέσματα: «Το άρθρο μας είναι αποτέλεσμα δεκαετούς εργασίας στην έρευνα των εξωηλιακών πλανητών. Προηγουμένως, τα επιστημονικά όργανα είχαν τη δυνατότητα να ανιχνεύουν μόνο πλανήτες εξαιρετικά μεγάλης μάζας. Το ενδιαφέρον, όμως, αυξήθηκε κατακόρυφα όταν έγινε αντιληπτό ότι πλανήτες με τα χαρακτηριστικά της Γης μπορεί να βρίσκονται σε τροχιά γύρω από κόκκινους νάνους».

Πλανήτες με νερό

«Κόκκινοι νάνοι»; Η ονοματολογία της Αστροφυσικής μοιάζει να αντλεί την έμπνευσή της από κατάλογο χρωματοπωλείου. Εκτός από μαύρες και λευκές τρύπες, στο δειγματολόγιό της μπορεί να βρει κανείς γιγάντια άστρα σε όλο το φάσμα του ουράνιου τόξου, μεσαίου μεγέθους σε διάφορες εκδοχές, καθώς και έναν πολύχρωμο πληθυσμό αστρικών νάνων. Προσπερνώντας γαλάζιους, κίτρινους, λευκούς, μαύρους και καφέ, οι επιστήμονες έχουν επικεντρωθεί τις τελευταίες δεκαετίες στη μελέτη των κόκκινων. Πρόκειται για αντικείμενα μικρής μάζας (συνήθως λιγότερο από 50% του Ηλιου), χαμηλής θερμοκρασίας και μειωμένης φωτεινότητας – το πιο λαμπρό μετά βίας φθάνει στο 10% εκείνης του δικού μας. Αυτά τα διαστημικά αντίστοιχα της λάμπας των 40 Watt, ωστόσο, έχουν άλλα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά.

Οι κόκκινοι νάνοι καίνε τα καύσιμά τους με αργό ρυθμό, έχοντας ως αποτέλεσμα ένα προσδόκιμο ζωής που ξεπερνά κατά πολύ τη σημερινή ηλικία του Σύμπαντος και εκτείνεται ως εκατοντάδες δισεκατομμύρια χρόνια. Επειτα, είναι πανταχού παρόντες – τουλάχιστον στη δική μας γειτονιά του Σύμπαντος: Aπό τα 200 ως 400 δισεκατομμύρια άστρα που αποτελούν τον Γαλαξία, υπολογίζεται ότι τα 160 δισεκατομμύρια ανήκουν στην παραπάνω κατηγορία. Μια πρώτη εκτίμηση της ομάδας του Μπονφίς είναι ότι το 40% από αυτά ενδέχεται να περιλαμβάνουν στη λεγόμενη «κατοικήσιμη ζώνη» τους βραχώδεις πλανήτες με νερό σε υγρή μορφή, δυνητικά ικανούς για συντήρηση ζωής. Αν το ποσοστό είναι ακριβές, μιλάμε πλέον για δισεκατομμύρια υποψηφιότητες αποκλειστικά και μόνο στον δικό μας Γαλαξία.

Προτού αρχίσει, πάντως, κανείς να φαντάζεται στενές επαφές τρίτου τύπου με ιππότες Τζεντάι και άλλα πλάσματα από τον «Πόλεμο των Αστρων» του Τζορτζ Λούκας, ο Μπονφίς, όπως κάθε επιστήμονας που σέβεται τον εαυτό του, περνά στη σκοτεινή πλευρά της αμφισβήτησης. Εκ κατασκευής οι κόκκινοι νάνοι είναι επιρρεπείς σε εκλάμψεις που διπλασιάζουν τη φωτεινότητά τους σε διάστημα μερικών λεπτών ή κηλίδες που τη μειώνουν στο 40% της κανονικής για μήνες ολόκληρους, ενώ οι πλανήτες τους τείνουν να έχουν μία μονίμως φωτεινή και μία μονίμως σκοτεινή πλευρά, δημιουργώντας εξαιρετικά μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας στο έδαφός τους – όλοι παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τις πιθανότητες ανάπτυξης ζώντων οργανισμών: «Εχουμε μακρύ δρόμο μπροστά μας προτού φθάσουμε στο σημείο να ανακαλύψουμε ζωή στο Σύμπαν. Ωστόσο, ο καθορισμός της συχνότητας με την οποία εμφανίζονται δυνητικά κατοικήσιμοι πλανήτες είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα σε αυτόν τον δρόμο, διότι συγκεκριμενοποιεί μια κατεύθυνση στο πεδίο των ερευνών και επηρεάζει την επόμενη γενιά των οργάνων που θα χρειαστούμε – τις διαστάσεις, την ακρίβειά τους».

2018: Το έτος της αλήθειας

Και ποιο θα ήταν το επόμενο βήμα στον προαναφερθέντα μακρύ δρόμο; «Αυτό που μοιάζει ως η καλύτερη στρατηγική για την ανακάλυψη ζωής είναι η παρατήρηση του φάσματος των πλανητών που θα επιλέξουμε ώστε να καταγράψουμε τη χημική σύνθεση της ατμόσφαιράς τους. Για να το πετύχουμε αυτό, σκοπεύουμε μεταξύ των πολλών, πιθανώς κατοικήσιμων πλανητών, να εντοπίσουμε ορισμένους που περιοδικά θέτουν τα άστρα τους σε έκλειψη σε σχέση με τη Γη. Σε αυτή τη θέση έχουμε τεχνικές που μας επιτρέπουν να διαπιστώνουμε τις φυσικές ιδιότητες ενός πλανήτη, το μέγεθος, τη μάζα, την πυκνότητα, αλλά και να κάνουμε εκτιμήσεις για τη φασματική σύνθεσή τους. Προσβλέπουμε σε κάτι τέτοιο στο κοντινό μέλλον, όχι με το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, αλλά με το διάδοχό του, το James Webb, το οποίο υπολογίζεται να λειτουργήσει το 2018».

Η γοητευτική υπόθεση της ομάδας του Μπονφίς παραμένει, λοιπόν, προς το παρόν ζήτημα προς απόδειξη. Οχι ότι αυτό τον πτοεί: «Το έργο μας, όπως σε όλες τις επιστήμες που βασίζονται στην παρατήρηση, είναι να ανακαλύπτουμε ίχνη για το μέλλον, τα οποία θα ακολουθήσουμε οι ίδιοι και εκείνοι που θα μας διαδεχθούν». Η γνώση στον 21ο αιώνα μπορεί να προκύπτει πλέον από τη θεωρία του Αϊνστάιν, εξακολουθεί ωστόσο να κατακτάται με τον τρόπο του Νεύτωνα: «Αν κατόρθωσα να δω μακρύτερα, ήταν γιατί στεκόμουν στους ώμους γιγάντων».

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
BHMAgazino
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk