Η ραδιενέργεια είναι μέρος του φυσικού περιβάλλοντος

Υπάρχει ασφαλής πυρηνική ενέργεια; Κατηγορηματικά η απάντηση είναι όχι! Ομως καμία ανθρώπινη δραστηριότητα δεν είναι ασφαλής… Ολες εμπεριέχουν το στοιχείο του κινδύνου- του ρίσκου. Οταν λέμε ότι κάτι είναι ασφαλές (από τα τρόφιμα και τα αεροπορικά ταξίδια ως την πιο συνηθισμένη σήμερα μορφή ενέργειας, τον ηλεκτρισμό) δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι μηδενικός. Στη συζήτηση για την ασφάλεια της πυρηνικής ενέργειας, η οποία έχει ξεκινήσει από το 1951, από τότε που λειτούργησε ο πρώτος αντιδραστήρας για την παραγωγή ηλεκτρισμού, εμπλέκεται η έννοια του κόστους και μαζί με αυτή και του κέρδους.

Υπάρχει ασφαλής πυρηνική ενέργεια; Κατηγορηματικά η απάντηση είναι όχι! Ομως καμία ανθρώπινη δραστηριότητα δεν είναι ασφαλής… Ολες εμπεριέχουν το στοιχείο του κινδύνου- του ρίσκου. Οταν λέμε ότι κάτι είναι ασφαλές (από τα τρόφιμα και τα αεροπορικά ταξίδια ως την πιο συνηθισμένη σήμερα μορφή ενέργειας, τον ηλεκτρισμό) δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι μηδενικός. Στη συζήτηση για την ασφάλεια της πυρηνικής ενέργειας, η οποία έχει ξεκινήσει από το 1951, από τότε που λειτούργησε ο πρώτος αντιδραστήρας για την παραγωγή ηλεκτρισμού, εμπλέκεται η έννοια του κόστους και μαζί με αυτή και του κέρδους. Πόσο ασφαλής πρέπει να είναι ένας πυρηνικός αντιδραστήρας ώστε να είναι οικονομικά εκμεταλλεύσιμος; Στο μεταξύ, εμφανίστηκε και μια άλλη παράμετρος στο πρόβλημα: Η υπερθέρμανση του πλανήτη από την αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου. Οταν κανείς πατάει τον διακόπτη για να ξεκινήσει μια ηλεκτρική συσκευή, ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα… Σύμφωνα με τους υπέρμαχους της πυρηνικής ενέργειας, οι επιπτώσεις από την ενδεχόμενη υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας λόγω της χρήσης των ορυκτών καυσίμων (γαιάνθρακας, πετρέλαιο) ίσως να είναι πιο καταστρεπτικές.
Οπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω, το πρόβλημα της εγκατάστασης πυρηνικών αντιδραστήρων είναι περίπλοκο. Ο επιστήμονας, ευτυχής που δεν είναι πολιτικός για να πάρει τις αποφάσεις, έχει καθήκον να παραθέσει τα σχετικά στοιχεία: Η ραδιενέργεια είναι μέρος του φυσικού περιβάλλοντος και ζούσαμε πάντα μαζί της. Ας λάβουμε υπόψη ότι το 14% της έκθεσης του γενικού πληθυσμού σε ακτινοβολίες οφείλεται σε ιατρικές πράξεις (π.χ. ακτινογραφίες), το 1% περίπου προέρχεται από την πυρηνική ενέργειαόπου υπάρχουν πυρηνικοί αντιδραστήρες- και το υπόλοιπο προέρχεται από φυσικές πηγές (ραδόνιο, ακτινοβολία από πετρώματα και χώμα και κοσμική ακτινοβολία). Η μέση δόση που δέχτηκε ο κάτοικος της Δ. Ευρώπης από το χειρότερο ως τώρα ατύχημα, στο Τσερνόμπιλ, έχει συγκριθεί με τη δόση μιας ακτινογραφίας. Ομως οι εργαζόμενοι στην πυρηνική βιομηχανία δέχονται αυξημένες δόσεις ακτινοβολίας με συνέπεια να παρουσιάζονται σε αυτούς και αυξημένα ποσοστά καρκίνου. Τα πυρηνικά εργοστάσια απελευθερώνουν συχνά και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους ραδιενέργεια στον αέρα και στο νερό. Επιπλέον είναι γεγονός ότι οι διαρροές ραδιενέργειας από μικρής κλίμακας ατυχήματα δεν είναι σπάνιες στην πυρηνική βιομηχανία, η οποία συλλογικά απελευθερώνει εκατομμύρια curie (τo curie είναι μονάδα μέτρησης της ραδιενέργειας, 1 curie αντιστοιχεί σε μεγάλη ποσότητα ραδιενέργειας).
Αν ποτέ στην Ελλάδα αρχίσει η συζήτηση για την εγκατάσταση πυρηνικών σταθμών, το γεγονός της προβλέψιμης, αλλά και της απρόβλεπτης, έστω μικρής κλίμακας απελευθέρωσης ραδιενέργειας στο περιβάλλον έρχεται σε αντίθεση με τα συμφέροντα της μόνης βιομηχανίας που της απέμεινε, της τουριστικής. Γενικά, στην Ελλάδα, όπου σημειώνονται αντιφατικές τάσεις σε πολλά θέματα ασφάλειας (βλέπε κάπνισμα, οδική συμπεριφορά, ανεξέλεγκτες χωματερές) επικρατεί ισχυρό αίσθημα εναντίον της πυρηνικής ενέργειας. Προχθές, με αφορμή τα συμβαίνοντα στην Ιαπωνία έκανα στο πλαίσιο σχετικού μαθήματος μια πρόχειρη δημοσκόπηση μεταξύ τεταρτοετών φοιτητών του Φυσικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για την πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα. Τα δύο τρίτα ήταν κάθετα αρνητικοί, ενώ το υπόλοιπο ένα τρίτο θετικοί υπό προϋποθέσεις μέγιστης ασφάλειας. Μπορεί η δημοσκόπησή μου να μη θεωρηθεί αξιόπιστη, πάντως θα στοιχημάτιζα ότι στην Ελλάδα δεν πρόκειται ποτέ να περάσει απόφαση εγκατάστασης πυρηνικού σταθμού…
Ενα πυρηνικό εργοστάσιο περιέχει μεγάλες ποσότητες ραδιενεργών υλικών και ένα ατύχημα που καταλήγει στην απελευθέρωση των υλικών αυτών σίγουρα θα βλάψει τους γύρω πληθυσμούς και το περιβάλλον. Οσοι εκτεθούν σε υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας κινδυνεύουν είτε να πεθάνουν είτε να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία τους σε διάστημα ημερών ή εβδομάδων. Χαμηλότερα επίπεδα ραδιενέργειας μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στα κύτταρά τους, που ίσως οδηγήσουν σε καρκίνους σε διάστημα από λίγα χρόνια ως δεκαετίες. Επιπλέον θα πρέπει να γίνει μόνιμη μετεγκατάσταση των κατοίκων γειτονικών περιοχών. Η ραδιενέργεια που απελευθερώνεται από ένα σοβαρό ατύχημα μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο εκατοντάδες ως χιλιάδες ανθρώπους και να μολύνει μεγάλες εκτάσεις.
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές επικρατεί μεγάλη αβεβαιότητα για τα συμβαίνοντα σε πυρηνικούς αντιδραστήρες στην Ιαπωνία. Ελπίζοντας για την πιο ευνοϊκή εξέλιξη, ποιες θα ήταν άραγε οι επιπτώσεις στην Ελλάδα από ένα ατύχημα τύπου Τσερνόμπιλ στην Ιαπωνία; Αν ανατρέξουμε στις επιστημονικές δημοσιεύσεις εκείνης της εποχής θα διαπιστώσουμε ότι τότε στην Αμερική μετρήθηκαν πάρα πολύ μικρές ποσότητας ραδιενέργειας, γεγονός το οποίο στηρίζει την υπόθεση ότι αντίστοιχα για την απόσταση που χωρίζει την Ελλάδα από την Ιαπωνία, το πυρηνικό νέφος, αν φτάσει, θα είναι πάρα πολύ εξασθενημένο.

Ο κ. Κώστας Ιωαννίδης είναι επίκουρος καθηγητής Εφαρμογών Πυρηνικής Φυσικής στο Φυσικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk