η ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η Ιρλανδία στην εποχή της λιτότητας

Η ΙΡΛΑΝΔΙΑ δείχνει και πάλι τον δρόμο. Αλλά αυτή τη φορά δεν αποτελεί πρότυπο ανάπτυξης για τον «φτωχό Νότο». Εξι μήνες μετά την εφαρμογή των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής (ακόμα και οι υπέρμαχοι του οικονομικού φιλελευθερισμού «Financial Τimes» τα χαρακτήρισαν «μαζοχιστικά») η χώρα είναι η πρώτη που νιώθει τις συνέπειες της σκληρής λιτότητας:χιλιάδες καταχρεωμένοι Ιρλανδοί βρίσκονται στον δρόμο αδυνατώντας να αποπληρώσουν τα στεγαστικά τους δάνεια, ενώ το ένα τρίτο των νέων είναι άνεργοι. Οι οικονομολόγοι συνιστούν «υπομονή» εκτιμώντας ότι η «κοιμώμενη» «κελτική τίγρη» θα ξυπνήσει μετά από τον λήθαργο. Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ανάπτυξη 3% το 2011, ενώ η κεντρική τράπεζα της χώρας ανακοίνωσε πρόσφατα ότι τα πρώτα θετικά σημάδια θα φανούν ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Αυτά όμως είναι απλώς προβλέψεις. Προς το παρόν η πραγματικότητα είναι δραματική για τους περισσότερους κατοίκους της χώρας. Μπορεί οι Ιρλανδοί να μη βγαίνουν καθημερινά στον δρόμο για να διαδηλώσουν κατά της κυβέρνησης ωστόσο αναζητούν (ξανά) την τύχη τους στο εξωτερικό. Μάλιστα στην προκειμένη περίπτωση η ιστορία δείχνει να επαναλαμβάνεται, καθώς αυτοί που μεταναστεύουν είναι- όπως και τη δεκαετία του 1980- νέοι με υψηλή κατάρτιση που δεν μπορούν να απορροφηθούν από την εγχώρια αγορά εργασίας. Τι πήγε στραβά και μετετράπη η «κελτική τίγρη» σε πρωταθλητή της λιτότητας στην Ευρώπη;

Η ΙΡΛΑΝΔΙΑ δείχνει και πάλι τον δρόμο. Αλλά αυτή τη φορά δεν αποτελεί πρότυπο ανάπτυξης για τον «φτωχό Νότο». Εξι μήνες μετά την εφαρμογή των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής (ακόμα και οι υπέρμαχοι του οικονομικού φιλελευθερισμού «Financial Τimes» τα χαρακτήρισαν «μαζοχιστικά») η χώρα είναι η πρώτη που νιώθει τις συνέπειες της σκληρής λιτότητας:χιλιάδες καταχρεωμένοι Ιρλανδοί βρίσκονται στον δρόμο αδυνατώντας να αποπληρώσουν τα στεγαστικά τους δάνεια, ενώ το ένα τρίτο των νέων είναι άνεργοι. Οι οικονομολόγοι συνιστούν «υπομονή» εκτιμώντας ότι η «κοιμώμενη» «κελτική τίγρη» θα ξυπνήσει μετά από τον λήθαργο. Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ανάπτυξη 3% το 2011, ενώ η κεντρική τράπεζα της χώρας ανακοίνωσε πρόσφατα
ότι τα πρώτα θετικά σημάδια θα φανούν ήδη από το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Αυτά όμως είναι απλώς προβλέψεις. Προς το παρόν η πραγματικότητα είναι δραματική για τους περισσότερους κατοίκους της χώρας. Μπορεί οι Ιρλανδοί να μη βγαίνουν καθημερινά στον δρόμο για να διαδηλώσουν κατά της κυβέρνησης ωστόσο αναζητούν (ξανά) την τύχη τους στο εξωτερικό. Μάλιστα στην προκειμένη περίπτωση η ιστορία δείχνει να επαναλαμβάνεται, καθώς αυτοί που μεταναστεύουν είναι- όπως και τη δεκαετία του 1980- νέοι με υψηλή κατάρτιση που δεν μπορούν να απορροφηθούν από την εγχώρια αγορά εργασίας. Τι πήγε στραβά και μετετράπη η «κελτική τίγρη» σε πρωταθλητή της λιτότητας στην Ευρώπη;

«Είμαστε σχεδόν στον πάτο» δήλωσε προ ημερών ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ιρλανδίας Πάτρικ Χόνοχαν στη «Washington Ρost». Με δεδομένη όμως τη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας κατά 10% τα δύο τελευταία χρόνια αναρωτιέται κάποιος πόσο πιο βαθιά μπορεί να βρίσκεται ο πάτος. Το ίδιο διάστημα χάθηκαν περίπου 180.000 θέσεις εργασίας και η ανεργία άγγιξε τον Μάιο το 13,7%, εκπλήσσοντας ακόμα και τη στατιστική υπηρεσία. «Η Ιρλανδία πληρώνει πολύ υψηλό τίμημα για τη διάσωση των τραπεζών. Δεν μας έχει κοστίσει μόνο θέσεις εργασίας, αλλά έχει καταστρέψει και τις προοπτικές ανάπτυξης της χώρας» τονίζει σε πρόσφατη ανακοίνωσή του ο ανώτερος συνδικαλιστικός φορέας της Ιρλανδίας ΙCΤU. Πάντως η κυβέρνηση του Μπράιαν Κάουεν φαίνεται αποφασισμένη να ξοδέψει πολλά εκατομμύρια ακόμα για να διασώσει τις «γονατισμένες» από την έκθεσή τους σε «τοξικά» προϊόντα τράπεζες. Ηδη έχουν δοθεί περισσότερα από 14 δισ. ευρώ προκειμένου να αποφύγουν την καταστροφή οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες. Η κρατικοποιημένη όμως Αnglo Ιrish Βank ίσως χρειαστεί ακόμα 8 δισ. ευρώ για να επιζήσει, δήλωσε στις αρχές του μήνα ο ιρλανδός πρωθυπουργός. Ο ίδιος θύμισε στους συμπατριώτες του το τι ακολούθησε την κατάρρευση τη Lehman Βrothers επισημαίνοντας ότι η Αnglo Ιrish είναι ακόμα μεγαλύτερη τράπεζα για τα οικονομικά μεγέθη της Ιρλανδίας. Βέβαια, εν όσω δήλωνε ότι δεν θα αφήσει «την τράπεζα να φάει τα μούτρα της », προήγγειλλε νέα μέτρα λιτότητας για τη μείωση του ελλείμματος.

Μην πυροβολείτε τον επιχειρηματία
Ηκυβέρνηση αναζητεί μεν απεγνωσμένα τρόπους για να καλύψει τις μαύρες τρύπες του προϋπολογισμού (το δημοσιονομικό έλλειμμα κυμαίνεται στο 12% του ΑΕΠ), αλλά παραμένει πιστή στο οικονομικό μοντέλο της Ιρλανδίας. Δηλαδή, στην προσέλκυση επενδύσεων μέσω της χαμηλής φορολόγησης των επιχειρήσεων και της μετακύλισης των φορολογικών βαρών στα τεσσεράμισι εκατομμύρια Ιρλανδών. Πλην των επιχειρηματιών βεβαίως. Ετσι οι επιχειρήσεις φορολογούνται με έναν από τους χαμηλότερους συντελεστές στην Ευρώπη (12%), ενώ οι καταναλωτές καλούνται να πληρώσουν ακριβότερα ακόμα και το νερό που πίνουν! Το πακέτο λιτότητας της ιρλανδικής κυβέρνησης περιλαμβάνει τη μείωση των ακαθάριστων αποδοχών στον δημόσιο τομέα κατά 15%. Επίσης, το σύνολο των εργαζομένων επιβαρύνεται από τον περασμένο Δεκέμβριο με αυξημένους έμμεσους και άμεσους φόρους: με επιπλέον φόρο 5% επιβαρύνονται τα ετήσια εισοδήματα ως 30.000 ευρώ, 7,5% τα εισοδήματα κάτω των 70.000 ευρώ και 10% πάνω από αυτό το όριο. Επιπλέον επιβλήθηκαν δύο νέοι φόροι: ο πρώτος στις αγοραπωλησίες ακινήτων και ο δεύτερος στα τιμολόγια ύδρευσης. Το τελειωτικό χτύπημα για τα νοικοκυριά ήρθε με τη δραματική συρρίκνωση των προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας, τα οποία μειώθηκαν κατά 760 εκατ. ευρώ.

Σφίγγει και άλλο το ζωνάρι
«Οι Ιρλανδοί θα συνεχίσουν να σφίγγουν το ζωνάρι» έγραφε σε πρόσφατο άρθρο της η «Wall Street Journal». Η περικοπή των επιδομάτων και η συμπίεση του εισοδήματος των Ιρλανδών δεν κάνουν μόνο τους φορολογουμένους να ασφυκτιούν, αλλά στραγγαλίζουν και την κατανάλωση. Τον κινητήριο μοχλό δηλαδή της ιρλανδικής- και όχι μόνο- οικονομίας. Η κεντρική τράπεζα προβλέπει άλλωστε μείωση του εγχώριου προϊόντος κατά 1% το 2010. Τα έστω όμως και μειωμένα κέρδη των επιχειρήσεων μένουν στο απυρόβλητο. «Δεν μπορείς να πλήξεις τα επιχειρηματικά κέρδη διότι αυτό θα συνιστούσε απειλή προς το οικονομικό μοντέλο» δήλωσε μέλος του κόμματος των Πρασίνων που μετέχουν στην κυβέρνηση συνασπισμού μαζί με το Δεξιό Fianna Fail. Πράγματι η Ιρλανδία κατάφερε να αναπτυχθεί με την προσέλκυση εταιρειών υψηλής τεχνολογίας, αλλά και φαρμακοβιομηχανιών. Μέσα σε δέκα χρόνια η κατά κύριο λόγο αγροτική οικονομία της χώρας μετατράπηκε σε χώρα-πρότυπο για τον φτωχό ακόμα ευρωπαϊκό Νότο της δεκαετίας του 1990, στηρίζοντας τους ιλιγγιώδεις ρυθμούς ανάπτυξης στην παροχή υπηρεσιών.

Μάλιστα, την ίδια περίοδο αντιστράφηκε η συνήθης κατεύθυνση του μεταναστευτικού ρεύματος. Η Ιρλανδία υπήρξε για πρώτη φορά πόλος έλξης για τους Ευρωπαίους που αναζητούσαν δουλειά. Αλλά όχι μόνο για τους Ανατολικοευρωπαίους, όπως θα μπορούσε κάποιος να εικάσει. Στις αρχές του 2000 το γραφείο ευρέσεως εργασίας του Βερολίνου «έσπρωχνε» τους Γερμανούς πέρα από τη Βόρεια Θάλασσα προσφέροντας 5.000 μάρκα (περίπου 2.500 ευρώ) σε όσους επέλεγαν να εργαστούν στην Ιρλανδία. Δεν ήταν μόνο οι μεγάλες επιχειρήσεις της Σίλικον Βάλεϊ που είχαν «μετοικήσει» στο Δουβλίνο. Οι επενδυτικές τράπεζες των ΗΠΑ είχαν χτίσει και αυτές γέφυρες στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού προσφέροντας υψηλά αμειβόμενες θέσεις σε έναν πολλά υποσχόμενο κλάδο. Εως τότε οι κάτοικοί της είχαν πάρει δύο φορές, τις δεκαετίες του 1930 και του 1980, τον δρόμο της ξενιτιάς. Το τρίτο κύμα εξόδου από τη χώρα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Από τα μέσα του 2008 έχουν εγκαταλείψει τη χώρα περίπου 65.000 Ιρλανδοί και σε αυτούς εκτιμάται ότι θα προστεθούν ακόμα 100.000 οικονομικοί μετανάστες μέχρι την επόμενη χρονιά. Η κατάρρευση του μοντέλου
Το χρηματιστηριακό ξεφούσκωμα του Διαδικτύου το 2001 δεν επηρέασε την Ιρλανδία. Ομως το 2008 η χώρα κλονίστηκε, όπως και η Ισπανία, από τους τριγμούς στην αγορά κατοικίας. Με άλλα λόγια, πλήρωσε την πρόσδεσή της στο αμερικανικό άρμα και συγκεκριμένα την πίστη της στη χρηματοπιστωτική χίμαιρα. Διότι δεν πλούτισαν μόνο τα υψηλόβαθμα στελέχη εισπράττοντας μπόνους, stock options και άλλα δώρα από τις επιχειρήσεις τους. Από το ιρλανδικό θαύμα επωφελήθηκαν λίγο έως πολύ όλοι οι Ιρλανδοί, οι οποίοι μέχρι το 2006 έφτασαν στη δεύτερη θέση τού κατά κεφαλήν πλούτου ανάμεσα στις χώρες-μέλη του Οργανισμού για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη (ΟΟΣΑ). Με ποιο τρόπο; Αποκτώντας ακίνητα. Οι ίδιοι άνθρωποι που αύξησαν τις περιουσίες τους κατά 350% (!) τη δεκαετία 1995- 2005 βρίσκονται σήμερα, μετά τη ραγδαία υποχώρηση της αξίας της ακίνητης περιουσίας, σε αδιέξοδο. Και ομολογούν ότι ο «νεοπλουτισμός» τους ήταν εφήμερος.

Τουλάχιστον έχει αρχίσει να διαφαίνεται κάποιο φως στην άκρη του τούνελ. Στη μεγαλύτερη ιρλανδική αλυσίδα καταστημάτων λιανικής Αrnotts οι εργαζόμενοι επέστρεψαν τον περασμένο μήνα σε κανονικούς ρυθμούς εργασίας, μετά την πολύμηνη υποχρεωτική μείωση του ωραρίου της. Τον Μάιο αυξήθηκε για πρώτη φορά μετά το 2007 η απασχόληση στον βιομηχανικό κλάδο. Οι πωλήσεις λιανικής παρουσιάζουν έστω και αχνά σημάδια ανάκαμψης ύστερα από 18 μήνες συνεχούς υποχώρησης.

Βέβαια τα «γεράκια» των αγορών σπεύδουν να δείξουν τον «ορθό δρόμο». Η διαφαινόμενη (από την επόμενη χρονιά) ανάκαμψη της ιρλανδικής οικονομίας οφείλεται, επισημαίνουν οικονομολόγοι, στο ότι ακολούθησε σκληρή δίαιτα. « Αυτή η επάνοδος είναι ένα δίδαγμα για την Ελλάδα:πρέπει κι αυτή να καταπιεί το χάπι για να προχωρήσει» δηλώνει ο Κάρστεν Μπρζέσκι, οικονομικός αναλυτής της ΙΝG. Για να τον συμπληρώσει ο Τζόζεφ Κίνλαν, συνάδελφός του στην Βank of Αmerica: « Αυτό που έκανε η Ιρλανδία είναι ό,τι ζητούν οι αγορές από την Ελλάδα,την Ιταλία και την Πορτογαλία». Είναι γνωστό ωστόσο ότι κάθε οργανισμός ανταποκρίνεται διαφορετικά στην ίδια θεραπευτική αγωγή. Και οι αντιδράσεις δεν είναι πάντοτε προβλέψιμες.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk