Ταξίδια στο παρελθόν και στο μέλλον

«Αυτά τα βιβλία σκοπεύεις να διαβάσεις στις διακοπές;». Ο ειρωνικός τόνος στη φωνή του γιου μου και η περιπαικτική ματιά του καθώς εξέταζε τα τρία βιβλία στο τραπέζι ήταν προφανή. Πώς χώραγε ο Μάρκο Πόλο του Laurence Βergreen, η Αpocalypse του Αmos Νur και Το τέλος των εφημερίδων του Βernard Ρoulet στη λίστα επιλογών ενός «εθισμένου» σε κείμενα επιστήμης και τεχνολογίας αναγνώστη; Βάλθηκα να του εξηγώ ότι η θερινή ανάπαυλα είναι φυσικό να καλεί σε «αποτοξίνωση» από βαθυστόχαστα κείμενα, αλλά.

«Αυτά τα βιβλία σκοπεύεις να διαβάσεις στις διακοπές;». Ο ειρωνικός τόνος στη φωνή του γιου μου και η περιπαικτική ματιά του καθώς εξέταζε τα τρία βιβλία στο τραπέζι ήταν προφανή. Πώς χώραγε ο Μάρκο Πόλο του Laurence Βergreen, η Αpocalypse του Αmos Νur και Το τέλος των εφημερίδων του Βernard Ρoulet στη λίστα επιλογών ενός «εθισμένου» σε κείμενα επιστήμης και τεχνολογίας αναγνώστη; Βάλθηκα να του εξηγώ ότι η θερινή ανάπαυλα είναι φυσικό να καλεί σε «αποτοξίνωση» από βαθυστόχαστα κείμενα, αλλά… καθώς ξεφύλλιζα τα εν λόγω βιβλία συνειδητοποίησα ότι ψευδόμουν ασύστολα, τόσο σε εκείνον όσο και στον εαυτό μου: τα τρία αυτά βιβλία, παρά την κατά τον τίτλο επιφανειακή σύνδεσή τους με ιστορίες του παρελθόντος και του μέλλοντος, συνιστούν στην ουσία μια λαμπρή εκλαΐκευση επιστημών. Οχι μιας συγκεκριμένης επιστήμης, αλλά πολλών. Πρόκειται για μια «διαπλοκή επιστημών και τεχνολογιών», λογοτεχνικά συνυφασμένων σε τρόπο ώστε και την επιστημονική αρτιμέλεια να υπηρετούν αλλά και το ευκολοχώνευτο της παρά θίν΄ αλός ανάγνωσης να διασφαλίζουν! Ας δούμε πώς.

Ντετέκτιβ των εξερευνήσεων
Ο βιογράφος και ιστορικός του Ηistory Channel Λόρενς Μπεργκρίν δεν ξόδεψε 491 σελίδες απλά για να ξαναγράψει τα «Ταξίδια του Μάρκο Πόλο», για τα οποία όλοι μας έχουμε ακούσει. Η εργασία του στηρίζεται μεν στα όσα υπαγόρευσε αυτός ο ακάματος περιηγητής της Ασίας, αλλά θυμίζει περισσότερο έργο αναστήλωσης αρχαιολόγου: περιδιαβαίνει τα εξιστορούμενα από τον Πόλο με διάθεση ντετέκτιβ, τα αντιπαραθέτει με εξιστορήσεις άλλων- παλαιότερων, σύγχρονων και μεταγενέστερών του- καταφεύγει εν ανάγκη ακόμη και σε τωρινές βιολογικές ή ανθρωπολογικές αναλύσεις, προκειμένου να επαληθεύσει ή όχι τα όσα απίστευτα διηγήθηκε εκείνος ο εμπνευστής των εξερευνήσεων του Κολόμβου και του Βάσκο ντα Γκάμα.

Το αποτέλεσμα της επίπονης προσπάθειας του Μπεργκρίν δείχνει να είναι ένα συγκλονιστικό ανάγνωσμα. Το ξεφύλλισμά του με προϊδεάζει για το ότι έχει καταφέρει να βάλει σε τάξη τις «ατάκτως ερριμμένες» αφηγήσεις που κατέγραψαν τόσο ο αρχικός ιστοριογράφος-συγκρατούμενος του Πόλο στη φυλακή της Γένοβας, όσο και οι μεταγενέστεροι αντιγραφείςμεταφραστές του. Συναρμολογείται ένα υπέροχο ψηφιδωτό, με πλούτο αδιανόητο για όσους δεν το έχουν διαβάσει, τόσο λαογραφικό, γεωγραφικό και ηθογραφικό όσο και ιστορίας ανάπτυξης των επιστημών και τεχνολογιών. Οχι, ο Πόλο δεν έφερε τα μακαρόνια στην Ιταλία, όπως πιστεύαμε, αλλά έφερε τα ματογυάλια διόρθωσης της όρασης, που πιθανότατα ενέπνευσαν το τηλεσκόπιο με το οποίο ο Γαλιλαίος ανέτρεψε τη μεσαιωνική θεώρηση του κόσμου. Εξαίρετο ανάγνωσμα, λοιπόν, που ήδη νιώθω ευτυχής για το ότι δεν απώλεσα την ευκαιρία να πάρω στα χέρια μου!

«Ρήγματα» στην ιστορία

Ο Μάρκο Πόλο ανοίγει πανιά από τη Βενετία για την Απω Ανατολή. Από μικρογραφία του 14ου αιώνα

Η προπέρσινη αυτή έκδοση είναι στα αγγλικά, αλλά ευτυχώς σε ευκολοδιάβαστη γραφή. Ευτυχώς, διότι το εγχείρημα του καθηγητή Γεωφυσικής Εϊμος Νουρ θα μπορούσε πολύ εύκολα να διολισθήσει σε δυσυπόστατη επιστημονική αργκό και να καταστεί εξαιρετικά δύσπεπτο. Βλέπετε, ο συγκεκριμένος καθηγητής του Stanford βάλθηκε να «ιδρύσει» με αυτό το βιβλίο τη διαπεπλεγμένη επιστήμη της αρχαιοσεισμολογίας. Ομως, όχι, ούτε στο μοιραίο αναγνωστικά ολίσθημα υπέπεσε ούτε το εγχείρημά του είναι επιπόλαιη εκδοτική επιλογή. Σαν φάντασμα που αποζητούσε δικαίωση, η μιγαδική αυτή θεώρηση του παρελθόντος τον κυνηγάει από το 1993, όταν επισκέφθηκε τις Μυκήνες και είδε το τεκτονικό ρήγμα να σημαδεύει υπεραιώνια τα Κυκλώπεια Τείχη γύρω από την Πύλη των Λεόντων. Οι μετέπειτα επισκέψεις του σε όλα σχεδόν τα ιστορικά ερείπια της Α. Μεσογείου και της Μ. Ανατολής, αλλά και η προσεκτική μελέτη των σεισμικών καταγραφών της ιταλίδας γεωφυσικού Εmanuela Guidoboni, από την Μπολόνια, τον έπεισαν για το ότι οφείλει να γράψει αυτό το βιβλίο-γέφυρα. Μια γέφυρα ανάμεσα στις δύο μη επικοινωνούσες ως σήμερα επιστημονικές κοινότητες, των αρχαιολόγων που εστιάζουν στις δράσεις των ανθρώπων από τη μια και των σεισμολόγων που εξετάζουν τη δράση της υποχθόνιας φύσης, από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι αυτό το βιβλίο που ορέγομαι να ξεκοκαλίσω με τη δέουσα προσοχή- πώς όχι όταν διατείνεται ότι Τροία, Μυκήνες και Κνωσσός υπέκυψαν σε σεισμούς;- έστω και αν… περάσω τις διακοπές μου κοιτώντας γύρω μου για ρήγματα!

Το ξημέρωμα της «άλλης» ενημέρωσης
Ο αρχισυντάκτης του περιοδικού «L΄ expansion» είναι παλαίμαχος του Τύπου. Πρόλαβε να γνωρίσει τις δόξες του, τότε που προσποριζόταν το σύνολο σχεδόν των διαφημίσεων, αλλά βιώνει εδώ και δέκα χρόνια την άχρι θανάτου αφαίμαξή του τόσο από τη μετανάστευση της διαφήμισης στο Διαδίκτυο όσο και από την προϊούσα απέχθεια της νέας γενιάς για ό,τι το γραπτό. Οπως τονίζει ο ίδιος στην εισαγωγή του, «στην αρχή της δεκαετίας του 2000, τρεις επαναστάσεις εμφανίζονται σχεδόν ταυτόχρονα: η γενίκευση της ψηφιακής τεχνολογίας, η απότομη πτώση του ενδιαφέροντος της νέας γενιάς για το γραπτό κείμενο και για την ενημέρωση και η εγκατάλειψη της ενημέρωσης ως προνομιούχου μέσου υποδοχής της διαφήμισης…».

Ομολογώ ότι είχα το βιβλίο αυτό στα «προσεχώς» εδώ και ένα εξάμηνο. Κάτι η αίσθηση deja vu που είχα ως «άνθρωπος των έσω», κάτι η δυσπιστία μου ότι ο Πουλέ θα προσέφερε τις λύσεις που δεν έχει βρει κανείς ως τώρα, ανέβαλαν την ανάγνωση. Τώρα την «επέβαλαν» αφενός η χαλάρωση της εργασιακής πίεσης και αφετέρου η… μετεξέλιξη του προβλήματος, με τη δραματική ένταξη στον πάνθεον της «φαύλης δημοσιογραφίας» και των μεμονωμένων ιστολόγων του Διαδικτύου: Οι αναγνώστες του 21ου αιώνα δεν αρνούνται απλώς να διαβάσουν τα όσα γράφουν οι άλλοι, αλλά και πυροβολούν ανενδοίαστα όποιον επιμένει να το κάνει! Πού οδεύουμε; Καταπώς θα έλεγε και ο Νουρ της προαναφερθείσας «Αποκάλυψης», οι ιστορικοί αρνούνται να πιστέψουν ότι ένας μεγασεισμός αρκεί για να ανατρέψει μια κοινωνική δομή. Αλλά πάντα οι μεγασεισμοί κάνουν τους ανθρώπους να αντιδρούν με ακρότητες: η μόνη ανθρωποθυσία που έχει καταγραφεί στον μινωικό πολιτισμό ήταν εκείνη της Ανεμοσπηλιάς, το 1700 π.Χ., έπειτα από σεισμό- λέει ο Νουρ. Θα διαβάσω λοιπόν το βιβλίο του Πουλέ, ελπίζοντας να καταλάβω τι θυσίες ακόμη θα υποστούμε ώσπου να ξημερώσει «το μέλλον της ενημέρωσης».

a.kafantaris@gmail.com

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Science
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk