Οι «πιρουέτες» της καγκελαρίου και πώς κατέληξε στην απόφαση να συναινέσει σε βοήθεια στην Ελλάδα

Στο μυαλό της Ανγκελα Μέρκελ

Είναι ζωντανό αίνιγμα. Η Ανγκελα Μέρκελ ήταν και παραμένει απρόβλεπτη πολιτικός. Η διείσδυση στη σκέψη της είναι εξίσου δύσκολη με την είσοδο στο μυαλό του… Τζον Μάλκοβιτς. Με τη διαφορά- όπως δείχνει η περίφημη κινηματογραφική ταινία «Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς»- ότι ο εγκέφαλος του αμερικανού ηθοποιού ήταν ανοιχτό βιβλίο για όσους κατόρθωναν να «πατήσουν» σε αυτόν. Τα μοτίβα της καγκελαρίου, αντίθετα, παραμένουν επτασφράγιστο μυστικό σε κάθε εισβολέα του διανοητικού της οργάνου. Βγαίνοντας από αυτό δεν ξέρει πολύ περισσότερα από όσα ήξερε όταν μπήκε. Αυτό ισχύει και για το πρόσφατο δημιούργημά της, το λεγόμενο «σύμφωνο για το ευρώ» που πρόκειται να αποφασιστεί στα τέλη Μαρτίου στις Βρυξέλλες.

Είναι ζωντανό αίνιγμα. Η Ανγκελα Μέρκελ ήταν και παραμένει απρόβλεπτη πολιτικός. Η διείσδυση στη σκέψη της είναι εξίσου δύσκολη με την είσοδο στο μυαλό του… Τζον Μάλκοβιτς. Με τη διαφορά – όπως δείχνει η περίφημη κινηματογραφική ταινία «Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς»- ότι ο εγκέφαλος του αμερικανού ηθοποιού ήταν ανοιχτό βιβλίο για όσους κατόρθωναν να «πατήσουν» σε αυτόν. Τα μοτίβα της καγκελαρίου, αντίθετα, παραμένουν επτασφράγιστο μυστικό σε κάθε εισβολέα του διανοητικού της οργάνου. Βγαίνοντας από αυτό δεν ξέρει πολύ περισσότερα από όσα ήξερε όταν μπήκε. Αυτό ισχύει και για το πρόσφατο δημιούργημά της, το λεγόμενο «σύμφωνο για το ευρώ» που πρόκειται να αποφασιστεί στα τέλη Μαρτίου στις Βρυξέλλες.

Οι «πιρουέτες» της καγκελαρίου και πώς κατέληξε να συναινέσει στη βοήθεια στην Ελλάδα

Μεγαλοφυές στρατηγικό πλάνο για τη μετατροπή της Ευρωπαϊκής Ενωσης σε παγκόσμιο οικονομικό παίκτη; Αυτοσχεδιασμοί στο θέμα: «Πώς θα ξεπεράσω την κρίση με τα μικρότερα δυνατά κόστη»; Υποχώρηση έναντι των ευρωπαίων εταίρων, οι οποίοι αρνούνται να δεχθούν τον λεγόμενο «γερμανικό κορσέ» στις οικονομίες τους; Ή συνθηκολόγηση απέναντι στους βουλευτές των κυβερνητικών κομμάτων (Χριστιανοδημοκράτες και Ελεύθεροι Δημοκράτες), οι οποίοι βγάζουν «σπυριά» όταν ακούν για «αναδιανεμητική ένωση» και για βοήθεια ακριβώς σε εκείνους που δεν θα έπρεπε να την πάρουν- στους ευρωπαίους ανταγωνιστές; Κανένας δεν μπορεί να απαντήσει ακριβώς σε τέτοια ερωτήματα. Η Ανγκελα Μέρκελ τα προσπερνά συστηματικά. Και αυτό δυσκολεύει τον εντοπισμό ενός «κόκκινου νήματος» στη σκέψη της.

Η «γάτα» της πολιτικής

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν έχει «τίποτε» στο κεφάλι της. Ούτε ότι δεν ενεργεί βάσει σχεδιασμών. Το αντίθετο μάλιστα. Η κυρία Μέρκελ απασχολεί στρατιές ειδικών, μεταξύ των οποίων και το ονομαστό επιτελείο των «πέντε σοφών». Εκείνο που δυσκολεύει όμως την κατανόησή της είναι οι συχνές μεταπτώσεις της. Σε αντίθεση με πολλούς προκατόχους της, η καγκελάριος αλλάζει ασταμάτητα τακτική. «Είναι μια γάτα της πολιτικής» έγραψε εφημερίδα.

Σε σχέση με το ευρώ, οι αναλυτές στο Βερολίνο μιλούν για δύο τουλάχιστον Μέρκελ: αυτήν της άνοιξης του 2010, όταν δεν ήθελε ούτε να ακούσει για βοήθεια στην Ελλάδα, και εκείνη του χειμώνα του ίδιου έτους, που έδειχνε ξαφνικά έτοιμη «να τα δώσει όλα» για να σωθούν οι προβληματικές χώρες της ευρωζώνης και συνολικά το ευρώ.

Υπάρχει εξήγηση για το ανεξήγητο; «Η μεγάλη φροντίδα της Μέρκελ ήταν εξαρχής να μην καταστεί η Γερμανία υπεύθυνη για τα χρέη των άλλων χωρών» λέει η καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου Τάνια Μπέρζελ. Ετσι, προσθέτει, ερμηνεύεται και η αρχική άρνησή της για βοήθεια στην Ελλάδα. Οταν όμως τον Μάιο του 2010 αναγκάστηκε να τη δώσει, αντιλήφθηκε ότι άνοιξε τον ασκό του Αιόλου: στη γωνία περίμεναν και άλλες προβληματικές χώρες. «Η στροφή 180 μοιρών απέβλεπε στη μόνιμη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων των κρατών-μελών, έτσι ώστε, σε βάθος χρόνου, να ελαχιστοποιηθεί η γερμανική συμβολή στην απόσβεσή τους» λέει.

Αυτό το μοτίβο διαπερνούσε και τις αρχικές προτάσεις της για τη μεταρρύθμιση της ευρωζώνης: ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, αύξηση του ποσού στο ταμείο διάσωσης ΕFSF από 250 δισ. σε 400 δισ. ευρώ, νέα σύμφωνα σταθερότητας και ανταγωνιστικότητας- όλα στο πλαίσιο ενός συνολικού πακέτου. Στο βάθος έγνεφαν οι γερμανικής έμπνευσης κυρώσεις για τις χώρες παραβάτες. «Η ιδέα της Μέρκελ ήταν ότι όποιος πληρώνει θα πρέπει να έχει και τον πλήρη έλεγχο στις οικονομίες εκείνων που πληρώνονται» λέει η κυρία Μπέρζελ.

Η συνέχεια ήταν άδοξη. Η προπαρασκευαστική συνάντηση των αρχηγών των χωρών της ευρωζώνης στις 11 Μαρτίου στις Βρυξέλλες έληξε με έναν συμβιβασμό, ο οποίος ήταν πολύ κατώτερος από τις προσδοκίες της κυρίας Μέρκελ. Βασικά στοιχεία του πακέτου, όπως η άνοδος του ορίου ηλικίας για συντάξεις στα 67 χρόνια, η κατάργηση της τιμαριθμικής προσαρμογής των μισθών ή η συνταγματική κατοχύρωση του μηδενικού δημοσιονομικού χρέους, απαλείφθηκαν από το «σύμφωνο για το ευρώ», το οποίο, όπως ειπώθηκε ήδη, θα αποφασιστεί τελεσίδικα στις 25 Μαρτίου. Ο χειρισμός τους εναποτίθεται στα χέρια των εκάστοτε κυβερνήσεων- με ελάχιστες ή και μηδενικές κυρώσεις.

«Ιστορική ήττα της Μέρκελ» έγραψε η αριστερή εναλλακτική εφημερίδα «Τageszeitung», «από τη μεγάλη μεταρρύθμιση έμεινε μια μεταρρυθμισούλα» πρόσθεσε η εβδομαδιαία φιλελεύθερη εφημερίδα «Die Ζeit».

Οι γερμανοί Σοσιαλδημοκράτες και οι Πράσινοι δηλώνουν ότι το πακέτο της καγκελαρίου ήταν εξαρχής καταδικασμένο σε αποτυχία, επειδή δεν εμπεριείχε δύο αποφασιστικές παραμέτρους: Πρώτον, τη φορολόγηση των διεθνών διατραπεζικών συναλλαγών- εν όψει μάλιστα του γεγονότος ότι ο «τζόγος» αυξάνεται όλο και περισσότερο, και φθάνει τώρα τα 25 τρισ. ευρώ. Και, δεύτερον, ότι η επαγγελλόμενη διάσωση του ευρώ οδηγεί ευθέως στην καταστροφή του, αφού, σε αντίθεση με κάθε οικονομική λογική, το κύριο μέσο για αυτό είναι η συρρίκνωση των ελλειμμάτων και όχι η ανάπτυξη.

Πολλοί οικονομολόγοι ασκούν επίσης κριτική στο γεγονός ότι το πακέτο δεν παίρνει σοβαρά υπόψη μιαν άλλη ρίζα του κακού που εδρεύει στην πραγματική οικονομία: τα τεράστια εμπορικά πλεονάσματα της Γερμανίας, που επιτυγχάνονται εν πολλοίς μέσω αθέμιτου ανταγωνισμού (όπως το ντάμπινγκ στους μισθούς) εις βάρος των ευρωπαίων εταίρων.

Είμαστε οι καλύτεροι πελάτες

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για αυτό είναι η Ελλάδα: Το 2010 οι ελληνικές εξαγωγές στη Γερμανία προσέγγιζαν τα 2 δισ. ευρώ, οι εισαγωγές από την ίδια χώρα τα 6 δισ. ευρώ. Η σχέση τους ήταν δηλαδή 1: 3 εις βάρος της Ελλάδας, τα προηγούμενα χρόνια μάλιστα σχεδόν 1:4. Το συσσωρευμένο έλλειμμα της τελευταίας δεκαετίας ξεπερνά έτσι τα 50 δισ., είναι δηλαδή περίπου το ένα έκτο του συνολικού ελληνικού χρέους. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που ο βουλευτής του κόμματος «Αριστερά» Μίχαελ Σλεχτ μιλώντας στο «Βήμα» παλαιότερα διαπίστωνε ότι όσον αφορά τα ελλείμματα το πραγματικό «πρόβλημα της Ελλάδας είναι η Γερμανία».

Θα πει ναι και στο ελληνικό «κούρεμα»;

Στα στενά όρια του «συμφώνου για το ευρώ» η Ελλάδα βγαίνει βέβαια σαφώς ωφελημένη. Η επιμήκυνση του χρόνου εξόφλησης του χρέους προς την τρόικα και η μείωση του σχετικού τόκου κατά 1% που πέτυχε ο Γιώργος Παπανδρέου στις 11 Μαρτίου δίνουν ανάσα στην οικονομία της. Η ξαφνική δήλωση πίστης του Πρωθυπουργού στο δόγμα Μέρκελ και ιδίως στο σύμφωνο ανταγωνιστικότητας ανέβασε τις μετοχές του στο Βερολίνο και ανταμείφθηκε με τον δέοντα τρόπο. Αν όμως η ανάσα αυτή θα είναι διαρκείας,είναι αμφίβολο.Η μεγάλη πλειονότητα των γερμανών αναλυτών είναι βέβαιη ότι η Ελλάδα δεν θα αποφύγει τελικά το «κούρεμα».Το καθεστώς ανελέητης λιτότητας που της επιβάλλει η τρόικα δεν της αφήνει άλλη προοπτική.

«Υπάρχουν ενδείξεις ότι μετά την ψήφιση του συμφώνου για το ευρώ η Μέρκελ θα αποδεχθεί την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους» λέει η κυρία Μπέρζελ.«Αυτό θα ήταν πάλι μέσα στη λογική ελαχιστοποίησης των γερμανικών δαπανών».

Επίσημα βέβαια η καγκελάριος ούτε που θέλει να ακούσει για αυτό.«Αυτό δεν σημαίνει τίποτε» λέει η κυρία Μπέρζελ.«Η καγκελάριος είναι γνωστή για τις μεταμορφώσεις της».Δεν αποκλείεται λοιπόν να δούμε σύντομα και μια εντελώς αγνώριστη «τρίτη Μέρκελ» ίσως πιο ρεαλιστική και «γενναιόδωρη», αλλά διανοητικά εξίσου ανεξιχνίαστη με τις δύο άλλες.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πολιτική
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk