Η περιπέτεια μιας βραχύβιας κυβέρνησης

Στις 11 Νοεμβρίου 2011 ο κ. Λ. Παπαδήμος πέρασε ως πρωθυπουργός το κατώφλι του Μεγάρου Μαξίμου έπειτα από μια επεισοδιακή διαδικασία διαβούλευσης διάρκειας δύο εβδομάδων, σε μια στιγμή που η χώρα βρισκόταν στο χείλος του γκρεμού. Εξι μήνες μετά, η κυβέρνηση Παπαδήμου ολοκλήρωσε το μεγαλύτερο «κούρεμα» χρέους στην ιστορία αφαιρώντας από τη χώρα βάρος 109 δισ. ευρώ.

Στις 11 Νοεμβρίου 2011 ο κ. Λ. Παπαδήμος πέρασε ως πρωθυπουργός το κατώφλι του Μεγάρου Μαξίμου έπειτα από μια επεισοδιακή διαδικασία διαβούλευσης διάρκειας δύο εβδομάδων, σε μια στιγμή που η χώρα βρισκόταν στο χείλος του γκρεμού. Εξι μήνες μετά, η κυβέρνηση Παπαδήμου ολοκλήρωσε το μεγαλύτερο «κούρεμα» χρέους στην ιστορία αφαιρώντας από τη χώρα βάρος 109 δισ. ευρώ. Ενδεχομένως, το PSI, το οποίο προέκυψε μέσα από διαπραγματεύσεις-θρίλερ με τους ιδιώτες ομολογιούχους, την ευρωζώνη και το ΔΝΤ, να αρκούσε για έναν θετικό απολογισμό. Πρώτη φορά λειτούργησε αποτελεσματικά μια κυβέρνηση συνεργασίας στη μεταπολίτευση, παρά τις δυσκολίες συνεννόησης ανάμεσα στα κόμματα που τη στήριζαν και οδήγησε ομαλά τη χώρα σε εκλογές. Ωστόσο, ο κ. Παπαδήμος έχει ετοιμάσει για τον διάδοχό του έναν «οδικό χάρτη» ως το τέλος Ιουνίου για να μην προχωρεί στα τυφλά, καθώς το πρώτο ραντεβού του νέου πρωθυπουργού με την τρόικα έχει προγραμματιστεί στις 15 Μαΐου, εννέα μόλις ημέρες μετά τις εκλογές.
Αν κοιτάξει κανείς τις υποχρεώσεις της χώρας και αφήσει κατά μέρος τις πολιτικές σκοπιμότητες, γίνεται φανερό γιατί τη Δευτέρα θα πρέπει η Ελλάδα να έχει κυβέρνηση και μάλιστα βιώσιμη. Και μόνο ο απολογισμός Παπαδήμου αναδεικνύει τη συνθετότητα της κατάστασης: Στο σύνολο των 210 μέτρων που περιέχει το μνημόνιο ως το τέλος Ιουνίου έχει υλοποιηθεί το 70% και το 25% βρίσκεται σε διαδικασία ολοκλήρωσης. Το 5% που απομένει, όμως, αφορά σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές και μάλιστα στα δύο πιο επιβαρυμένα, από πλευράς μνημονιακών υποχρεώσεις, υπουργεία, το Εργασίας και το Οικονομικών.

Κλίμα σύγχυσης

Εργασιακές σχέσεις, Ασφαλιστικό, αναδιάρθρωση των εισπρακτικών μηχανισμών, θα έρθουν στο προσκήνιο τις επόμενες ημέρες, μαζί με την εξειδίκευση των μέτρων ύψους 11,6 δισ. ευρώ για το 2013 – 2014. Ο επόμενος πρωθυπουργός είναι βέβαιο ότι θα χρειαστεί πυξίδα, όχι μόνο για να βρει άκρη στον κυκεώνα του μνημονίου αλλά για να διαχειριστεί τις διαπραγματεύσεις με την τρόικα. Οι συζητήσεις με τους εμπειρογνώμονες της τρόικας, όπως διαπίστωσαν τον Ιανουάριο στην πρώτη τους συνάντηση μαζί τους οι νέοι ένοικοι του Μεγάρου Μαξίμου, γινόταν σε ένα κλίμα σύγχυσης.
Οι «Τροϊκανοί» ανέμεναν από την ελληνική κυβέρνηση να παρουσιάσει ένα δικό της σχέδιο με προτάσεις και λύσεις για τα ζητήματα που ανέκυπταν, πάνω στο οποίο αυτοί θα διατύπωναν τις ενστάσεις τους ή θα έδιναν την έγκρισή τους. Οι περισσότεροι υπουργοί περίμεναν να διαμορφώσει το σχέδιο η τρόικα. «Κανένας δεν αναλαμβάνει την «ιδιοκτησία» (ownership) των μεταρρυθμίσεων» διαμαρτυρήθηκαν στον Πρωθυπουργό οι κκ. Πόουλ Τόμσεν, Κλάους Μαζούχ και Ματίας Μορς.
Η δυσκολία στις συζητήσεις αναδείχτηκε σε όλο της το μεγαλείο κατά τη διάρκεια των ατελείωτων μεταμεσονύκτιων διαπραγματεύσεων στο Μέγαρο Μαξίμου για τη νέα δανειακή σύμβαση και το PSI, τον Φεβρουάριο. Ηταν τότε που ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Π. Καψής προειδοποιούσε ότι «έρχονται διαβολοβδομάδες», αλλά λίγοι κατανοούσαν τι ακριβώς εννοούσε.
Οι Τροϊκανοί ζητούσαν με επιμονή να μειωθεί ο κατώτατος μισθός κατά 35% χάριν της ανταγωνιστικότητας και να καταργηθεί το ένα από τα δύο δώρα. Τελικώς έπειτα από σκληρή διαπραγμάτευση συμβιβάστηκαν στην περικοπή του κατώτατου μισθού κατά 22% με αλλαγή όμως στο καθεστώς των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Οι διαπραγματεύσεις απαιτούσαν ατσάλινα νεύρα. Η τρόικα απέρριπτε όλες τις εναλλακτικές προτάσεις της κυβέρνησης. «Δυστυχώς με αυτά τα δεδομένα δεν μπορούμε να εισηγηθούμε στο συμβούλιο υπουργών στις Βρυξέλλες ότι μπορούμε να συνεχίσουμε» έλεγαν και παρέπεμπαν στους πολιτικούς τους προϊσταμένους. Ο κ. Παπαδήμος διέκοπτε τη συζήτηση για να κάνει κύκλο τηλεφωνικών επαφών με Μέρκελ, Γιούνκερ, Ντράγκι, Μπαρόζο, Ρεν, Λαγκάρντ. Ολοι ήταν ευγενέστατοι, ιδίως η κυρία Ανγκελα Μέρκελ, η οποία έληγε τη συζήτηση με την προτροπή: «Μα αφού έχετε τους εμπειρογνώμονες εκεί, γιατί δεν καταλήγετε σε συμφωνία;».

Καβγάς αρχηγών

Η ένταση και τα αδιέξοδα κατέληξαν στον μεγάλο καβγά των κκ. Ευ. Βενιζέλου και Αντ. Σαμαρά ενώπιον του Πρωθυπουργού. Ο αρχηγός της ΝΔ πρότεινε μέτρα χωρίς αντίκρισμα τα οποία η τρόικα απέρριπτε επί τόπου και έπειτα έθεσε πλαφόν για τις επικουρικές συντάξεις προκαλώντας μια «τρύπα» 325 εκατ. ευρώ, η κάλυψη της οποίας έφερε σε οριακό σημείο τις διαπραγματεύσεις.
Το ίδιο διάστημα, ο αρχηγός της ΝΔ παρ’ ότι έβλεπε τις δυσκολίες και τα αδιέξοδα, κάθε φορά που ετίθετο στο τραπέζι θέμα εκλογών έλεγε στον Πρωθυπουργό: «Μη μου λες Α…», εννοώντας το ενδεχόμενο εκλογών τον Απρίλιο. Επέμενε να γίνουν οι εκλογές όσο το δυνατόν πιο κοντά στη 19η Φεβρουαρίου, όπως είχαν αποφασίσει τα κόμματα.
Η εμμονή της τρόικας για τους μισθούς όμως δεν έχει πάψει να υπάρχει. Ο μόνιμος εκπρόσωπος του ΔΝΤ στην Ελλάδα κ. Μπομπ Τράα περιγράφεται ως «υστερικός» στο θέμα αυτό από έλληνες συνομιλητές του. Και αυτό γιατί η μόνιμη επωδός σε όλες τις αναλύσεις του για το ελληνικό πρόβλημα είναι ότι η χώρα μας ζει πάνω από τις δυνάμεις της, αφού το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών δεν μειώνεται και ότι για να μηδενιστεί πρέπει να κοπούν κι άλλο οι μισθοί. «Δεν αντιλαμβάνεται ότι αν γίνει αυτό θα ανατιναχτεί η κοινωνία και η χώρα στον αέρα» προσθέτουν οι ίδιες πηγές.
Ελλειψη διάθεσης για συνεννόηση όμως συνάντησε ο κ. Παπαδήμος και στο εσωτερικό, μεταξύ των κομμάτων που στήριζαν την κυβέρνησή του. Στα πρώτα Υπουργικά Συμβούλια αρκούσε μια σπίθα για να τα μετατρέψει σε πεδίο μάχης. Το ΠαΣοΚ επιχειρούσε με κάθε τρόπο να βάλει και τη ΝΔ στο κάδρο του μνημονίου, η ΝΔ απέρριπτε κάθε νομοσχέδιο που δεν είχε σχέση με το μνημόνιο και τη νέα δανειακή σύμβαση και ο ΛΑΟΣ ώσπου να αποφασίσει τι ήθελε αποχώρησε από την κυβέρνηση.

Οι εκτιμήσεις ενός μεθοδικού Πρωθυπουργού
«Δεν έχουμε κουλτούρα συνεργασίας»

Ο κ. Λ. Παπαδήμος, όπως τον περιγράφουν όσοι τον έζησαν από κοντά το προηγούμενο διάστημα, είναι ένας ιδιαίτερα σχολαστικός και μεθοδικός άνθρωπος που δεν αφήνει τίποτα στην τύχη. «Ο,τι και να συμβαίνει αυτός παραμένει προσηλωμένος στον στόχο του» σημειώνουν. Αυτές οι ιδιότητες αποδείχτηκαν πολύτιμες στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα, στις Συνόδους Κορυφής και στο Eurogroup, αλλά στο εσωτερικό τού φόρτωσαν τη ρετσινιά της έλλειψης αποφασιστικότητας, κυρίως επειδή καθυστερούσε πολύ να ανακοινώσει τους μίνι ανασχηματισμούς που έκανε. Οι συνεργάτες του λένε ότι είχε να αντιμετωπίσει πραγματικές (αδιέξοδα στις διαπραγματεύσεις) και πολιτικές δυσκολίες (βέτο και αρνήσεις) αλλά προσθέτουν ότι αυτός είναι ο χαρακτήρας του. Δεν κάνει βιαστικές κινήσεις προτού σταθμίσει όλα τα δεδομένα.
Ο κ. Παπαδήμος, όπως έχει εκμυστηρευτεί σε συνομιλητές του, πιστεύει ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει κουλτούρα μεθοδικής εργασίας ούτε συνεργασίας σε πολιτικό επίπεδο. Με βάση την εξάμηνη εμπειρία του εκτιμά ότι μια ενδεχόμενη κυβέρνηση ΝΔ – ΠαΣοΚ θα είναι βραχύβια. Ο ίδιος ετοιμάζεται για ολιγοήμερη ξεκούραση μετά τις εκλογές καθώς δεν αναμένει να τον καλέσουν τα κόμματα (ο ένας αρχηγός εμφανίζεται πολύ αρνητικός, λέει, εννοώντας τον κ. Αντ. Σαμαρά) και άλλωστε έχει ξεκαθαρίσει ότι θα αναλάμβανε ξανά τέτοια ευθύνη μόνο υπό άλλους όρους και συνθήκες.
Πιστεύει ότι στο πρώτο μνημόνιο θα έπρεπε να είχε διεκδικηθεί μεγαλύτερη διάρκεια και διασφάλιση των πόρων. Σε αυτή τη φάση θεωρεί ότι η επέκταση του προγράμματος κατά ένα έτος, ως το τέλος του 2015, είναι ρεαλιστική και εφικτή και ότι το θέμα των πόρων είναι καλά προετοιμασμένο.
Η άγνωστη παράμετρος είναι η κάλπη. Αν προκύψει σκηνικό ακυβερνησίας εκτιμά ότι οι εταίροι μας θα δώσουν μια μικρή παράταση προκειμένου να γίνουν ξανά εκλογές, υπάρχει όμως μεγάλη αγωνία μήπως η πολιτική περιπέτεια οδηγήσει σε ευρύτερη αποσταθεροποίηση. Ο κ. Παπαδήμος ελπίζει ότι οι γαλλικές εκλογές και οι συνθήκες στην Ευρώπη θα μεταβληθούν το επόμενο διάστημα αλλά προϋπόθεση για να εκμεταλλευτεί η Ελλάδα την αλλαγή περιβάλλοντος είναι να παραμείνει συνεπής στις υποχρεώσεις της.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Αφιερώματα
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk