Από την Αγία Λαύρα στο Αφιόν Καραχισάρ

Τον Μάρτιο του 1921 έκλειναν 100 χρόνια από το κορυφαίο για την ελληνική ιστορία εθνικό γεγονός, την Επανάσταση του 1821. Οι χρόνοι ήταν δύσκολοι καθώς τον Μάρτιο του 1921 η Ελλάδα, βαθιά διχασμένη, βρισκόταν στο μέσον μιας πολεμικής και διπλωματικής τρικυμίας που απειλούσε να βουλιάξει το οράματα που ο ελληνικός 19ος αιώνας είχε φορτώσει στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Η 25η Μαρτίου του 1921 επέλεξε ένα 1821 που να τη δικαιώνει και να την τροφοδοτεί. Ενα ανολοκλήρωτο, διπλό Εικοσιένα.

Τον Μάρτιο του 1921 έκλειναν 100 χρόνια από το κορυφαίο για την ελληνική ιστορία εθνικό γεγονός, την Επανάσταση του 1821. Οι χρόνοι ήταν δύσκολοι καθώς τον Μάρτιο του 1921 η Ελλάδα, βαθιά διχασμένη, βρισκόταν στο μέσον μιας πολεμικής και διπλωματικής τρικυμίας που απειλούσε να βουλιάξει το οράματα που ο ελληνικός 19ος αιώνας είχε φορτώσει στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Η 25η Μαρτίου του 1921 επέλεξε ένα 1821 που να τη δικαιώνει και να την τροφοδοτεί. Ενα ανολοκλήρωτο, διπλό Εικοσιένα. Αυτή την Ιστορία θεωρούσε ότι μπορούσε να αντέξει. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Τον Απρίλιο του 1918, προτού ακόμη ολοκληρωθεί ο Μεγάλος Πόλεμος, το ελληνικό κράτος, σε τροχιά εκπλήρωσης των εθνικών οραμάτων που έθρεψαν έναν αιώνα την ελληνική εθνική ιδεολογία και πολιτική, σύστησε ειδική κεντρική επιτροπή για να προετοιμάσει την πρώτη εκατονταετηρίδα του μεγάλου εθνικού γεγονότος. Η επέτειος των 100 χρόνων όφειλε να είναι ιδιαίτερα λαμπρή καθώς τα βλέμματα ήταν ήδη στραμμένα στη Μικρασία και οι προσδοκίες να πατηθούν τα χώματά της από τον ελληνικό στρατό ήταν πιο ρεαλιστικές από ποτέ. Ο εορτασμός θα ήταν διπλός ή, σύμφωνα με τον λόγο της εποχής, ολοκληρωμένος.
Την Κεντρική Επιτροπή της Εκατονταετηρίδας της Ελληνικής Επαναστάσεως πλαισίωναν 11 ειδικές επιτροπές, στις οποίες συμμετείχε η ελίτ του πολιτικού και καλλιτεχνικού κόσμου. Ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος προέδρευε στην επιτροπή που είχε αναλάβει την ανέγερση του Ηρώου της Επανάστασης, ενώ ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Εμμανουήλ Ρέπουλης είχε αναλάβει την προεδρία της επιτροπής των πνευματικών αγωνισμάτων που θα συγγράφονταν για να τιμήσουν τη Μεγάλη Επανάσταση. Οι εκθέσεις των επιτροπών είναι αποκαλυπτικές για τη διπλή επένδυση που γινόταν στο Εικοσιένα: 1821 και 1921. Ολοι οι ελληνικοί τόποι, η παλαιά και η νέα Ελλάδα, έπρεπε να σημανθούν με τρόπο που να αποδεικνύουν τη σχέση τους με την Ελληνική Επανάσταση. Οι τέχνες και τα γράμματα όφειλαν να ξανασκεφθούν την πορεία τους με αφετηρία το 1821. Τα πάντα έπρεπε να ξαναγράψουν την ιστορία τους, μια ιστορία με αφετηρία το πρώτο Εικοσιένα και κατάληξη το δεύτερο.
Οι καιροί εν τω μεταξύ άλλαξαν. Η επιτροπή δεν τερμάτισε το 1921 καθώς οι Βενιζελικοί που συγκροτούσαν τον κορμό της είχαν χάσει στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 και το έργο τους έμεινε ανολοκλήρωτο. Η πιο σημαντική όμως μεταβολή ήταν οι εξελίξεις στο μικρασιατικό μέτωπο. Η απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη από συμμαχική αρχικά υπόθεση είχε εξελιχθεί σε ελληνοτουρκικό πόλεμο και η συντριβή των δυνάμεων που αντιστέκονταν στα ελληνικά σχέδια είχε αποδειχθεί δυσκολότερη από ό,τι αναμενόταν. Ολα έδειχναν ότι η εκατονταετηρίδα του 1821 πήγαινε για αναβολή και τελικά τον Μάρτιο του 1921 κοινοποιήθηκε η αναβολή της, σχεδόν ταυτόχρονα με την εξαγγελία μιας μεγάλης ελληνικής επίθεσης που υποσχόταν στους συμμάχους τη συντριβή του Κεμάλ και την επιβολή των όρων της Συνθήκης των Σεβρών. Η κυβέρνηση Καλογερόπουλου- Γούναρη ήταν φανερό ότι είχε επενδύσει στην επίθεση αυτή τη διπλωματική καταξίωσή της, την εθνική δικαίωση και ταυτόχρονα τον τερματισμό του πολέμου, τον οποίο είχε υποσχεθεί στους πολίτες της για να κερδίσει τις εκλογές του 1920. Η εκστρατεία του Μαρτίου του 1921 στο εσωτερικό της Μικρασίας προβαλλόταν από τα επίσημα χείλη ως ο καλύτερος τρόπος για να τιμηθεί το 1821. Στην επετειακή ρητορική της εποχής ο πόλεμος του 1921 ήταν η συνέχεια της Επανάστασης, η εκτέλεση μιας εντολής που το πρώτο ΄21 είχε δώσει στο δεύτερο ΄21. Οι έλληνες στρατιώτες που υπηρετούσαν στο μικρασιατικό μέτωπο ήταν τα τέκνα των ηρώων του 1821, τα οποία κρατώντας τη σημαία που ύψωσε και ευλόγησε ο Παλαιών Πατρών στη Μονή της Αγίας Λαύρας μάχονταν κατά του ίδιου εχθρού, με τον ίδιο παλμό, για τους ίδιους σκοπούς, εκτελώντας τις εντολές τους. Το Αφιόν Καραχισάρ ήταν η επόμενη πράξη της Αγίας Λαύρας. Ο πόλεμος στα μικρασιατικά εδάφη ήταν η «επαναφορά του 1821», η ανάστασή του, το alter ego του. Ποιητές και ρήτορες καλούνταν να σιωπήσουν μπροστά στο αίμα των ηρώων του 1921 που πότιζε τα πεδία των μαχών συντρίβοντας «τας τελευταίας αλύσεις της τουρκικής τυραννίας». Πλην όμως ουδείς σιώπησε. Ποιητές και ρήτορες τίμησαν με το παραπάνω το νέο Εικοσιένα. Στην επίσημη τελετή, ενώπιον του βασιλιά των Ελλήνων και των πριγκίπων, του μητροπολίτη και της Ιεράς Συνόδου, της κυβέρνησης Καλογερόπουλου- Γούναρη, του φρούραρχου Παπαφλέσσα και πολλών καθηγητών του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Σίμος Μενάρδος στην ομιλία του στον Παρνασσό, αφού αναγόρευε την Επανάσταση του 1821 στο «υψηλότατον κατόρθωμα της τρισχιλιετούς ημών ιστορίας», διαβεβαίωνε τους χριστιανούς μάρτυρες του 1821 ότι το μνημόσυνό τους εκκρεμούσε γιατί ήταν μικροί και χαμηλοί οι ναοί των Αθηνών για να τους χωρέσουν και ότι σύντομα σε υψηλότερους τρούλους θα ολοκληρωνόταν η λειτουργία που παρέμενε ατελής από τον 15ο αιώνα. Σε αυτή την εκδοχή, το 1921 δεν ήταν μόνο ένα δεύτερο Εικοσιένα, αλλά και ο προάγγελος ενός τρίτου Εικοσιένα. Ούτε λόγος να σκεφθεί κανείς να ερμηνεύσει τα σημεία των καιρών, να διαπραγματευθεί. Ηταν προδοσία των ηρώων που έδωσαν τη ζωή τους για το έθνος. Ηταν η άρνηση του παραδείγματός τους. Το λάβαρο της Αγίας Λαύρας έστεκε μεσίστιο για να παρακολουθεί τη μέχρις εσχάτων παραμονή του ελληνικού στρατού στην Ανατολή, για να δεσμεύει τη λήψη ρεαλιστικών αποφάσεων. Από ελευθερωτής του έθνους το 1821 μετατρεπόταν τις κρίσιμες ώρες της Μικρασιατικής Εκστρατείας στη φυλακή του έθνους ή γινόταν ο τάφος του, ένας τάφος στον οποίο η Ελλάδα, όπως ορκίζονταν οι πατριώτες της, αρνούνταν να πέσει ζωντανή, προτιμούσε νεκρή.

Η κυρία Μαρία Ρεπούση είναι επίκουρη καθηγήτρια Ιστορίας και Διδακτικής της Ιστορίας στην Παιδαγωγική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk