Ενας νέος κόσμος γεννιέται στις στάχτες του Καντάφι;

Οι Αμερικανοί ζουν μια πρωτοφανή αντίφαση. Ξεκίνησαν μιαν επίθεση διατυμπανίζοντας από την πρώτη στιγμή, ότι περιμένουν πότε θα φύγει η ευθύνη της υπόθεσης από πάνω τους. Η παλιά «δυτική» Ευρώπη επιχειρεί, στην αρχή με αμυντικές συμφωνίες και στη συνέχεια με πολεμικές ενέργειες, να επανασχηματιστεί. Η παλιά «κεντρική», την παρακολουθεί ενοχλημένη από θέση, ως τώρα, ισχύος. Η Ρωσία μιλά για «σταυροφορία» και σπεύδει να υπενθυμίσει τη δική της στρατιωτική δύναμη δια στόματος Πούτιν. Η Ε.Ε., αλλά, προσοχή, και το ΝΑΤΟ, βρίσκονται σε ρόλο τρίτου κομπάρσου.

Ενας νέος κόσμος γεννιέται στις στάχτες του Καντάφι; | tovima.gr

Οι Αμερικανοί ζουν μια πρωτοφανή αντίφαση. Ξεκίνησαν μιαν επίθεση διατυμπανίζοντας από την πρώτη στιγμή, ότι περιμένουν πότε θα φύγει η ευθύνη της υπόθεσης από πάνω τους. Η παλιά «δυτική» Ευρώπη επιχειρεί, στην αρχή με αμυντικές συμφωνίες και στη συνέχεια με πολεμικές ενέργειες, να επανασχηματιστεί. Η παλιά «κεντρική», την παρακολουθεί ενοχλημένη από θέση, ως τώρα, ισχύος. Η Ρωσία μιλά για «σταυροφορία» και σπεύδει να υπενθυμίσει τη δική της στρατιωτική δύναμη δια στόματος Πούτιν. Η Ε.Ε., αλλά, προσοχή, και το ΝΑΤΟ, βρίσκονται σε ρόλο τρίτου κομπάρσου. Ο ΟΗΕ ευλογεί. Κι όλα αυτά, συμβαίνουν με κινηματογραφικές ταχύτητες, επί του πεδίου των βορειοαφρικανικών πετρελαιοφόρων ερήμων, τις στρόφιγγες των οποίων σύντομα μάλλον θα κρατούν άλλα χέρια.

Κάθε ευρύτερη μεταβολή, από κάπου ξεκινά. Όπως φαίνεται, αυτό συμβαίνει και σήμερα με τους επαναστάτες πρώτα της Τυνησίας και τώρα της Λιβύης να διεκδικούν τον ιστορικό ρόλο του καταλύτη εκτεταμένων αλλαγών, ασύνδετων φαινομενικά με την εξέγερσή τους. Αλλαγών που, ούτε εκείνοι, ούτε κάποιος άλλος τις περίμενε.

Το Παρίσι και το Λονδίνο, οι δύο κατεξοχήν παλιές δυνάμεις του δυτικοευρωπαϊκού κόσμου που όμως βρίσκονται στο περιθώριο, έχουν εδώ και καιρό δείξει ότι θέλουν να αναλάβουν ευρύτερο ρόλο και μάλιστα από κοινού. Πολλοί ίσως δεν έδωσαν τότε σημασία, αλλά, πριν από λίγους μήνες, η Γαλλία και η Αγγλία υπέγραψαν συμφωνία αμυντικής συνεργασίας βάση της οποίας, από το 2015 οι ένοπλες δυνάμεις τους ενοποιούνται σε μεγάλο βαθμό. Αυτό συμβαίνει για πρώτη φορά στην ιστορία τους, ενώ περιλαμβάνει και τα πυρηνικά τους όπλα. Είναι δεδομένο ότι η εφαρμογή αυτής της συμφωνίας θα γεννήσει μια νέα πολιτική και στρατιωτική δύναμη που ήδη από προχθές δείχνει τάσεις αυτονόμησης από τις ΗΠΑ. Από την άλλη πλευρά θέτει το Βερολίνο μπροστά σε νέα, δύσκολα ερωτήματα, ενώ η άποψη του για το θέμα δεν ερωτάται καν.

Το πεδίο στο οποίο αυτές οι τάσεις ήδη εκδηλώνονται, υπήρξε για πολλά χρόνια ο προνομιακός χώρος της Γαλλίας και της Αγγλίας, τόσο γεωγραφικά όσο και μεθοδολογικά: Βόρειος Αφρική και «διπλωματία των κανονιοφόρων». Μέσα από αυτά είναι που οι δύο χώρες σαφώς επιστρέφουν στην παλιά τους «Εγκάρδια Συνεννόηση» κατά κάποιο τρόπο ανασχηματίζοντας μια χαμένη σήμερα Ευρώπη.

Εν τω μεταξύ, μετά την πλήρη, δια της οικονομίας, επικράτηση των Γερμανών στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι, έρχεται τώρα και η, έστω και με αντιφάσεις, αναδίπλωση των Αμερικανών στο εσωτερικό τους. Τα δύο αυτά δεδομένα είχαν ως άμεσο αποτέλεσμα την απελευθέρωση δυνάμεων με τρόπους περίπου αδιανόητους για τις προηγούμενες δεκαετίες που θυμίζουν έντονα τον κατακερματισμό ισχύος του κόσμου πριν από τους δύο μεγάλους πολέμους.

Αυτό που ζούμε, είναι εντυπωσιακό: για πρώτη φορά στη μεταπολεμική τους ιστορία, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρωτοστατούν σε έναν πόλεμο δηλώνοντας ταυτόχρονα, από την πρώτη στιγμή, ότι δεν επιθυμούν να έχουν και δεν θα διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία του. Βρίσκονται δηλαδή, στη δίνη μιας πρωτοφανούς υπαρξιακής αντίφασης, η οποία αποτελεί και την πρώτη μεγάλη εκδήλωση της αλλαγής πλεύσης που έφερε στην πολιτική της ισχυρότερης χώρας του κόσμου η εκλογή του σημερινού της προέδρου Μπαράκ Ομπάμα. Αξίζει να θυμηθούμε το ιστορικό των αποφάσεών του, γιατί χωρίς αυτό δεν είναι κατανοητή η σημερινή στάση της χώρας του.

Εν αρχή ήταν το Ιράκ: η απόφαση για την απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων σε 18 μήνες ήταν η πρώτη πράξη που υπέγραψε ο Μπαράκ Ομπάμα όταν εγκαταστάθηκε στο Οβάλ Γραφείο. Ο Ομπάμα ήθελε να τελειώνει με αυτή την ιστορία με το τεράστιο πολιτικό και οικονομικό κόστος για την Αμερική εντός κι εκτός των συνόρων της, τα ακατανόητα κίνητρα και το εντελώς ασθενές αποτέλεσμα. Όμως, σύντομα φάνηκε ότι δεν ήταν μόνον το Ιράκ, καθώς, λίγο καιρό μετά, ακολούθησε το Αφγανιστάν: οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι, σταδιακά, θα αποσυρθούν και από εκεί.

Το κενό, άρχισε σταδιακά να γίνεται αντιληπτό και, στη συνέχεια, πιστευτό – γιατί οι περισσότεροι, εντός κι εκτός Αμερικής, δεν το πίστευαν. Το θεωρούσαν «ελιγμό» της μιας ή της άλλης μορφής. Όμως, δεν ήταν. Ηταν μια νέα πολιτική, που αναδιπλώνει τις ΗΠΑ από τα διεθνή μέτωπα και επικεντρώνεται στο εσωτερικό της χώρας. Ηταν η άλλη όψη της εσωτερικής δημοσιονομικής μάχης, ή της σύγκρουσης για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη όλων των Αμερικανών, ή, τέλος, του τι θα γίνει με την οικονομική ισορροπία με την Κίνα, θέματα τα οποία απασχολούν το σημερινό Λευκό Οίκο απείρως περισσότερο από την έννοια της διεθνούς ηγεμονίας.

Φυσικά, οι ευρωπαϊκές – και όχι μόνον – ηγεσίες, όσο κι αν ήταν κι εκείνες δύσπιστες γι αυτή τη ριζική μεταβολή, είχαν λάβει όλα τα μηνύματα της νέας αμερικανικής στάσης, η οποία, ας σημειωθεί ότι κάνει σκόνη και όλη τη «θεωρεία συνωμοσίας» σύμφωνα με την οποία η Αμερική δεν κυβερνάται από τον πρόεδρό της, αλλά από ένα μυστικό κογκλάβιο στρατιωτικών, διπλωματών και επιχειρηματιών που κατευθύνουν τα νήματα από το σκότος. Αλλωστε, η παραίτηση του συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, στρατηγού Τζέιμς Τζόουνς, πρώην στρατιωτικού αρχηγού του ΝΑΤΟ, έδειξε ξεκάθαρα πριν από λίγους μήνες ότι ο λόγος ανήκει αποκλειστικά και μόνον στον πρόεδρο της χώρας, ο οποίος τον είχε διορίσει στην κρισιμότερη θέση της αμερικανικής πολιτικής, αλλά σχεδόν ουδέποτε συμφώνησε τελικά μαζί του.

Πριν από τους Ευρωπαίους ή τους Ρώσους, το μήνυμα της νέας αμερικανικής πολιτικής έλαβαν με παράδοξη ταχύτητα οι λαοί της Βόρειας Αφρικής. Καθεστώτα που επί δεκαετίες στήριξε η Ουάσιγκτον έμειναν τώρα, εν μία νυκτί, χωρίς την ασπίδα της. Εντονη ανησυχία κατέλαβε το Ισραήλ, που ησύχασε (;) μόνον όταν είδε ότι ο αιγυπτιακός στρατός δεν προτίθεται να αφήσει τη χώρα να πέσει στα χέρια μιας εξτρεμιστικής πολιτικής.

Τώρα, αυτή η αμερικανική αντίφαση, που κατεγράφη για πρώτη φορά μέσα από τις απίστευτες παλινωδίες στην υπόθεση της Αιγύπτου όπου η στάση της Ουάσιγκτον άλλαξε δυο τρεις φορές μέσα σε λίγα 24ωρα, αποτυπώνεται πλέον σε πλήρη ενάργεια, τόσο μέσα από δηλώσεις, όσο και μέσα από πράξεις, στην υπόθεση της Λιβύης. Ετσι, η περασμένη εβδομάδα θα μείνει αξέχαστη στη μνήμη όσων έζησαν τα γεγονότα από την έδρα του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες: είδαν εκεί, για πρώτη φορά, τους Αμερικανούς διστακτικούς, τους Γάλλους να πιέζουν με δίπλα τους Αγγλους, τους Γερμανούς αρνητικούς. Στην υπόθεση της Λιβύης, είδαν στην πράξη την πλήρη ανατροπή όλων όσων γνώριζαν εδώ και δεκαετίες. Είδαν ότι ο μεταπολεμικός κόσμος έχει τελειώσει πλέον οριστικά και αμετάκλητα. Ομως, τι έρχεται στη θέση του;

Δείχνει να έρχεται μια νέα εποχή που μοιάζει πάρα πολύ με τον κόσμο περίπου πριν από εκατό χρόνια: ένα «Νέο Ανατολικό Ζήτημα», ολόκληρης της Βορείου Αφρικής και, πιθανώς, της Μέσης Ανατολής, αναδύεται. Και οι πρωταγωνιστές αναδιατάσσονται.

Πάντως, σε αντίθεση με ότι αυτή τη στιγμή συζητείται, το μεγάλο στοίχημα που έχουν μπροστά τους οι δυνάμεις που ανέλαβαν δράση δεν είναι το να φέρουν στρατιωτικό αποτέλεσμα. Και οι Αμερικανοί το έφεραν στο Ιράκ. Η στρατιωτική έκβαση της επίθεσης ήταν απόλυτα επιτυχής. Μετά που μπήκαν άρχισε η καταστροφή. Αυτό είναι ένα θεμελιώδες δίδαγμα που, αν δεν το κατάλαβαν οι δυτικές δυνάμεις, μόνον κακό μπορεί να βγει από την υπόθεση της Λιβύης. Δεν μπορούν και δεν πρέπει να λειτουργήσουν ούτε με τον αμερικανικό τρόπο στο Ιράκ, ούτε, πολύ περισσότερο, με την παλιά αγγλογαλλική αποικιακή παράδοση.

Οφείλουν να βρουν άλλο τρόπο ο οποίος θα υπηρετήσει τα πραγματικά κίνητρα που τους έστειλαν να χτυπήσουν τον Καντάφι, χωρίς όμως να θέσουν στο περιθώριο το λαό που επαναστάτησε και να προσβάλουν τις αξίες που επικαλούνται.Η εποχή, ευτυχώς, όλα αυτά πια δεν τα σηκώνει. Στις στάχτες του αιμοσταγούς, αδίστακτου δικτάτορα, είναι λοιπόν αδιανόητο και ατελέσφορο να επιχειρηθεί μια νέα μορφή αποικιοκρατίας. Μπορεί όμως να μπουν οι βάσεις για μεγάλες αλλαγές, με όφελος για όλους, μέσα από τη δημοκρατία και την ανάπτυξη ολόκληρων κρατών και λαών που ενώ διαθέτουν απίστευτο πλούτο, αυτός καταλήγει μόνον στους λογαριασμούς δικτατόρων – αυτή είναι άλλωστε και η μόνη απάντηση στον κίνδυνο της διεθνούς τρομοκρατίας που αλλιώς θα μπορούσε να διαδεχθεί αυτά τα δικτατορικά καθεστώτα, κίνδυνο τον οποίο, ξαφνικά, οι πάντες έχουν ξεχάσει. Εκεί θα κριθεί αν οι δυτικές δυνάμεις τα κατάφεραν.

gmalouchos@tovima.gr

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk