45 χρόνια μετά

«Κύριε Παπαδόπουλε/ να ζήσης χίλια χρόνια/ γιατί προσφέρεις στον λαό αγάπη και συμπόνια» ή «Ελάτε να ενισχύσουμε/ τον νέο κυβερνήτη/ τον Γιώργο Παπαδόπουλο που πήρε το τιμόνι/ Ν’ αναστηθούν παλιοί καιροί/

45 χρόνια μετά | tovima.gr
«Κύριε Παπαδόπουλε/ να ζήσης χίλια χρόνια/ γιατί προσφέρεις στον λαό αγάπη και συμπόνια» ή «Ελάτε να ενισχύσουμε/ τον νέο κυβερνήτη/ τον Γιώργο Παπαδόπουλο που πήρε το τιμόνι/ Ν’ αναστηθούν παλιοί καιροί/ και δοξασμένοι χρόνοι». Κάτι τέτοια ευτράπελα ποιήματα δημοσιεύονταν στα έντυπα της δικτατορίας των συνταγματαρχών, όταν και αυτή, όπως κάθε χούντα που σέβεται τον εαυτό της, προσπάθησε να διαμορφώσει ένα δικό της «πολιτιστικό» προφίλ. Αυτή όμως ήταν η μία πλευρά.
Χθες ήταν ημέρα επετείου της 21ης Απριλίου 1967, πολύ μακρινή για τους νεότερους, μια και έχουν μεσολαβήσει 45 χρόνια. Ας θυμηθούμε μερικά γεγονότα: τα πρώτα δύο χρόνια (1967-1969) οι συγγραφείς και οι εκδότες τήρησαν σιωπή αντίστασης. Τον Μάρτιο του 1969 ο Γιώργος Σεφέρης με μια εμβληματική δήλωση καταδίκης της ανελευθερίας που είχε επιβάλει η δικτατορία δίνει το έναυσμα της αντεπίθεσης. Ακολουθεί μια έκδοση-ορόσημο, τα περίφημα – και συλλεκτικά σήμερα – «Δεκαοχτώ κείμενα», μια συλλογή κειμένων με αντιδικτατορική χροιά των Δ. Ν. Μαρωνίτη, Μ. Αναγνωστάκη, Ρ. Ρούφου, Σπ. Πλασκοβίτη, Ν. Κάσδαγλη, Καίης Τσιτσέλη, Σ. Τσίρκα, Γ. Χειμωνά, Μ. Κουμανταρέα, Θ. Βαλτινού κ.ά., που κυκλοφορούν από τον Κέδρο το καλοκαίρι του 1970. Νέοι εκδότες παίρνουν το ρίσκο να προβάλουν καλούς ξένους και έλληνες συγγραφείς (Κείμενα, Στοχαστής, Οδυσσέας, Κάλβος κ.ά.). Δημιουργούνται οι φοιτητικοί συντοπίτικοι σύλλογοι, η Ελληνοευρωπαϊκή Κίνηση Νέων (ΕΚΙΝ), η Εταιρεία Μελέτης Ελληνικών Προβλημάτων (ΕΜΕΠ), που διοργανώνουν διαλέξεις, εκδηλώσεις, εκθέσεις βιβλίου και εκδόσεις. Ο Μίκης γράφει τραγούδια, ο Ρίτσος ποιήματα, το Ελεύθερο Θέατρο ανεβάζει Μάρκαρη, ο Κουν καλούς ξένους συγγραφείς. Υπάρχει μια ζέση για δημιουργία.
Η Μεταπολίτευση απελευθέρωσε πολλές συγγραφικές δυνάμεις. Μόνο το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’70 δημοσιεύθηκαν σπουδαία έργα: Αρ. Αλεξάνδρου, Το κιβώτιο (1975), Σ. Τσίρκας, Χαμένη άνοιξη (1976), Θ. Βαλτινός, Η κάθοδος των εννιά (1978), Μάρω Δούκα, Αρχαία σκουριά (1979), Καίη Τσιτσέλη, Ο δρόμος προς τον Κολωνό (1979) και άλλα πολλά που ακολούθησαν στη δεκαετία του ’80. Η δικτατορία ήταν τελικά γόνιμη για την πεζογραφία (και την ποίηση – τα παραδείγματα εδώ είναι πάρα πολλά), καθώς έθεσε τους συγγραφείς μπροστά σε μεγάλα διλήμματα, τους έκανε να αναστοχαστούν το «πώς» και το «γιατί» βρεθήκαμε υπό τη σκιά άξεστων ανθρώπων, ποιος ήταν ο ρόλος της πολιτικής Αριστεράς και Δεξιάς. Τα κείμενά τους πήγαιναν πολύ πίσω από τη δικτατορία σε μια προσπάθεια να ξαναδούν τα γεγονότα που από τον Εμφύλιο και μετά έδωσαν την ταυτότητα της σύντομης ελληνικής δημοκρατίας. Σήμερα, έχοντας πίσω μας σχεδόν μισόν αιώνα από τότε, αναζητούμε τους συγγραφείς που θα αναστοχαστούν ό,τι έγινε και το πώς φτάσαμε εδώ σε αυτή την τελματώδη κρίση.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk