Θέατρο… and the City

Οι μοντέρνες μητροπόλεις, που ως αστικά τοπία με πανοραμική θέα, με ανεξάντλητα επί μέρους στοιχεία και χαρακτηριστικές λεπτομέρειες, σηματοδοτούν όχι μονάχα διάφορες πραγματικότητες, κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές, αλλά και μια σειρά από πολιτισμικές πρακτικές της καθημερινής ζωής, βρέθηκαν κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα στο επίκεντρο πολλών θεατρικών εργασιών. Και τα νήματα αυτής της προνομιακής σχέσης ανάμεσα στις θεατρικές αναζητήσεις της νεωτερικότητας και στη φυσιογνωμία …

Οι μοντέρνες μητροπόλεις, που ως αστικά τοπία με πανοραμική θέα, με ανεξάντλητα επί μέρους στοιχεία και χαρακτηριστικές λεπτομέρειες, σηματοδοτούν όχι μονάχα διάφορες πραγματικότητες, κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές, αλλά και μια σειρά από πολιτισμικές πρακτικές της καθημερινής ζωής, βρέθηκαν κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα στο επίκεντρο πολλών θεατρικών εργασιών. Και τα νήματα αυτής της προνομιακής σχέσης ανάμεσα στις θεατρικές αναζητήσεις της νεωτερικότητας και στη φυσιογνωμία των καπιταλιστικών μεγαλουπόλεων με τον γιγαντισμό, την πυκνότητα και το μυθικό μέγεθος, με τις ετερογενείς ταυτότητες και τις έντονες ταξικές αντιθέσεις, εντοπίζονται τόσο στο εσωτερικό σημαντικών δραματουργιών από τον περασμένο αιώνα, για παράδειγμα σε έργα του Μπρεχτ, του Ευγένιου Ο΄ Νιλ, του Αρθουρ Μίλερ, όσο και μέσα σε δράσεις, περφόρμανς ή θεατρικές παρεμβάσεις οι οποίες θεματοποίησαν και ενσωμάτωσαν τον ιστό της πόλης στην ίδια την καλλιτεχνική εμπειρία.

Ετσι, «Στη ζούγκλα των πόλεων» (παραπέμπω εδώ στον τίτλο του πρώιμου μπρεχτικού έργου για την πόλη του Σικάγου, χαρακτηριστικό τόπο όπου σαν σε λαβύρινθο και φαντασμαγορία ενός καπιταλιστικού πολεοδομικού επιτεύγματος διαδραματίζεται η θανάσιμη πάλη δύο ανδρών) δοκιμάστηκαν πολλές μορφές του πολιτικού θεάτρου. Αξίζει να θυμηθούμε πώς με παραστάσεις, διαδρομές ή παρελάσεις στους δρόμους, πώς με τη θεατρική διεκδίκηση και χρήση ασυνήθιστων χώρων, πώς με τα χάπενινγκ ή τα ποικίλα διαβήματα του περιβαλλοντικού θεάτρου, αποσαφηνίστηκαν οι μορφές εξουσίας που εντοπίζονται στις δομές της πόλης, αποκαλύφθηκε η θεατρικότητα των χαοτικών μητροπόλεων και παράλληλα αναδείχθηκαν οι λειτουργίες, τα σύνορα, οι αντιφάσεις που προκύπτουν από ένα πολεοδομικό μοντέλο του τύπου αυτού. Ομως και οι σημερινοί πολεοδομικοί σχεδιασμοί για τις προστατευμένες πόλεις τού αύριο, καθώς και οι πολεοδομικές προτάσεις που προβλέπουν υπερπολυτελείς υποδομές για διαβίωση και εργασία, αποκλειστικές διευκολύνσεις και υπηρεσίες σε ειδικές ζώνες, εντελώς αποκομμένες από την υπόλοιπη πόλη για λόγους ασφάλειας, ησυχίας, καθαριότητας, προσεγγίζονται στις μέρες μας αναλυτικά, κριτικά, ειρωνικά από πολλούς νέους καλλιτέχνες του θεάτρου. Αυτοί, παρακολουθώντας τα επίκαιρα οράματα διασήμων αρχιτεκτόνων και πολεοδόμων, καθώς και τις επενδυτικές δραστηριότητες διεθνών γραφείων και φορέων για μια νέα πολεοδομική ανάπτυξη σε χώρες κυρίως της Ασίας, της Μέσης Ανατολής, της Λατινικής Αμερικής, ζωντανεύουν στη σκηνή τις παράλογες, εφιαλτικές και απάνθρωπες όψεις της απόλυτα προφυλαγμένης πόλης: μιας πόλης που έχει σχεδιαστεί και οργανωθεί έτσι ώστε να λειτουργεί σαν κλειστό, ολοκληρωτικό, ελεγχόμενο σύστημα. Ο συγγραφέας και σκηνοθέτης Φαλκ Ρίχτερ, για παράδειγμα, έχει στο έργο του «Σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» επιλέξει μια Gated Community ως τον αόρατο, εχθρικό περίγυρο μιας οικογένειας που τα μέλη της διαλύονται ψυχικά από τις φοβίες, βασικά από την αγωνία να αποκλειστούν, να εξοστρακιστούν από την κοινότητα, να περιπέσουν σε μια κατάσταση Ηomo Sacer κατά τον ορισμό του Τζόρτζιο Αγκάμπεν. Οι εξαιρετικές παροχές, το καθεστώς ευμάρειας και διάκρισης, αποβαίνουν μια ολέθρια παγίδα, καθώς οι ρυθμίσεις, οι υποχρεωτικοί κανόνες συμπεριφοράς και οι έλεγχοι προσδίδουν στην κοινότητα καφκικές, μεταφυσικές διαστάσεις.

Η πολεοδομική εξέλιξη των πόλεων είναι ο δραματουργικός πυρήνας και του θεάματος «Μegalopolis» που σκηνοθέτησε και χορογράφησε η Κονστάντζα Μάκρας στη βερολινέζικη Σάουμπινε. Εδώ δεν έχουμε την καταδυνάστευση του ανθρώπου από τους προστατευτικούς κλοιούς μέσα στο ασφυκτικό οχυρό μιας τεχνητής κοινότητας αλλά την καταδυνάστευση του ανθρώπου από το χάος και την κατάργηση κάθε ορίου ανάμεσα στον δημόσιο και στον ιδιωτικό χώρο. Οι άνθρωποι ζώντας μέσα στο πλήθος, κατοικώντας στις πυκνές, ασφυκτικά γεμάτες και δυναμικές μεγαλουπόλεις την εποχή της παγκοσμιοποίησης, κινούνται και επιβιώνουν με ψήγματα από τις εκρήξεις του συναισθήματος, με στιγμιαίες αντιδράσεις μιας κατακερματισμένης ανθρώπινης μονάδας. Ενα κείμενο του αρχιτέκτονα Ρεμ Κούλχας για το typical plan, δίνει καθώς ακούγεται το ειδικότερο στίγμα σε αυτή την παράσταση.

Το θέατρο ρίχνει τον φακό του πάνω στους τύπους της σύγχρονης πόλης, στην τυπολογία και μορφολογία των κτιρίων και βασικά στις λύσεις που προτείνουν για το άμεσο και απώτερο μέλλον αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι: από τα άβατα των Gated Νew Τowns ως τις πράσινες, φιλικές, οικολογικές Substenable Cities με τείχη γύρω γύρω, ηλιακή ενέργεια και ιδανικές συνθήκες. Οπως οι φωτογράφοι, που από το τέλος του 19ου αιώνα ως σήμερα δεν έπαψαν να παρακολουθούν με την κάμερά τους τις κεντρικές συνοικίες της μεγαλούπολης να εκτινάσσονται με αίγλη και τα άγρια, παραμελημένα προάστια να επεκτείνονται ταπεινά, έτσι και οι άνθρωποι του θεάτρου παρακολουθούν τις «σκηνοθεσίες της καθημερινής ζωής» μέσα στις συνθήκες τις οποίες επιβάλλουν οι κυρίαρχες πολιτικές και αισθητικές. Η ματιά τους, αντίστοιχα όπως και εκείνη των φωτογράφων, εμφανίζεται άλλοτε ντοκουμενταρίστικη και άλλοτε εννοιολογική, άλλοτε πιο συγκεκριμένη και άλλοτε πιο αφηρημένη, άλλοτε πριμοδοτώντας το απτό κοινωνιολογικό τοπίο με τη φυσικότητα των σωμάτων και άλλοτε προτάσσοντας το φανταστικό, το ουτοπικό, το μεταφυσικό με τους αντικατοπτρισμούς του στο ατσάλι και στο γυαλί αλλά και με το άυλο περιβάλλον του ψηφιακού χώρου.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk