Δεύτερη ζωή για ήρωες της λογοτεχνίας

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς τον Χάρι Πότερ; αναρωτιόταν ο απανταχού εκδοτικός κόσμος πριν από μερικές εβδομάδες όταν η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ έβαλε την τελευταία τελεία στην εφηβική σειρά του διοπτροφόρου μάγου. Οχι αδίκως. Ηρωες όπως ο Χάρι Πότερ, ο Τζέιμς Μποντ του Ιαν Φλέμινγκ, ο Σέρλοκ Χολμς του Αρθουρ Κόναν Ντόυλ, η Σκάρλετ Ο’Χάρα και ο Ρετ Μπάτλερ της Μάργκαρετ Μίτσελ με το εύρος της δημοφιλίας τους καταφέρνουν να κινούν επί δεκαετίες την εκδοτική και κινηματογραφική βιομηχανία. Ευτυχώς, η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ είναι ακόμη νέα και ενεργή και ο Χάρι Πότερ δεν πρόκειται να σβήσει έτσι εύκολα, όμως τι γίνεται με τους συγγραφείς που έχουν πεθάνει; Χάνονται μαζί τους για πάντα και οι ήρωες που δημιούργησαν; Οχι, όπως δείχνουν τα πράγματα, και γι’ αυτό φροντίζουν οι δικαιούχοι των πνευματικών δικαιωμάτων τους αναθέτοντας σε άλλους συγγραφείς να επαναλάβουν επιτυχημένες συνταγές.

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς τον Χάρι Πότερ; αναρωτιόταν ο απανταχού εκδοτικός κόσμος πριν από μερικές εβδομάδες όταν η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ έβαλε την τελευταία τελεία στην εφηβική σειρά του διοπτροφόρου μάγου. Οχι αδίκως. Ηρωες όπως ο Χάρι Πότερ, ο Τζέιμς Μποντ του Ιαν Φλέμινγκ, ο Σέρλοκ Χολμς του Αρθουρ Κόναν Ντόυλ, η Σκάρλετ Ο’Χάρα και ο Ρετ Μπάτλερ της Μάργκαρετ Μίτσελ με το εύρος της δημοφιλίας τους καταφέρνουν να κινούν επί δεκαετίες την εκδοτική και κινηματογραφική βιομηχανία. Ευτυχώς, η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ είναι ακόμη νέα και ενεργή και ο Χάρι Πότερ δεν πρόκειται να σβήσει έτσι εύκολα, όμως τι γίνεται με τους συγγραφείς που έχουν πεθάνει; Χάνονται μαζί τους για πάντα και οι ήρωες που δημιούργησαν; Οχι, όπως δείχνουν τα πράγματα, και γι’ αυτό φροντίζουν οι δικαιούχοι των πνευματικών δικαιωμάτων τους αναθέτοντας σε άλλους συγγραφείς να επαναλάβουν επιτυχημένες συνταγές.

Το 2011 είναι η χρονιά των «συνεχιστών», αναφέρει σε δημοσίευμα του περιοδικού salon.com η Εμα Μάστιτς. Ο Ερικ Βαν Λαστμπάντερ ολοκλήρωσε τον τελευταίο τόμο με ήρωα τον Τζέισον Μπορν του Ρόμπερτ Λάντλαμ, ο Τζέφρι Ντίβερ με το «Carte Blanche» έδωσε τον περασμένο Μάιο μια νέα ιστορία του Τζέιμς Μποντ και ο Μάικλ Μπράντμαν με το «Robert B. Parker’s Killing the Blues» συνεχίζει στη γραμμή των μπεστ-σέλερ του Ρόμπερτ Πάρκερ. Εχουμε επίσης ένα νέο μυθιστόρημα με ήρωα τον Σέρλοκ Χολμς ενώ ο Φίλιξ Φράνσις, γιος του Ντικ Φράνσις, έγραψε ένα ακόμη βιβλίο μυστηρίου στον ιππόδρομο, από εκείνα που έκαναν τον πατέρα του πολύ δημοφιλή.

Ποιοι ακριβώς είναι αυτοί που αναλαμβάνουν να «αναστήσουν» έναν ήρωα μπαίνοντας στον έτοιμο κόσμο ενός άλλου συγγραφέα; Συνήθως άνθρωποι καλά ασκημένοι στη γραφή. Κάποιοι είναι ghost writers γνωστοί μονάχα στο εκδοτικό σινάφι. Ορισμένοι είναι παλιοί φίλοι και συνεργάτες του συγγραφέα που επινόησε τον ήρωα, επιμελητές ή σεναριογράφοι. Αλλοι όμως είναι ευπώλητοι συγγραφείς με δικό τους κοινό και δοκιμασμένη πένα, όπως ο Τζέφρι Ντίβερ, συγγραφέας των ψυχολογικών θρίλερ «Ο μάγος» (Bell, 2005), «Ψυχρό φεγγάρι» (Bell, 2007), «Η κοιμισμένη κούκλα» (Bell, 2009) και άλλων, μεταξύ των οποίων και το μυθιστόρημα «Συλλέκτης οστών», γνωστό από την κινηματογραφική μεταφορά του. Τέτοιοι συγγραφείς με δική τους αναγνωρισμένη πορεία μπορεί να υποκύπτουν στις πιέσεις εκδοτών, επιβάλλουν όμως τις περισσότερες φορές τους δικούς τους όρους. Ο Ντίβερ, για παράδειγμα, ξεκαθάρισε στους εκδότες του Φλέμινγκ ότι θα σεβαστεί τη βρετανική παράδοση του πράκτορα 007 αλλά ότι δεν είχε σκοπό να γράψει ένα μυθιστόρημα εποχής. «Ηθελα το βιβλίο να διαδραματίζεται στο σήμερα, και ο Μποντ να είναι ένας τριαντάρης πράκτορας», εξήγησε, διότι ήθελε ο σύγχρονος αναγνώστης να ταυτιστεί μαζί του όσο το δυνατόν περισσότερο. Ο δεύτερος αδιαπραγμάτευτος όρος του ήταν ότι θα γράψει ακολουθώντας το δικό του ύφος και δεν θα μιμηθεί το στιλ του Ιαν Φλέμινγκ.

Παρόμοιοι ήταν οι όροι του Ερικ Λαστμπάντερ, ο οποίος είχε περισσότερα από 15 μυθιστορήματα μυστηρίου και φαντασίας στο ενεργητικό του όταν του πρότειναν οι κληρονόμοι του Ρόμπερτ Λάντλαμ να γράψει νέες ιστορίες με ήρωα τον Τζέισον Μπονρ μετά την επιτυχία που είχε η μεταφορά τους στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Ματ Ντέιμον. Στενός φίλος του Ρόμπερτ Λάντλαμ, ο Λαστμπάντερ ήξερε τον Μπορν από την καλή και από την ανάποδη, δήλωσε όμως: «Δεν πρόκειται να γράψω στο ύφος του Μπομπ, και δεν πρόκειται να γράψω ένα βιβλίο που θα έχει το όνομά του. Ό,τι γράψω θα το υπογράψω».

Ανεξαρτήτως των προθέσεων και του αποτελέσματος, η αγωνία της επίδρασης και της σύγκρισης στην πορεία τέτοιων εγχειρημάτων είναι πολύ έντονη: «Πάντοτε νιώθω τον Μπομπ πίσω από την πλάτη μου, με την καλή έννοια», λέει ο Λαστμπάντερ. «Μερικές φορές τον ρωτάω: “Μπορώ να το κάνω αυτό; ή “Σου φαίνεται εντάξει;”».

Οσο για την ανταπόκριση του κοινού σε αυτές τις «συνέχειες», δεν είναι πάντοτε η αναμενόμενη. Ο πράκτορας 007 του Ντίβερ, ένας κατάσκοπος του 21ου πρώτου αιώνα με εντελώς διαφορετική νοοτροπία απέναντι στις γυναίκες, στον πόλεμο και στη βία από ό,τι ο κλασικός Μποντ, πούλησε μόλις 16.158 αντίτυπα στις τρεις πρώτες ημέρες της κυκλοφορίας του, περίπου το ένα τρίτο των 44.093 αντιτύπων που είχε πουλήσει στις τέσσερις πρώτες μέρες της κυκλοφορίας του το «Devil May Care» του Σεμπάστιαν Φοκς τον Μάιο του 2008, έτερη απόπειρα αναβίωσης του Τζέιμς Μποντ, μία από τις πολλές που ενθάρρυναν οι εκδότες του Φλέμινγκ.

Η πίεση για την επανάληψη μιας επιτυχίας είναι μεγάλη από τους εκδοτικούς κολοσσούς και αρκετοί συγγραφείς ενδίδουν, όπως η Αλεξάνδρα Ρίπλεϊ που έγραψε τη συνέχεια του «Όσα παίρνει ο άνεμος» της Μάργκαρετ Μίτσελ («Scarlett», 1991) και ο Ντόναλντ ΜακΚέιγκ που αφηγήθηκε την ίδια ιστορία ειπωμένη από την οπτική του Ρετ Μπάτλερ (Rhett Butler’s People», 2007). Για ποιον λόγο υποκύπτουν στις πιέσεις να υιοθετήσουν τον κόσμο και τους χαρακτήρες ενός άλλου συγγραφέα; Κάποιοι λένε ότι είναι μεγάλη η έξαψη της πρόκλησης να γράφεις για έναν πασίγνωστο χαρακτήρα. Οπωσδήποτε είναι τα χρήματα και η προσμονή της δόξας που συνοδεύει την απόπειρα, όπως στην περίπτωση του Βρετανού Κίνγκλεϊ Ειμις, ο οποίος, αντιμετωπίζοντας το 1967 οικονομικά προβλήματα, ανέλαβε να γράψει την πρώτη συνέχεια του Τζέιμς Μποντ, μόλις τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατο του Φλέμινγκ. Οι πωλήσεις εκτινάχθηκαν στα ύψη, αλλά η φήμη του Ειμις ως συγγραφέα πήρε την κατιούσα, για να μην αναφέρουμε τα πικρόχολα σχόλια της χήρας του Φλέμινγκ για το δημιούργημα του Ειμις. Ο Ειμις αρνήθηκε να γράψει δεύτερο βιβλίο με ήρωα τον Μποντ. Οι εκδότες έκαναν νέα ανάθεση στον Τζον Γκάρντερ, που έγραψε 16 βιβλία, μετά ακολούθησε ο Ρέιμοντ Μπένσον, ο Σεμπάστιαν Φοκς και τώρα ο Ντίβερ.

Οι συγκρίσεις είναι πάντοτε αμείλικτες. Για την τελευταία συνέχεια ο κριτικός Στίβεν Πουλ γράφει στον «Guardian»: «O Nτίβερ κατάφερε να πάρει το θρεπτικό αυγό του μύθου του Τζέιμς Μποντ και να το μετατρέψει σε αχνιστό χυλό» σαρκάζοντας τις μεταφορές του Ντίβερ. Οι εκδότες του Φλέμινγκ είναι αποφασισμένοι να προχωρήσουν σε ανάθεση επόμενου τίτλου σε άλλον συγγραφέα, αλλά ποιος καταξιωμένος συγγραφέας θα πάρει το ρίσκο διακινδυνεύοντας τη φήμη του; Διότι, όπως δείχνουν τα πράγματα, μερικοί λογοτεχνικοί ήρωες παραμένουν αθάνατοι όσο παραμένουν ανέγγιχτοι.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Πολιτισμός
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk