Βιβλία

Στην εποχή που έλαχε στους νέους μας να ζουν όλοι αναζητούν δύο πράγματα: ιδέες για νέες και ελπιδοφόρες επαγγελματικές δραστηριότητες, αφενός, και τρόπους να χρηματοδοτηθούν αυτές οι ιδέες, αφετέρου. Με την πολιτεία να έχει τον πρώτο λόγο – και ευθύνη – για την εύρεση του δεύτερου, μένει να αποσαφηνίσει κανείς το πώς γεννιούνται οι καινοτόμες και δημιουργικές ιδέες.

Jonah Lehrer

Imagine: How Creativity Works

Εκδόσεις HMHbooks, 2012,
σελ. 280, τιμή 15,84 ευρώ + ταχυδρομικά

(www.amazon.com/Imagine-Creativity-Works-Jonah-Lehrer/dp/0547386079/ref=zg_bsnr_75_1)

Στην εποχή που έλαχε στους νέους μας να ζουν όλοι αναζητούν δύο πράγματα: ιδέες για νέες και ελπιδοφόρες επαγγελματικές δραστηριότητες, αφενός, και τρόπους να χρηματοδοτηθούν αυτές οι ιδέες, αφετέρου. Με την πολιτεία να έχει τον πρώτο λόγο – και ευθύνη – για την εύρεση του δεύτερου, μένει να αποσαφηνίσει κανείς το πώς γεννιούνται οι καινοτόμες και δημιουργικές ιδέες.

Η μέχρι τούδε βιβλιογραφία επί του θέματος είναι σαγηνευτικά πλούσια αλλά συνάμα και συλλήβδην αποθαρρυντική για τους πολλούς: «Είναι από ειδική στόφα οι καινοτόμοι» δείχνει να αποφαίνεται το σύνολο των συγγραφέων-μελετητών του ζητήματος και «η δημιουργικότητα αναπτύσσεται αλλά η ιδιοφυΐα είναι αυτοφυής» συμπεραίνουν. Αυτά ως τις 19 Μαρτίου 2012. Διότι τότε ο 31χρονος δημοσιογράφος επιστημών των αμερικανικών περιοδικών «Wired», «New Yorker», «ΝΥ Times Magazine» κτλ. – αλλά και συγγραφέας του «Ο Προυστ ήταν νευροεπιστήμονας» (εκδόσεις ΑΒΓΟ, 2008) – Τζόνα Λέρερ (Jonah Lehrer) κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του. Ο τίτλος του «Φαντάσου: Πώς δουλεύει η δημιουργικότητα» («Imagine: How creativity works») και ο στόχος του… ας δούμε πώς τον θέτει ο συγγραφέας:

Στο πλείστον της ιστορίας μας οι άνθρωποι έχουμε προσποιηθεί ότι η φαντασία είναι εγγενώς ανεξιχνίαστη, ένα αδιαπέραστο βιολογικό δώρο. Κατά συνέπεια, προσκολληθήκαμε σε μια σειρά εσφαλμένων μύθων για το τι είναι δημιουργικότητα και από πού προέρχεται. Αυτοί οι μύθοι όχι μόνο μας παραπλανούν αλλά και παρεμβαίνουν στη φαντασία μας. Εμείς, πέρα από την εξέταση κομψών πειραμάτων και επιστημονικών μελετών, θα εξετάσουμε επίσης τη δημιουργικότητα όπως βιώνεται στον πραγματικό κόσμο. Θα μάθουμε για τη μέθοδο γραφής του Bob Dylan και τη ναρκο-κουλτούρα των ποιητών. Θα ξοδέψουμε κάμποσο χρόνο με έναν μπάρμαν που σκέφτεται σαν χημικός και με έναν αυτιστικό σέρφερ που βρήκε ένα νέο κόλπο στη σανίδα. Θα δούμε έναν ιστότοπο που μας βοηθά να λύσουμε προβλήματα φαινομενικά ανεπίλυτα και θα μπούμε στα παρασκήνια της Pixar… Το θέμα μας είναι να παραμερίσουμε τα περιγραφικά πέπλα που κρατούν αποκομμένο το νευρικό κύτταρο από την τελική συμφωνία, το κύκλωμα του εγκεφαλικού φλοιού από το επιτυχημένο προϊόν. Η δημιουργικότητα δεν θα πρέπει να μας φαίνεται κάτι το απόκοσμο. Δεν πρέπει να φαίνεται μια διαδικασία προορισμένη για καλλιτέχνες και εφευρέτες ή άλλους «δημιουργικούς τύπους». Στο κάτω κάτω, το ανθρώπινο μυαλό έχει τη δημιουργική ώθηση ενσωματωμένη στο λειτουργικό του σύστημα, φυτεμένη στον πυρήνα του προγραμματιστικού του κώδικα. Ανά πάσα στιγμή ο εγκέφαλός μας σχηματίζει αυτόματα νέες ενώσεις, καθώς συνδέει διαρκώς το Χ της καθημερινότητας με κάποιο απροσδόκητο Ψ. Αυτό το βιβλίο ασχολείται με το πώς συμβαίνει αυτό. Είναι η ιστορία του «πώς φανταζόμαστε».

Το εγχείρημά του είναι ιδιαίτερα τολμηρό: ως συγγραφέας ο Λέρερ μαγεύει τον αναγνώστη καθώς εκλαϊκεύει υπέροχα τα μυστικά της νευροεπιστήμης ξεναγώντας μας σε ένα «κειμενικό ντοκυμαντέρ». Από την άλλη, ακροβατεί σε τεντωμένο σχοινί όταν εξάγει συμπεράσματα από το εύρος των ερευνών που έχει μελετήσει και αποφαίνεται ως επαΐων. Βεβαίως, έχει το κατάλληλο υπόβαθρο (απόφοιτος του Columbia University στις νευροεπιστήμες το 2003) αλλά η εξαγωγή ολικών συμπερασμάτων είναι σκέτη πρόκληση για τους φτασμένους ερευνητές του τομέα. Το πρόβλημα αυτό είναι βαθύ, επίκαιρο, και απασχολεί όλους μας όσοι εκλαϊκεύουμε τις επιστήμες, οπότε… η περαιτέρω διατύπωση-άποψη εκ μέρους μου γίνεται άκρως υποκειμενική. Προτείνω λοιπόν να εξαγάγετε τα δικά σας συμπεράσματα διαβάζοντας τώρα την αγγλική έκδοση ή περιμένοντας την όποια ελληνική. Το σίγουρο είναι πως δεν θα χάσετε!

a.kafantaris@gmail.com

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk