Θα έπνιγε τη σκηνή με δάκρυα

Ο Αμλετ είναι πολύ καλός στο να δίνει συμβουλές. «Να πείτε τα λόγια σας, σας παρακαλώ, ακριβώς όπως σας τα έδειξα, ανάλαφρα στη γλώσσα» λέει στον θίασο των περιπλανώμενων ηθοποιών που αναλαμβάνουν, εν αγνοία τους, να ξεμπροστιάσουν τον δολοφόνο Κλαύδιο. «Ούτε να πριονίζετε πολύ τον αέρα με τα χέρια σας, έτσι, αλλά να τα χρησιμοποιείτε απαλά» συνεχίζει τις οδηγίες του ο Αμλετ. Προσοχή: οποιαδήποτε υπερβολή παρεκκλίνει από τον σκοπό της παράστασης, ο οποίος δεν είναι άλλος από το «να υψώνει έναν καθρέφτη απέναντι στη Φύση», τους λέει, τέλος, με αυτόν τον διάσημο στίχο.

Ο Αμλετ είναι πολύ καλός στο να δίνει συμβουλές. «Να πείτε τα λόγια σας, σας παρακαλώ, ακριβώς όπως σας τα έδειξα, ανάλαφρα στη γλώσσα» λέει στον θίασο των περιπλανώμενων ηθοποιών που αναλαμβάνουν, εν αγνοία τους, να ξεμπροστιάσουν τον δολοφόνο Κλαύδιο. «Ούτε να πριονίζετε πολύ τον αέρα με τα χέρια σας, έτσι, αλλά να τα χρησιμοποιείτε απαλά» συνεχίζει τις οδηγίες του ο Αμλετ. Προσοχή: οποιαδήποτε υπερβολή παρεκκλίνει από τον σκοπό της παράστασης, ο οποίος δεν είναι άλλος από το «να υψώνει έναν καθρέφτη απέναντι στη Φύση», τους λέει, τέλος, με αυτόν τον διάσημο στίχο.
Ο Πρίγκιψ της Δανιμαρκίας φαίνεται να έχει πολύ ξεκάθαρες απόψεις σχετικά με την τέχνη του θεάτρου. Για την ακρίβεια, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε (βλέπε σχετικά το άρθρο του Ρόμπερτ Βάιμαν με τίτλο «Mimesis in Hamlet») ότι ο ήρωας αυτός καλύπτει από μόνος του πολλές βασικές ιδιότητες του χώρου. Κατ’ αρχήν είναι θεωρητικός, που αναπτύσσει τη διαδεδομένη αισθητική άποψη της εποχής – το imitatio vitae, η τέχνη ως αντανάκλαση της ζωής – στους ηθοποιούς. Παράλληλα, λειτουργεί ως δραματουργός που συνθέτει στίχους για την «Ποντικοπαγίδα» (το έργο μέσα στο έργο που θα συλλάβει την ενοχή του Κλαύδιου) αλλά και ως σκηνοθέτης που καθοδηγεί τον θίασο ως προς την εκτέλεση της παράστασης αυτής.
Τέλος, ή πρωτίστως, είναι και ο ίδιος ηθοποιός. Οταν απαγγέλλει ένα απόσπασμα, δέχεται συγχαρητήρια από τους παρευρισκομένους για την ερμηνεία του. Από την πρώτη κιόλας Πράξη, δηλώνει ότι θα υιοθετήσει μια παράξενη, αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά (το περίφημο «antic disposition») προκειμένου να μπερδέψει τους οικείους (και ενόχους) και να φέρει την αλήθεια στο φως. Πράγματι, όπως ξέρουμε, υποκρίνεται τον τρελό τόσο καλά ώστε σπέρνει την ανησυχία γύρω του σχετικά με την κατάσταση της πνευματικής του υγείας.
Αργότερα, παρακολουθώντας τους επαγγελματίες, ο Αμλετ θα διακρίνει επάνω τους αυτό που του λείπει: την ορμή της δράσης. «Και τι θα έκανε αυτός (σ.σ.: ο ηθοποιός) / αν είχε το κίνητρο και την οδηγία για πάθος / που έχω εγώ; Θα έπνιγε τη σκηνή με δάκρυα / και θα τρυπούσε τα αφτιά του κοινού με λόγια φοβερά» ομολογεί κατακρίνοντας τον εαυτό του για την ανικανότητά του να προχωρήσει σε πράξεις εκδίκησης. Ο Αμλετ, που σύστηνε ερμηνευτική κομψότητα και μετριοπάθεια σύμφωνα με τα εκλεπτυσμένα πρότυπα της Αυλής, συνειδητοποιεί τώρα πως πρέπει να περάσει στην αντίπερα όχθη: της υπερβολής και της ακρότητας. Ετσι έχουμε «όχι μόνον έναν Αμλετ που παραβιάζει τους ίδιους του τους κανόνες, αλλά και που μας κάνει να αντιληφθούμε πόσο ανυπόφορο θα ήταν το δράμα αν δεν το έκανε» παρατηρεί ο Βάιμαν.
Θα μπορούσε ο πρίγκιπας να είναι και υπεύθυνος αυλαίας; Με μία μεταφορική έννοια, σίγουρα. Στον μονόλογο του Ράινερ Λεβαντόφκσι ο ήρωας κινείται μεταξύ σκηνής και ζωής με ευελιξία. Δεν είναι ηθοποιός, μας λέει στην αρχή, είναι μονάχα τεχνικός και εμφανίζεται για να μας ενημερώσει ότι η αποψινή παράσταση της σαιξπηρικής τραγωδίας αναβάλλεται. Αιχμάλωτος του προβολέα όμως, δεν θα μπορέσει να ξεκολλήσει από τη σκηνή κι ας ζητάει από το κοινό να πάει σπίτι του.
Το ένα φέρνει το άλλο και ο νεαρός τεχνικός θα αρχίσει να αφηγείται την ιστορία του, τότε που ήταν πράγματι ηθοποιός στη Γερμανία, αλλά η καριέρα του καταστράφηκε από ένα ατυχές περιστατικό, μια εκτίναξη μασέλας στο πόδι του. Πότε εξηγεί τον σημαντικό ρόλο που η αυλαία μπορεί να διαδραματίσει στην ψυχολογία του κοινού, πότε ερμηνεύει αποσπάσματα από τον Σαίξπηρ, πότε μιλάει για τη μοναξιά του… Παρασύρεται, αναπολεί, νοσταλγεί, εξομολογείται, ειρωνεύεται τους πρώην συναδέλφους του ηθοποιούς, ακόμη και το κοινό («δεν ήρθατε να δείτε εμένα, Αμλετ ήρθατε να δείτε: ε, βέβαια, τα μεγάλα ονόματα μετράνε»).
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι πρόκειται για μια χαριτωμένη ιδέα, ένα έξυπνο εύρημα με αφορμή το απόλυτο πρότυπο ενδοσκόπησης στη δυτική λογοτεχνία. Ο νεαρός ηθοποιός Πρόδρομος Τσινικόρης βάζει τα δυνατά του και σίγουρα δεν μας αφήνει αδιάφορους. Με την ορμητική ενέργειά του, δεν εγκαταλείπει ποτέ τις θέσεις εγρήγορσης και εμπλοκής, ενώ επιλέγει μια χροιά επιθετικότητας και θυμού να περιβάλλει τον λόγο του, σαν καζάνι που σιγοβράζει.
Είναι όμως τόσο λίγο τελικά όλο αυτό και η ενδοσκόπηση τόσο ελάχιστη… Κάτι οι ανούσιες αναμνήσεις, κάτι οι παρατηρήσεις για τη ματαιοδοξία του ηθοποιού, κάτι το βιαστικό πολιτικό σχόλιο με διάθεση επικαιροποίησης (η Κούνεβα και οι εκλογές), κάτι οι πινελιές προσωπικού δράματος (που στα τριάντα δεν μπορεί να κρατήσει μια σχέση και τα βράδια βλέπει πορνό), κάτι τα άγευστα σκετς με υποκλίσεις, όλο αυτό το τσαλαβούτημα δεν αφήνει τελικά μια ιδιαίτερη αίσθηση στον θεατή, ένα αίσθημα επείγοντος σχετικά με το εγχείρημα. Μέρες που ζούμε (και θα ζούμε), καλό θα ήταν να σκέφτεται κανείς προτού αρχίσει να μας μιλάει, για ακόμη μία φορά, περί ανέμων και υδάτων. Ακόμη κι αν τρέφει τις καλύτερες των προθέσεων…

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk