ΒΙΒΛΙΑ

Είναι δυνατόν να αποδοθεί η Θεωρία της Σχετικότητας σε 30 δευτερόλεπτα; Ή να εξηγηθεί η φυσική επιλογή; Ή να δοθεί το «ζουμί» της ψυχανάλυσης; Αυτό επιχειρείται στο βιβλίο «50 επιστημονικές θεωρίες που επηρέασαν την ανθρωπότητα», ο αγγλικός τίτλος του οποίου είναι «30-second theories». Το βιβλίο επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος Πολ Πάρσονς και προλόγισε ο αστροφυσικός Μάρτιν Ρις. Περιττό να πούμε ότι η πρόκληση που ανέλαβε ο επιμελητής του ήταν τεράστια.

Για να είμαστε όμως ακριβείς πρέπει να αναφέρουμε ότι η δυσκολία του εγχειρήματος μετριάζεται: κάθε μία από τις θεωρίες καταλαμβάνει τον χώρο ενός δισέλιδου στο βιβλίο. Η αριστερή σελίδα είναι χωρισμένη σε μικρές υποενότητες. Ετσι, εκτός από την υποενότητα «η θεωρία σε 30»», υπάρχουν ακόμη η «ανάλυση σε 3’», μια «σκέψη σε 3»», ένα ακόμη «κείμενο σε 30»», ενώ ο αναγνώστης παραπέμπεται και σε σελίδες του βιβλίου στις οποίες αναπτύσσονται σχετικές θεωρίες με αυτήν που παρουσιάζεται. Τέλος υπάρχει και μια υποενότητα «βιογραφία σε 3»», στην οποία δίνεται μόνο το όνομα του επιστήμονα που επινόησε τη θεωρία και οι ημερομηνίες γεννήσεως και, εφόσον υπάρχει, θανάτου. Με άλλα λόγια, ο χρόνος που έχει κάποιος για να εξηγήσει τις θεωρίες μακραίνει σημαντικά, ενώ η εικονογράφηση της δεξιάς σελίδας έρχεται να λειτουργήσει επικουρικά. Επιπροσθέτως, οι θεωρίες είναι ομαδοποιημένες σε επτά μεγάλες κατηγορίες (μακρόκοσμος, μικρόκοσμος, ανθρώπινη εξέλιξη, νους και σώμα, πλανήτης Γη, Σύμπαν, γνώση) και για κάθε κατηγορία παρατίθεται ένα γλωσσάρι που βοηθά στην κατανόηση των όρων.

Ακόμη κι έτσι όμως το εγχείρημα παραμένει πολύ φιλόδοξο. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που σε ορισμένες περιπτώσεις οι φιλότιμες προσπάθειες δεν στέφονται με επιτυχία. Παραδείγματος χάριν, στη σελίδα 58, που αναφέρεται στη φυσική επιλογή, διαβάζουμε στο «κείμενο σε 30»», το οποίο υπογράφεται από τον Ματ Ρίντλεϊ, γνωστό συγγραφέα με ειδίκευση στην εκλαΐκευση της επιστήμης: «Σύμφωνα με τη θεωρία της φυσικής επιλογής, τα είδη εξελίσσονται για να ξεπεράσουν τις προκλήσεις που θέτει το περιβάλλον τους». Δεν υπάρχει εξελικτικός βιολόγος ο οποίος θα υποστήριζε τα παραπάνω! Ναι, τα είδη εξελίσσονται και ξεπερνούν τις προκλήσεις που θέτει το περιβάλλον τους _ ή δεν τις ξεπερνούν και εξαφανίζονται. Αλλά σε καμία περίπτωση δεν εξελίσσονται για να ξεπεράσουν τις εν λόγω προκλήσεις. Η εξέλιξη δεν έχει στόχο, συμβαίνει τυχαία και εμείς βλέπουμε το αποτέλεσμα.

Δυστυχώς, στη συγκεκριμένη περίπτωση η εικονογράφηση, η οποία όφειλε να καταστήσει σαφείς τις περιγραφές του κειμένου, ενισχύει τη σύγχυση. Στη σελίδα 59 απεικονίζονται δύο παλαιστές, ο Θεός και ο Δαρβίνος, οι οποίοι βρίσκονται στο ρινγκ, τα πλήθη παρακολουθούν, ενώ ένα χέρι δείχνει ως νικητή τον Δαρβίνο. Στη λεζάντα διαβάζουμε ότι «η θεωρία της εξέλιξης με φυσική επιλογή έβγαλε νοκ άουτ τη θρησκεία. Εξηγεί την ανάπτυξη περίπλοκων οργανισμών, η δημιουργία των οποίων στο παρελθόν απαιτούσε την ύπαρξη ενός δημιουργού». Πόσο λανθασμένη θεώρηση! Οταν έχει χυθεί τόσο πολύ μελάνι για να καταστεί σαφές ότι η θρησκεία και η εξελικτική δεν ανταγωνίζονται…

Το συμπέρασμα από το παραπάνω παράδειγμα δεν είναι ότι το βιβλίο «50 επιστημονικές θεωρίες που επηρέασαν την ανθρωπότητα» είναι ένα κακό βιβλίο. Οσο και αν υποτίθεται ότι εμείς οι δημοσιογράφοι που ασχολούμαστε με την εκλαΐκευση της επιστήμης διαθέτουμε την ικανότητα να μεταδίδουμε με λίγα και κατανοητά λόγια δύσκολες έννοιες στο ευρύ κοινό, ορισμένα θέματα απλώς δεν εξηγούνται σε 30 δευτερόλεπτα! Ούτε σε 3 λεπτά! Προσωπικά δεν γνωρίζω πολλούς που θα είχαν μεγαλύτερη επιτυχία σε αυτό το εγχείρημα _ αλλά δεν γνωρίζω και πολλούς που θα έθεταν έναν τόσο ναρκισσιστικό στόχο! Εν κατακλείδι, το βιβλίο, το οποίο εξ ορισμού δεν προσφέρει εμβάθυνση, θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως ένα εισαγωγικό στην επιστήμη, ένας κατάλογος ιδεών προς περαιτέρω αναζήτηση.


50 επιστημονικές θεωρίες
που επηρέασαν την ανθρωπότητα

Εκδόσεις Κλειδάριθμος, 2010, σελ. 160, τιμή 22 ευρώ

soufleri@tovima.gr

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk