Χάγιο Φούνκε: Η ξενοφοβία μετατρέπει σε «βόμβα» την κάλπη

Η ξενοφοβία οργιάζει από καιρό στην Ευρώπη. Ποτέ άλλοτε όμως μεταπολεμικά δεν ήταν τόσο πολιτικοποιημένη όσο σήμερα. Αυτό αποτυπώνεται καθαρά στους τρέχοντες προεκλογικούς αγώνες στη Γαλλία και στην Ελλάδα. Στην τελευταία παίρνει ιδιαίτερα ακραίες μορφές.

Η ξενοφοβία οργιάζει από καιρό στην Ευρώπη. Ποτέ άλλοτε όμως μεταπολεμικά δεν ήταν τόσο πολιτικοποιημένη όσο σήμερα. Αυτό αποτυπώνεται καθαρά στους τρέχοντες προεκλογικούς αγώνες στη Γαλλία και στην Ελλάδα. Στην τελευταία παίρνει ιδιαίτερα ακραίες μορφές. Συνθήματα όπως η «ανακατάληψη των πόλεών μας» από τους «λαθρομετανάστες» (Αντώνης Σαμαράς) και δράσεις όπως τα κέντρα «φιλοξενίας» για πρόσφυγες του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη σφραγίζουν πλέον καθοριστικά την εικόνα της Νέας Δημοκρατίας και του ΠαΣοΚ – για να μην αναφερθούμε στα πεπραγμένα των εκ προοιμίου ξενοφοβικών κομμάτων όπως ο ΛΑΟΣ και η Χρυσή Αυγή. Η κρίση αποδείχθηκε κακός σύμβουλος – στη διαχείριση όχι μόνο της οικονομίας αλλά και των συνθηκών ζωής των προσφύγων. Το γεγονός δεν μένει απαρατήρητο στην Ευρώπη. Οι διαμαρτυρίες ξένων πολιτικών εναντίον της συχνά απάνθρωπης μεταχείρισης των ξένων υπό τις συνθήκες της οικονομικής κατάρρευσης είναι πολλές. Λίγες είναι, αντίθετα, οι αναλύσεις που ρίχνουν φως στο πρόβλημα. Μία από αυτές επιχειρεί στην παρακάτω συνέντευξη ο διακεκριμένος εμπειρογνώμων σε θέματα ξενοφοβίας Χάγιο Φούνκε.

H ξενοφοβία μαίνεται αυτές τις ημέρες στη Γαλλία και στην Ελλάδα. Πρόκειται για απλό παράγωγο του προεκλογικού αγώνα;
«Φυσικά όχι. Το φαινόμενο αντανακλά μια ισχυρή ξενοφοβική τάση σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού, η οποία γίνεται αντικείμενο προεκλογικής εκμετάλλευσης από τον δεξιό λαϊκισμό».

Είναι η οικονομική κρίση μια βασική αιτία της;
«Τουλάχιστον έμμεσα. Η απογοήτευση και η ανασφάλεια ενισχύουν τη λανθάνουσα τάση για αναζήτηση εξιλαστήριων θυμάτων. Υπό συνθήκες κρίσης αυτό εκδηλώνεται φανερά, εφόσον βρίσκει βέβαια ανάλογη πολιτική υποστήριξη».

Δεν είναι όμως παράδοξο το ότι οι ψηφοφόροι δεν στρέφονται εναντίον των πρωταιτίων της κρίσης, των τζογαδόρων των χρηματιστηρίων και των πολιτικών τους εκπροσώπων, αλλά εναντίον των οικονομικά και νομικά πιο αδύναμων κρίκων του πληθυσμού;
«Μην παραξενεύεστε. Αυτός είναι ο βασικός μηχανισμός του δεξιού επιθετικού λαϊκισμού: να καταφρονεί και να φτύνει τα εξιλαστήρια θύματα. Ο στόχος του δεν είναι να πλήξει τους πρωταιτίους της κρίσης αλλά εκείνους που μπορεί εύκολα να ποδοπατήσει, τους «φαλιρισμένους και τεμπέληδες Ελληνες», όπως γράφει η «Bild Zeitung», τους Τούρκους και τους Αραβες. Αυτός είναι ο πυρήνας του λεγόμενου «αυταρχικού» χαρακτήρα των λαϊκιστών».

Θα μπορούσε ο λαϊκισμός να τινάξει στον αέρα την ενοποίηση της Ευρώπης;
«Μακροπρόθεσμα είναι τεράστιος κίνδυνος. Και αυτό επειδή ενισχύεται από δύο πηγές. Η πρώτη είναι η τάση πολλών κυβερνήσεων να ενισχύουν, αντί να περιορίζουν, τη χαοτική δράση των χρηματιστικών αγορών. Και η δεύτερη είναι τα παραδοσιακά αρνητικά συναισθήματα, οι προκαταλήψεις, που παροξύνονται στο πλαίσιο μιας τέτοιας λανθασμένης πολιτικής και χρηματιστικής ανομίας. Το αντίδοτο σε αυτό είναι, από τη μια, ένας δημόσιος διάλογος που θα αποβλέπει στον εντοπισμό των πραγματικών υπευθύνων της κρίσης και, από την άλλη, μια πολιτική που θα εξασφαλίζει ένα μίνιμουμ διαβίωσης σε εκείνους που νιώθουν ανασφαλείς. Εν ανάγκη, βέβαια, το κράτος δικαίου θα πρέπει να λάβει και ποινικά μέτρα για τον περιορισμό της ξενοφοβίας».

Είναι η ξενοφοβία ταυτόσημη με τον ρατσισμό; Και αν διαφέρουν, πώς συνδέονται μεταξύ τους;
«Η ξενοφοβία είναι ένας λανθασμένος, υπερβολικός φόβος απέναντι στους ξένους. Ο ρατσισμός είναι μια πολύ πιο αναπτυγμένη μορφή της. Σύμφωνα με αυτόν, οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί και γι’ αυτό πρέπει να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης με την αρνητική έννοια του όρου, ανάλογα με την «αξία» τους».

Ποιο από τα δύο φαινόμενα έχει το πάνω χέρι αυτή την εποχή στην Ευρώπη;
«Ποσοτικά, η ξενοφοβία. Αυτό αντανακλάται και στα προγράμματα των λαϊκίστικων κομμάτων. Αλλά υπάρχει και ένα ισχυρό ρατσιστικό υπόστρωμα».

Μπορούμε να μιλάμε έτσι σήμερα για πολιτική ξενοφοβία σε αναλογία με τον πολιτικό ρατσισμό του Μεσοπολέμου;
«Φυσικά. Η Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία και ο Γκέερτ Βίλντερς στην Ολλανδία είναι τα καλύτερα παραδείγματα γι’ αυτό. Τα προγράμματά τους περιέχουν και άλλα πολιτικά στοιχεία, κατά βάση είναι όμως ξενοφοβικά».

Πολιτικοί ρατσιστές δεν είναι όμως.
«Οχι. Ο πολιτικός ρατσισμός είναι πολύ πιο απόλυτος, πολύ πιο ριζοσπαστικός και ανελαστικός από την ξενοφοβία. Το ίδιο ισχύει και για τον πολιτισμικό ρατσισμό, ο οποίος υποβάλλει την ιδέα μιας φυσιολογικής διαφορετικότητας στον τρόπο σκέψης, αίσθησης και δράσης. Οι «διαφορετικοί» σταμπάρονται φυσικά κι εδώ ως κατώτεροι».

Ποιος είναι σήμερα ο κύριος στόχος των ξενόφοβων στην Ευρώπη;
«Αυτό διαφέρει από περίπτωση σε περίπτωση, ανάλογα με τις διαθέσεις των λαϊκιστών. Μπορεί να είναι οι Ρομά στην Ουγγαρία, οι Ελληνες στη Γερμανία ή οι πανκς στη Σαξονία. Ο βασικός τους στόχος τις τελευταίες δεκαετίες ήταν όμως οι «ξένοι» και ιδιαίτερα οι μουσουλμάνοι, στους οποίους αποδίδεται μια φυσική ροπή προς τη βία. Πρόκειται κι εδώ για πολιτισμικό ρατσισμό. Ο καθαρός ρατσισμός ρίχνει το βάρος στις σωματικές διαφορές, όπως το χρώμα της επιδερμίδας – μαύρο, κίτρινο, καφέ, άσπρο».

Στην Ελλάδα ανεγείρονται κέντρα «φιλοξενίας» στα οποία οι πρόσφυγες θα κρατούνται επ’ αόριστον, χωρίς δίκη ή άλλες σύννομες διαδικασίες, εφόσον δεν αποδέχονται την απέλασή τους. Ετσι, λέει, θα παύσουν να αλητεύουν και να μεταδίδουν σοβαρές ασθένειες…
«Τέτοια κέντρα δεν διαφέρουν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, με την έννοια ότι είναι εκτός δικαίου χώροι. Πρόκειται για καραμπινάτα παραδείγματα κρατικής ξενοφοβίας. Αλλά η πολιτική της Ελλάδας έναντι των προσφύγων ήταν απαράδεκτη και υπό προηγούμενες κυβερνήσεις. Οι συνθήκες διαβίωσης των ξένων ήταν ανέκαθεν καταστροφικές, η μεταχείρισή τους βάναυση».

Μπορεί ένας προεκλογικός αγώνας που γίνεται σε κλίμα ξενοφοβίας να αποφέρει ένα καλό αποτέλεσμα;
«Γιατί όχι; Οι ξενόφοβοι μπορούν μεν να έχουν κάποιες επιτυχίες, αυτές προκαλούν όμως αντίδραση σε άλλα τμήματα του πληθυσμού που φοβούνται ότι η ξενοφοβία θα διαλύσει την κοινωνική συνοχή. Μια επαρκώς ισχυρή αντίδρασή τους μπορεί να απομονώσει τους ξενόφοβους».

Τα μέτρα
«Σπρώχνουν προς τα δεξιά»…

Οι υπουργοί Εσωτερικών της Γαλλίας και της Γερμανίας προωθούν τη μερική άρση του Συμφώνου του Σένγκεν με στόχο την αναχαίτιση του κύματος προσφύγων που προέρχονται κυρίως από την Ελλάδα. Παράλληλα η ελληνική κυβέρνηση κατασκευάζει έναν «φράχτη» κατά μήκος του ποταμού Εβρου για να εμποδίσει την είσοδο των προσφύγων από την Τουρκία. Εχουν τέτοια μέτρα από άποψη ανθρωπισμού και ασφάλειας νόημα; Μπορούν να είναι αποτελεσματικά;

«Με ανθρωπισμό δεν έχουν καμία σχέση. Τέτοια μέτρα είναι αποτέλεσμα της αδυναμίας των κυβερνήσεων να ελέγξουν τα προσφυγικά ρεύματα, ενώ ταυτόχρονα σπρώχνουν προς τα δεξιά τους ανασφαλείς πολίτες».

Θα ήταν καλύτερο για όλους αν καταργούνταν το Σύμφωνο Δουβλίνο 2 που επιβάλλει να παραμένουν οι πρόσφυγες σε χώρες όπως η Ελλάδα στις οποίες έβαλαν για πρώτη φορά το πόδι τους στην Ευρώπη;
«Φυσικά. Θα έπρεπε να γίνει δίκαιη κατανομή των ξένων σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι κερδισμένοι από τη σημερινή κατάσταση, όπως την υπαγορεύει το Σύμφωνο, είναι χώρες όπως η Γερμανία, που δεν έχουν πλέον εξωτερικά σύνορα με χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ενώ οι χαμένοι είναι οι νότιες παραμεθόριες χώρες της Ενωσης και κυρίως η Ελλάδα, στην οποία φτάνει σήμερα το 90% των προσφύγων. Το λιγότερο που μπορεί όμως να γίνει άμεσα είναι να δίνεται βοήθεια σε πρόσφυγες που βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο, όπως γίνεται σήμερα με τους Ιρανούς και γινόταν παλιότερα κατά διαστήματα με τους Ιρακινούς».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Αφιερώματα
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk