Πρόεδρε, έχεις ταλέντο!

Αν μπορούμε να υποθέσουμε ότι και αυτήν τη φορά η κυβερνητική εξουσία θα είναι υπόθεση των εταίρων του λεγόμενου δικομματισμού, το αυτονόητο για τον σοβαρό ψηφοφόρο, προκειμένου να διαμορφώσει γνώμη, θα ήταν να εντοπίσει τα κρίσιμα σημεία

Πρόεδρε, έχεις ταλέντο! | tovima.gr
Αν μπορούμε να υποθέσουμε ότι και αυτήν τη φορά η κυβερνητική εξουσία θα είναι υπόθεση των εταίρων του λεγόμενου δικομματισμού, το αυτονόητο για τον σοβαρό ψηφοφόρο, προκειμένου να διαμορφώσει γνώμη, θα ήταν να εντοπίσει τα κρίσιμα σημεία που διαφοροποιούν τον πολιτικό προβληματισμό, και κατ’ επέκταση την ενδεχόμενη κυβερνητική πρακτική, του Βαγγέλη Βενιζέλου από τη μια μεριά και του Αντώνη Σαμαρά από την άλλη. Ωστόσο, η πεποίθηση που μοιάζει να έχει εδραιωθεί σε ένα μεγάλο μέρος των πολιτών είναι ότι αυτή τη φορά, για προφανείς λόγους, η προεκλογική αντιπαράθεση των δύο (που είναι, βέβαια, το ίδιο «σφοδρή» και συνεχίζει «να χτυπάει κόκκινο», όπως τις παλιές καλές εποχές) μοιάζει με καβγά οδηγών που διαφωνούν για τη σωστή κατεύθυνση ενώ ξέρουν οι ίδιοι, και ξέρουν ότι ξέρουν και οι άλλοι, ότι κινούνται σε αυστηρά αστυνομευόμενο μονόδρομο. Είτε, όμως, είναι έτσι είτε όχι, αν το πιστεύεις, αυτή τη φορά έχεις μια καλή δικαιολογία να παρακάμψεις την «ουσία» για να εστιάσεις, έστω και για λίγο, στο «στιλ» και, γενικότερα, σ’ αυτά που προσφάτως μάθαμε να ονομάζουμε «επικοινωνιακά».
Από αυτήν την άποψη ο Σαμαράς, χωρίς να παρουσιάζει κάποια αισθητή υστέρηση, δεν είναι φκιαγμένος για να προσφέρει ιδιαίτερες συγκινήσεις. Ο λόγος του, όταν δεν αναλώνεται σε συμβατικές δηλώσεις ή διαπιστώσεις, θέλει να ηχεί κοφτός και σταράτος, και παίρνει αποχρώσεις αστόλιστου τσαμπουκά σε αναγγελίες του τύπου «θα βγάλω τις κουκούλες τους» (εννοεί το σινάφι των μπαχαλάκηδων) ή, ακόμη πιο συγκλονιστικά, «δώστε μου τη δύναμη να αλλάξω την Ελλάδα». Στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να παρατηρηθεί μια σβέλτη κίνηση του δεξιού (ή του αριστερού, δεν είναι βέβαιο – αλλά, λογικά, μάλλον του δεξιού) ώμου με ελαφρά πρόσω κλίση του κορμού, η οποία μοιάζει να ακομπανιάρει και να διευκρινίζει κινησιολογικά εκείνον τον ντόμπρο και λιτό τσαμπουκά που λέγαμε. Τα υπόλοιπα είναι τόσο προβλεπτά όσο χρειάζεται για να τα παραλείψουμε.
Από την ίδια άποψη ο Βενιζέλος αξίζει ασφαλώς μια πιο εκτεταμένη παράγραφο. Πρέπει πρώτα πρώτα να πούμε ότι ποτέ οι ρητορικές επιδόσεις του προκατόχου δεν ευνόησαν τόσο σκανδαλωδώς και εξ αντιδιαστολής τον διάδοχο. Ο λόγος του Γιώργου Παπανδρέου, ιδιαίτερα σε αφύλακτες διαβάσεις, είχε τόση συνοχή όση και το σοσιαλιστικό κίνημα του οποίου προΐστατο• και διαψεύδοντας την ευθυτενή ευκρίνεια της σιλουέτας του ομιλητή, από συντακτική άποψη, οι προτάσεις του, όταν δεν ήταν τόσο σύντομες όσο, για παράδειγμα, το «λεφτά υπάρχουν», εμφάνιζαν ελλειμματική οικονομία ανάλογη με εκείνη που μας παρέδωσε άνευ όρων στην Τρόικα. Σε εκκωφαντικό «κοντράστ», ο λόγος του Βενιζέλου, εκ προμελέτης ή αυτοσχέδιος, είναι ακριβής και στέρεος σαν άρθρο του Συντάγματος, διατηρεί τη δομική του ακεραιότητα ακόμη και όταν ο παραγωγός του παφλάζει και καλπάζει ενάντια στον αντίπαλο, και στο συνολικό του άπλωμα αφήνει αίσθηση δυσμάχητης πληθωρικότητας η οποία επιβεβαιώνεται και διπλασιάζεται από τη φυσική παρουσία του ανδρός.
Το πρόβλημα είναι ότι ο λόγος αυτός παράγει τόση ρητορική υπεραξία που ακόμη και ο καλόπιστος ακροατής συχνά δυσκολεύεται να διακρίνει μια πειστική αναλογία ανάμεσα στη συσκευασία και το πραγματικό πολιτικό περιεχόμενο ή αισθάνεται ότι η λεκτική άνεση και ευταξία λειτουργούν ως ανώδυνη παράφραση-λείανση των πραγματικών δεδομένων του ζητήματος. Και το άλλο πρόβλημα είναι ότι ο ίδιος ο Βενιζέλος, ανταποκρινόμενος στην κατεστημένη επικοινωνιακή εικόνα του που την επικυρώνουν ανέκαθεν τα ΜΜΕ και ένα μέρος της κοινής γνώμης, μοιάζει να έχει ταυτίσει τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα ακριβώς με την ποιότητα, τον όγκο και τη δραστικότητα του λόγου του. Οι τόνοι στους οποίους διατυπώνει την επιθυμία του για ένα τουρνουά τηλεοπτικών συζητήσεων με τον Αντώνη Σαμαρά χρωματίζονται από τη σιγουριά του πανθομολογούμενου «φαβορί», και σε πρόσφατη συνέντευξή του κάλεσε ευθέως τους πολίτες να συγκρίνουν, μεταξύ άλλων, τον δικό του λόγο με τον λόγο του αντιπάλου του.
Δεν νομίζω ότι είναι υπερβολικό να πει κανείς ότι, με δεδομένη την αντίληψη για τη συγκεκριμένη υπεροπλία του, ο νέος αρχηγός του ΠαΣοΚ μοιάζει να προσκαλεί τους πολίτες να πάρουν μέρος σε πάνελ για ρητορικούς αγώνες. Και δεν νομίζω ότι είναι άστοχο να προβλέψει κανείς ότι στη σημερινή πολιτική, κοινωνική και οικονομική συγκυρία ελάχιστοι είναι αυτοί που περιμένουν να διαφωτιστούν σοβαρά από μια πολιτική εκδοχή του «Ελλάδα, έχεις ταλέντο!», όπου ο Σπαθάτος της ντομπροσύνης θα τα βάλει με τον Ογκόλιθο της ευφράδειας.
Στην Αρχαιότητα η πολιτική ελευθερία παρήγε πολιτική ρητορική. Η ανελευθερία μετέτρεπε την πολιτική ρητορική σε ρητορική επίδειξη – και τότε κάποιοι προτιμούσαν τη σιωπή από την επίδειξη. Καλώς ή κακώς, τα δύο μεγάλα κόμματα του Μνημονίου είναι λιγότερο ελεύθερα πολιτικά από ό,τι θα ήθελαν. Ασφαλώς, δεν είναι νοητό οι αρχηγοί τους να περιπέσουν σε προεκλογική σιωπή, αλλά είναι και πολύ αμφίβολο ότι θα κερδίσουν από μια επίδειξη, κυρίως σαν κι αυτήν που φαίνεται να προσδοκά ο πρόεδρος του ΠαΣοΚ.

O κ. Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής είναι καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk